Sa Gitna ng Sigwa ng ICC: Ang Walang Pag-urong na Paninindigan ni Rodrigo Duterte

Sa isang pagdinig sa Kongreso na umalingawngaw ng tensyon at matitinding ligal na argumento, muling naging sentro ng atensyon ang dating Pangulo ng Pilipinas, si Rodrigo Roa Duterte. Ang pagtitipon, na naging plataporma para sa sunud-sunod na kuwestiyon hinggil sa kanyang kontrobersyal na “War on Drugs” at ang nagbabadyang imbestigasyon ng International Criminal Court (ICC), ay nagpakita ng isang Duterte na nanatiling matigas, buo ang loob, at walang pag-urong—isang eksena na sinasalamin ng pamagat ng ulat: “Duterte, H!NDI NAGPATA-L0!”

Ang kaganapan ay hindi lamang isang simpleng pagdinig; ito ay naging isang arena kung saan nagbanggaan ang pulitika, ligal na paninindigan, at ang matagal nang emosyonal na isyu ng extrajudicial killings. Mula sa diskusyon tungkol sa death penalty hanggang sa direktang pagtatanong tungkol sa Davao Death Squad (DDS), bawat sandali ay nagpatindi sa drama.

Ang Hamon sa Hustisya: Mula Death Penalty Hanggang sa War on Drugs

Nagsimula ang talakayan sa isang sensitibong isyu: ang muling pagpapataw ng death penalty. Ipinunto ng isang resource person, na sinasabing ang dating Senador Leila De Lima, ang kanyang matibay na pagtutol, binabanggit ang pangako ng Pilipinas sa Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights [01:20]. Idinagdag niya na ang pagpapatupad ng parusang kamatayan ay hindi magiging solusyon, lalo pa’t ang Criminal Justice System ng bansa ay inilarawang “hindi sapat, mahina, at hindi episyente” [02:02]. Ang nakababahala, ayon sa kanila, ay ang naitalang mga kaso ng pagkakamali sa paghatol at pagpapatupad ng sentensiya (erroneous convictions and erroneous executions) [02:44].

Ngunit ang bigat ng pagdinig ay bumaling sa sentro ng kontrobersiya ni Duterte: ang War on Drugs. Matapos ang pormal na pagkilala kay Duterte bilang isang resource person, agad siyang binato ng mga kritisismo. Ipinahayag ng mga nagtatanong na ang War on Drugs ay isang huwad na programa, na ginamit lamang bilang isang anyo ng social control at war on the poor [05:08] [12:25]. Naglabas din ng mga akusasyon ang ilang kongresista (na nagpapahiwatig ng mga naunang pahayag ng mga kritiko) tungkol sa pagpapalusot ng iligal na droga mismo sa Aduana sa gitna ng kampanya, na nagtatanong kung bakit hindi nahuli o naparusahan ang mga pinaghihinalaang nagpasok ng bilyun-bilyong halaga ng shabu [05:33].

Ang sunud-sunod na pagtatanong ay humantong sa pinaka-personal na akusasyon laban sa dating Pangulo: ang Davao Death Squad (DDS). Sa matapang na paghaharap, isang Kongresista ang direktang nagtanong tungkol sa pag-iral ng death squad [13:42]. Dito, nagpakita si Duterte ng kanyang tipikal na pagtanggi at paghamon.

Ang Pagtanggi at Paninindigan: DDS bilang ‘Davao Development System’

Sa harap ng seryosong akusasyon, muling iginiit ni Duterte ang kanyang kilalang depensa: na ang DDS ay hindi death squad, kundi nangangahulugang “Davao Development System” [13:56]. Direkta niyang sinabi sa nagtatanong: “You are abusing the phrase to the detriment of my city” [14:00]. Ang pagtatanggol na ito, na matagal nang bahagi ng diskurso sa pulitika, ay nagpakita ng kanyang paninindigan na protektahan ang kanyang pamana at ang reputasyon ng Davao City, kung saan siya naging alkalde sa loob ng maraming taon.

Ang palitan ng salita ay naging mainit, at nagtapos sa isang matinding pag-uudyok mula sa isang Kongresista: “Should the former president face the extrajudicial killings…” [18:23]. Sa puntong ito, imbes na umurong, nagbigay si Duterte ng isa sa pinakamalakas at pinaka-emosyonal na pahayag ng paghamon sa pagdinig: “I’m waiting for the warrant of arrest of the ICC… I would be very willing to [face it] any time” [18:43]. Ang pahayag na ito, na binigkas nang walang anumang bakas ng pangamba, ay tila nagbigay ng senyales na handa siyang harapin ang lahat ng ligal na kahihinatnan ng kanyang mga aksyon.

Ang Mukha ng Bansa sa Harap ng Mundo: Ang ICC Investigation

Ang pinakamalaking bahagi ng pagdinig ay nakatuon sa International Criminal Court (ICC). Sa ilalim ng pagtatanong ni Congressman Jill Bongalon at sa tulong ng mga abogado ng mga biktima (kabilang ang binanggit na si Attorney Neri Colmenares), inilatag ang detalyadong ligal na aspeto ng imbestigasyon.

Kinumpirma na ang ICC, na ang hurisdiksyon ay sumasaklaw sa war crimes, genocide, at crimes against humanity [20:36], ay kasalukuyang nasa investigation stage para sa War on Drugs [21:32]. Ang saklaw ng imbestigasyon ay kinabibilangan ng mga insidente sa Davao City mula Nobyembre 2011 hanggang Hunyo 2016 at sa buong bansa mula Hulyo 2016 hanggang Marso 2019 [22:40].

Ang pinaka-kritikal na punto ay ang paratang laban kay Duterte: na siya ay liable for conspiracy at principal by inducement or indispensable cooperation [25:47] dahil sa institusyon ng isang state policy na neutralisahin (o patayin) ang mga tinatawag na “kaaway ng estado” sa ilalim ng maskara ng anti-kriminalidad [23:14]. Ipinaliwanag ni Attorney Colmenares na ang guilt is personal, ngunit hindi ibig sabihin nito na kailangang naroon ang mastermind sa mismong pinangyarihan. “Ang pagpaplano o pag-oorganisa ng isang krimen ay personal na kasalanan din,” paliwanag niya [26:34].

Ang ‘Full Legal Responsibility’ at ang Posisyon ng Administrasyon

Sa gitna ng ligal na paghaharap, muling umukit sa kasaysayan ng pagdinig ang pahayag ni Duterte. Muling binanggit ni Congressman Bongalon ang naunang sinabi ni Duterte, at kinumpirma ito: “I take full legal responsibility on the policy and the implementation of the War on Drugs” [30:10]. Idinagdag pa na handa rin siyang panagutan ang “legal at ilegal na kahihinatnan” (consequences, legal and illegal) [30:25]. Ang pag-aming ito, sa ligal na konteksto, ay tinitingnan bilang isang malaking kalamangan ng mga nag-uudyok ng kaso sa ICC [30:48].

Ngunit lalong uminit ang usapan nang banggitin ang statement ng Malacañang. Ibinalita sa pagdinig na inihayag ni Executive Secretary Lucas Bersamin na kung maglalabas ang ICC ng warrant of arrest at ito ay ipatutupad ng Interpol, ang administrasyong Marcos ay “will neither object to it nor move to block the Fulfillment of his desire” [32:00]. Ang implikasyon ay malinaw: hindi na haharangan ng gobyerno ng Pilipinas ang pagsilbi ng warrant [32:39].

Ang tugon ni Duterte sa balitang ito ay kalmado at nakakagulat pa rin: “I’m happy with the narration…” [34:00]. Ang kanyang stance ay nananatiling isang paghamon, na pinatunayan ng kanyang naunang pahayag na naghihintay siya ng warrant.

Hurisdiksyon: Ang Huling Ligal na Barikada

Ang huling showdown ay nakasentro sa teknikal at kritikal na isyu ng hurisdiksyon ng ICC.

Ipinagtanggol ng mga abogado ng mga biktima, kabilang si Attorney Colmenares, ang hurisdiksyon ng ICC sa pamamagitan ng Article 127 ng Rome Statute, na nagsasaad na ang hurisdiksyon ay nananatili kung ang mga proseso ay sinimulan bago pa man maging epektibo ang pag-atras ng Pilipinas (Marso 2019) [34:35]. Binanggit din ang Complementarity Clause at ang pagkabigo ng Pilipinas na “genuinely investigated or prosecuted” ang mga kaso sa bansa, kaya’t nagpatuloy ang hurisdiksyon ng ICC [35:48]. Pinagtibay pa ito ng desisyon ng Korte Suprema sa kasong Pangilinan versus Cayetano, na nagpapatunay na ang pag-atras ay hindi nagtatanggal sa obligasyon ng bansa na makipagtulungan sa ICC para sa mga krimen na naganap bago ang date of effectivity ng pag-atras [39:38].

Gayunpaman, matapang na nagtanggol ang abogado ni Duterte, si Attorney Mel De Mesa. Giit niya, walang imbestigasyon na ginawa ang ICC sa loob ng isang taon matapos ang notice of withdrawal noong 2018 [44:03]. Ang kanyang pinakamahalagang punto ay ang pagdududa sa opisyal na ruling ng ICC, na sinasabing ang desisyon ng three-is-to-two ng mga justices noong 2021 ay hindi tinalakay nang husto ang isyu ng hurisdiksyon, lalo na dahil may dalawang dissenting justices na nagpahayag ng kawalan na ng hurisdiksyon [45:50]. “Up to this point in time, Mr chairman, we submit that there is still no jurisdiction which has been ruled upon by the ICC” [46:11].

Sa huli, ang debate ay natapos sa pahayag na ang isyu ng hurisdiksyon ay hindi masosolusyunan sa loob ng pagdinig ng Kongreso, ngunit nananatiling clear na may ongoing investigation ang ICC [47:16].

Ang pagdinig na ito ay nag-iwan ng isang malalim na tanong sa pambansang kamalayan: Handa na ba ang Pilipinas sa isang posibleng pagbabago ng pulitikal na tanawin na dulot ng isang internasyonal na paglilitis? Sa kabila ng mga seryosong ligal na banta, si Rodrigo Duterte ay nagpakita ng mukha ng isang lider na hindi handang magpadaig, na buong tapang na inaako ang responsibilidad—isang paninindigan na tiyak na magbubunsod ng mas malalim at mas emosyonal na diskusyon sa buong bansa, habang ang mundo ay nakatutok at naghihintay ng susunod na kabanata ng kontrobersyal na drug war ng Pilipinas. Ang kanyang walang-takot na pahayag na “Hinihintay ko ang warrant” ay hindi lamang isang tugon; ito ay isang hamon na may bigat at lakas na yayanig sa sistema ng hustisya at pulitika sa bansa.

Full video: