Nabulgar na Baho sa Kagawaran: Ang Madilim na Kuwento sa Likod ng Milyun-Milyong Pondong Pang-Edukasyon

Ang Kongreso ay naging entablado ng matinding komprontasyon at serye ng mga nakakabahalang pagbubunyag. Sa gitna ng pagbusisi sa panukalang pondo ng Department of Education (DepEd), dalawang malalaking kontrobersya ang pumutok at nagbigay-anino sa dating pamunuan ng ahensya sa ilalim ni Bise Presidente Sara Duterte—ang akusasyon ng komisyon sa school building funds at ang misteryosong paggastos sa P150 Milyong Confidential Funds (CF). Ang mga pagdinig na ito ay hindi lamang nagbunyag ng potensyal na anomalya, kundi nagpakita rin ng isang sistema na tila nagbibigay daan sa kawalan ng pananagutan sa pondo na dapat sana ay nakalaan sa kinabukasan ng mga kabataang Pilipino.

ANG NAKAKABIGLANG AKUSASYON NG “18% KOMISYON” SA PONDO NG PAARALAN

Ang unang isyu na sumiklab sa pagdinig ay nag-ugat sa School Infrastructure and Facilities (SIF) Strand, na dating pinamumunuan ni Undersecretary Epo Dining, na nagsilbi ring Chief of Staff ni VP Duterte. Diretsahan at mariing kinuwestiyon ni Surigao del Sur Representative Johnny Pimentel si Dining hinggil sa umano’y pagmamanipula at pagtanggal ng pondo para sa mga school building project sa kanyang distrito.

Inilahad ni Cong. Pimentel na ang isang proyekto sa kanyang distrito, na nagkakahalaga ng humigit-kumulang P170 Milyon, ay nakalagay na sa National Expenditure Program (NEP) at naka-iskedyul na para sa bidding. Ngunit bigla na lamang itong na-recall at nawala. Ayon kay Dining, ito ay dahil sa pagbabago sa General Appropriations Bill (GAB), kung saan ang 15.1 Bilyong listahan ng DepEd ay lumiit at nagkaroon ng Annex A na naglalaman ng mga proyektong inilaan ng mga mambabatas. Ipinaliwanag ni Dining na kinailangan nilang mag-desisyon na tanggalin ang mga proyektong malalaki, partikular ang mga nagkakahalaga ng P80 Milyon hanggang P100 Milyon pataas, upang masigurong may makukuha ang lahat, alinsunod sa kanilang polisiya na equitable allocation at pagtuon sa multi-story na gusali.

Gayunpaman, hindi kumbinsido si Cong. Pimentel. Nagpakawala siya ng isang bombshell na akusasyon na nagpatahimik sa bulwagan: ang tunay na dahilan umano ng pagtanggal ng pondo ay ang pagtanggi ni Pimentel na magbigay ng komisyon.

Ayon kay Pimentel, isang malapit na kaibigan ni Dining na nagngangalang Mr. Greg Murillo ang tumawag sa kanya at nagpahiwatig ng pangangailangan na makipag-usap kay Dining tungkol sa P170 Milyong pondo. “Alam mo na may pag-uusapan kayo right there and then I already knew anong pag-uusapan—si Mr. Dining hihingi ng komisyon,” diretsahang pahayag ni Pimentel [01:16:43]. Nang tumanggi si Pimentel na bigyan ng pera si Dining, nawala na lamang ang pondo—isang “kinancel yung bidding at nawala na nga” [01:17:28] na sitwasyon.

Ang akusasyon ay hindi nagtapos doon. Inilahad ni Pimentel na hindi lamang siya ang biktima. Ibinunyag niya na may mga iba pang mambabatas, kabilang ang isang kongresista sa Visayas, na sinabihan umano ni Dining na humihingi ng 18% komisyon para sa mga school building project [01:17:53]. Dagdag pa rito, binanggit ni Pimentel na nakipagpulong si Dining sa ilang kongresista sa Maynila, kasama ang isang contractor na nagngangalang Architect Ralph Ton [01:18:35], na nagpapahiwatig din ng paghingi ng komisyon.

Ang paghaharap ay humantong sa isang sukdulan na pag-atake sa kredibilidad ni Dining. Matapos niyang tanggihan ang lahat ng paratang at tawagin itong “blatant lie,” inilarawan ni Pimentel si Dining bilang isang “pathological liar” at isang “very corrupt person” [02:40:05].

“Dapat ka bumalik sa gobyerno. The government does not need your kind. You are a very corrupt person, making your position to your advantage,” matinding banta ni Pimentel bago niya ihayag ang kanyang intensyon na magtipon ng mas maraming ebidensya para sa susunod na pagdinig [02:44:00]. Ang buong pangyayari ay nagbigay-diin sa matinding pangangailangan na busisiin ang mga proseso ng procurement at alokasyon ng DepEd.

ANG MISTERYO NG P150 MILYONG CONFIDENTIAL FUNDS: Cash Advance, Tseke, at ang Walang Elevator na Opisina

Ang ikalawang isyu na nagdulot ng malalim na pagdududa ay ang pagpapatupad at paggamit ng P150 Milyong Confidential Funds (CF) ng DepEd. Kinuwestiyon ni Senior Deputy Speaker Dong Gonzalez si Undersecretary for Finance Annalyn Sevilla (EK Sevilla) hinggil sa proseso ng pagkuha ng nasabing pondo.

Kinumpirma ni UseC Sevilla na ang pagpasok ng CF sa DepEd budget noong 2023 ay unang beses nangyari sa kasaysayan ng kagawaran, at wala ito sa orihinal na proposal na isinumite noong Mayo 2022 [02:58:48]. Lumabas lamang ito sa National Expenditure Program (NEP), at ipinasa ni Sevilla ang tanong kung sino ang nagpasok ng line item na ito sa Department of Budget and Management (DBM) [03:03:36].

Ang mas nakakabahalang pagbubunyag ay tungkol sa disbursement ng pondo. Ayon kay Sevilla, inilabas ang pondo sa tatlong tranches bilang cash advance—P37.5 Milyon bawat kuwarter, na may kabuuang P112.5 Milyon na inilabas sa unang tatlong kuwarter ng 2023 [03:19:58].

Ang tanging tumanggap at may pananagutan sa P112.5 Milyong ito ay ang Special Disbursing Officer (SDO) ng Opisina ng Kalihim, si Mr. Edward Paha (o Paharda). Kinumpirma ni Sevilla na ang mga tseke ay nilagdaan niya at ni Undersecretary EK Mercado [03:29:56], at ito ay na-encash ni Mr. Paha.

Tinalakay ni Cong. Gonzalez ang mga sumusunod na punto na nagpapalalim sa misteryo ng CF:

Ang Discrepancy sa Kategorya: Itinuro ni Gonzalez na ang disbursement voucher ay nakalagay sa ilalim ng Moe o Maintenance and Other Operating Expenses, na karaniwang nauugnay sa regular funds, kahit na ito ay ginagamit para sa confidential funds [03:44:46]. Kinumpirma ni Sevilla na ito ay nasa ilalim ng Fund 101, ang regular operating fund ng kagawaran [03:59:16].

Ang Mandatory Cash Advance: Ipinahayag ni Sevilla na ayon sa Joint Circular ng COA, DBM, at iba pang ahensya (Joint Circular No. 2015-01), ang grant ng confidential fund ay tanging sa pamamagitan ng cash advance [05:32:04]. Ito ang dahilan kung bakit ginamit ang tseke na nakapangalan kay Mr. Paha, at hindi ang mga electronic methods tulad ng Advice to Debit Account (ADA).

Ang Imposibleng Cash Haul: Ang pinaka-emosyonal at nakakapukaw-atensyon na bahagi ng pagdinig ay ang pagkuwestiyon ni Gonzalez sa pisikal na proseso ng pagkuha ng pera. “Medyo mabigat bigat ho to 37.5 million, kailangan may kasama siya… Wala naman pong elevator yung DepEd office niyo, hagdan lang po ba, wala namang elevator?” tanong ni Gonzalez [04:17:56]. Binigyang-diin niya na tatlong beses kinuha ni Mr. Paha ang P37.5 Milyon na halaga sa Land Bank, at dinala ito sa kanyang opisina sa DepEd—isang mabigat na gawain na nagpapataas ng alalahanin sa seguridad at sa dahilan kung bakit kailangang cash ang lahat [05:41:54].

Ang Kawalan ng Utilization Report: Inamin ni UseC Sevilla na ang Finance office ay walang kaalaman sa aktuwal na paggamit o utilization ng CF. Hindi ito dumadaan sa kanila para sa liquidation; direkta itong isinusumite ni Mr. Paha at ng Head of Agency (VP Duterte, noong panahong iyon) sa Commission on Audit (COA), sa pamamagitan ng Intelligence and Confidential Funds Audit Office (ICFAO) [04:40:40]. Ang tanging kailangan nila ay ang proof na naisumite ang report sa COA upang ma-proseso ang susunod na tranche.

PANANAWAGAN SA PANANAGUTAN AT ANG PAGPAPATAWAG SA SDO

Ang mga pagbubunyag na ito ay nagdulot ng malaking pag-aalala sa publiko, lalo na’t ang mga pondo ay nakalaan sana para sa pagpapabuti ng kalidad ng edukasyon sa bansa. Ang isyu ng Confidential Funds ay higit pang nag-ambag sa pagdududa, lalo na sa pagkakaugnay nito sa National Task Force to End Local Communist Armed Conflict (NTF-ELCAC), na kinumpirma ni UseC Sevilla na miyembro ang DepEd [04:54:50]. Bagama’t mayroong mga opisyal na nagsasabing ang CF ay ginamit para sa anti-extremism, anti-terrorism, at counter-insurgency programs [04:08:09], ang kawalan ng transparency sa pag-uulat ay nagpapahirap sa pagtunton ng aktuwal na benepisyo nito sa mga guro at estudyante.

Ang konklusyon ng pagbusisi ni Cong. Gonzalez ay nagbigay-daan sa isang mahalagang aksyon: ang pagpapatunay na naglabas na ng subpoena ad testificandum para kay Mr. Edward Paha [05:51:30]. Ang SDO ang tanging makakapagpaliwanag kung bakit ginawa ang cash advance, kung paano ginamit ang P112.5 Milyon, at kung paano niya pisikal na binuhat ang milyun-milyong pisong cash mula sa bangko papunta sa DepEd office.

Ang serye ng pagdinig na ito ay nagpapakita ng isang malaking hamon sa pananagutan at transparency sa loob ng pamahalaan. Kung ang mga pondo para sa imprastraktura ng paaralan at para sa seguridad ng mga mag-aaral ay sinasabing napasukan ng korapsyon at misteryo, sino ang magtatanggol sa kinabukasan ng susunod na henerasyon? Ang Kongreso, sa pangunguna nina Cong. Pimentel at Cong. Gonzalez, ay nagtakda ng isang malinaw na mensahe: ang laban para sa katotohanan at accountability ay nagsisimula pa lamang, at handa silang magtipon ng mas maraming ebidensya upang panagutin ang sinumang nagtangkang magsamantala sa kaban ng bayan. Ang publiko ay naghihintay ng mga kasagutan—at ang susunod na pagdinig, kung saan haharap si Mr. Paha, ay tiyak na magiging susi sa paglilinaw ng madilim na kabanatang ito sa kasaysayan ng DepEd. Ang pagka-gutom sa transparency ay hindi mapipigilan, at ang mga Pilipino ay may karapatan na malaman kung saan napunta ang bawat sentimo na inilaan para sa edukasyon ng kanilang mga anak.

Full video: