‘NAPAKADUWAG!’ Bato Dela Rosa, Isinasayaw ang ICC Warrant; Secret Arrest Plan at Pagtakas Gamit ang Motorsiklo, Isiniwalat

Ang anino ng International Criminal Court (ICC) ay matagal nang nakabantay sa mga arkitekto ng madugong war on drugs ng nakaraang administrasyon. Subalit, habang patuloy ang pag-ikot ng mga proseso ng internasyonal na hustisya, isa sa mga pangunahing personahe, si Senator Ronald “Bato” Dela Rosa, ay tila naglalaho sa paningin ng publiko.

Sa gitna ng mga ugong na may nakahanda nang warrant of arrest laban sa kaniya, nag-iba ang takbo ng kaniyang mga galaw, na nagdulot ng matitinding puna mula sa mga eksperto, pati na rin sa kaniyang mga kasamahan sa pulitika. Ang mga ulat ng pagtatago at pag-iwas ay hindi na lamang usap-usapan, kundi nagpapahiwatig ng mas malalim na isyu: ang pagtakas sa pananagutan.

Ang Anino ng Pag-iwas: Bakit Tinawag na ‘Napakaduwag’?

Isang matinding salita ang binitawan ng political scientist na si Clave Argiles nang tanungin tungkol sa kasalukuyang kilos ni Senator Dela Rosa. Sa kaniyang pananaw, ang kasalukuyang inaasta ng senador ay masasabing “napakaduwag” [01:04].

Ang ganitong kuro-kuro ay nag-ugat sa katotohanan na si Dela Rosa, bilang isang mambabatas at dating hepe ng pulisya, ay dapat na siyang nangunguna sa pagsunod at paggalang sa batas. Ngunit, ayon kay Argiles, “pangit kapag mambabatas ka tapos tumatakas ka sa batas” [01:08]. Ang pag-iwas sa mga legal na proseso, lalo na kapag ang pinag-uusapan ay ang imbestigasyon ng ICC tungkol sa mga crimes against humanity, ay itinuturing na isang malaking pagkukulang sa karakter ng isang lingkod-bayan.

Lalong tumindi ang kritisismo nang ikumpara siya ni Jojo A. sa dating kaibigan at kasamahan sa Senado, si dating Senator Leila De Lima. Sa gitna ng lahat ng pagsubok at pagkakulong, si De Lima umano ay “has more balls than him” [01:21]. Ang paghahambing na ito ay sumasalamin sa ideya na ang tunay na prinsipyo at pagkakapare-pareho ng karakter—ang consistency of character—ng isang pulitiko ay makikita “when out of power ka” [01:41]. Sa kaso ni Dela Rosa, na tila “missing in action” at hindi nagpapakita matapos umugong ang balita noong Nobyembre tungkol sa posibleng ICC warrant, naging malinaw ang pananaw ng mga kritiko: Matapang ba talaga siya o isang tunay na duwag sa harap ng seryosong pananagutan?

Ang Motorsiklo na Tumatakas sa Hustisya

Sa kabila ng pagkakaroon ng Department of Interior and Local Government (DILG), sa pamumuno ni Secretary John Vick Rimulya, na nagbabantay sa mga galaw ng senador at nakaaalam kung nasaan siya [02:11, 02:19], lumabas ang mga detalyeng nagpapakita ng kaniyang sadyang pag-iwas.

Ayon sa mga ulat, si Senator Dela Rosa ay madalas na gumagala sa Metro Manila sakay ng isang Honda CRF 450 na motorsiklo, na sinasabayan pa ng kaniyang dalawang close-in security detail [02:43]. Ang pagpili sa motorsiklo, ayon sa ulat, ay dahil sa kakayahan nitong “blend in with traffic” at, mas mahalaga, nagbibigay ito ng madali at mabilis na paraan “to leave Metro Manila on short notice” [03:00].

Ang ganitong pag-uugali, ang sadyang pag-iwas at paghahanap ng mabilis na paraan upang makatakas, ay tiningnan ng mga legal na eksperto bilang isang classic na pag-iwas. Sa usapin ng Philippine case law, ang “flight might be an indication of… someone’s possible desire to avoid accountability” [06:14, 06:22]. Ang mga motorsiklong iyon ay hindi na lamang simpleng transportasyon, kundi mga gulong na nagdadala ng anino ng impunity at pagtatangka na tumakas sa hustisya. Ang mga kilos na ito ay naging ‘warning’ na rin, nagpapatunay na ang mga taong kasangkot ay nakatunog na sa posibleng banta ng ICC [06:05].

Ang Lihim na Arestuhan: Ang ICC Policy ng Sorpresa

Ang pinakamalaking katanungan ay: Mayroon na nga bang warrant of arrest ang ICC laban kay Bato Dela Rosa?

Ang ICC Assistant to Council at senior lecturer mula sa UP College of Law na si Rosugadi ay naniniwalang malaki ang posibilidad na inilabas na ang warrant [03:40]. Ang paniniwalang ito ay sinusuportahan ng pahayag ni Ombudsman Boying Remulla na mayroon nang warrant laban sa senador.

Ngunit ang mas matindi at mas nakakagulat na rebelasyon ay ang patakaran na diumano’y ipinatutupad ngayon ng ICC—ang new policy ng hindi agad pagpapahayag sa publiko ng mga warrant of arrest [09:47].

Ayon kay Attorney Rosugadi, ang mga proceeding sa ICC ay napakasensitibo, at ang kanilang mandato ay para sa mga krimen na “of the greatest international concern,” na karaniwang kinasasangkutan ng mga taong “nasa kapangyarihan” o may kayang “magtago” at magdulot ng security risk [04:04, 04:29].

Kaya naman, sa ilalim ng bagong patakaran, ang warrant ay hindi muna isinasapubliko. Ang dahilan? Upang “maaresto ‘yung inisyuhan ng arrest warrant” [09:55]. Kung malalaman kasi ng akusado na may warrant na, “makakapaghanda siya makakatakas siya” [10:06]. Ang istratehiya ay ang element of surprise. Ang tanging makakaalam lamang ay ang mga awtoridad na kabilang sa pag-i-implementa ng warrant, tulad ng law enforcement authorities at mga international bodies gaya ng Interpol [10:16, 10:35].

Ang kaso ni dating Pangulong Duterte, na nasurpresa at inaresto pagbaba sa NAIA Terminal 3, ay tinitingnan bilang isang ehemplo ng surprise arrest na ipinatutupad na ng ICC [10:52, 11:08]. Dahil dito, naniniwala si Attorney Rosugadi na ang warrant laban kay Bato ay “nandiyan na ‘yan nakalabas na ‘yan pero sinisikreto lang para ah madaling maaresto si Bato” [11:32].

Ang Kalasag ng Senado: Hindi Gana sa ICC

Ang pagtatago ni Senator Dela Rosa ay nagbunsod ng katanungan sa publiko: Hindi ba siya kayang ipagtanggol ng Senado? Hindi ba maaaring magbigay ang Senado ng sanctuary sa isa nilang miyembro?

Kinlaro ni dating Senator Antonio Trillanes IV, na dumanas din ng kaso at pag-aresto sa loob ng Senado, ang usaping legal na ito [13:42]. Ayon kay Trillanes, ang immunity from arrest para sa mga miyembro ng Kongreso ay may limitasyon. Ito ay maaari lamang gamitin kung ang parusa sa krimen ay “6 years and below” [13:20]. Dahil ang crimes against humanity na iniimbestigahan ng ICC ay may mas mataas na parusa kaysa anim na taon, walang legal na basehan ang Senado upang pigilan ang pag-aresto.

Ibinahagi pa ni Trillanes ang kaniyang karanasan [13:42]. Siya ay sumama at pinayagang arestuhin sa loob ng Senado matapos mag-isyu ng warrant ang Makati Regional Trial Court (RTC). Kaya naman, alam ni Bato ang katotohanan: “kung gagawin niya [ang magtago] ay ibibigay talaga siya ng Senado” [14:45].

Higit pa rito, ang Pilipinas ay may sariling batas, ang Republic Act 9851 (International Humanitarian Law), na nagtatakda sa gobyerno na “may surrender or extradite” ang taong iniimbestigahan ng international tribunal ukol sa crimes against humanity at genocide [16:07, 16:31]. Kung tatanggi ang Senado na ibigay si Dela Rosa, sila ay “defying so many laws” [16:43, 16:53].

Kaya’t ang ideya na ang pagiging in session ng Senado ay magsisilbing get out of jail free card para kay Bato ay mali. Ang pribilehiyo ng Senado ay may mga kondisyon, at hindi ito isang general rule na puwedeng ipatupad sa lahat ng pagkakataon [17:04, 17:21].

Ang Pagkabigo ng Hustisya: Complementarity Rule

Ang patuloy na pag-iimbestiga ng ICC ay nagbigay diin sa isang nakababahalang katotohanan sa loob ng bansa: ang pagkabigo ng lokal na sistema ng hustisya na papanagutin ang mga makapangyarihan.

Ipinaliwanag ni Trillanes ang tinatawag na Complementarity Rule [18:30]. Sa simpleng salita, ang ICC ay umaaksyon lamang kung ang isang bansa ay hindi nagpapakita ng “genuine and sincere investigation” sa mga krimeng inia-allege [18:40].

Sa kaso ng war on drugs, simula 2016, wala pa ring pormal na kaso na gumugulong laban sa mga pangunahing opisyal na may kapangyarihang mag-utos [18:53]. Gaya ng ipinunto ni Trillanes, ang crimes against humanity ay widespread and systematic, at ang may kapasidad lamang na mag-file ng kaso ay ang national government [19:11, 19:29].

Ang kakulangan ng warrant o imbestigasyon mula sa mga lokal na hukuman at awtoridad ay nagpapakita na ang sistema ng hustisya sa Pilipinas, habang gumagana para sa mga ordinaryong tao, ay “hindi siya nag-function” sa mga may malalaking kapangyarihan [19:49]. At dito pumapasok ang ICC, naglilitis dahil sa impunity at kawalan ng pananagutan na nananatili sa loob ng bansa.

Konklusyon: Ang Hamon ng Kapanagutan

Ang sitwasyon ni Senator Bato Dela Rosa ay hindi lamang usapin ng legal na battle, kundi isang salamin ng labanan ng impunity at accountability. Ang kaniyang pag-iwas, na tila nagpapahiwatig ng takot sa nakabinbing warrant, ay nagpapatunay sa punto ng mga kritiko: na ang flight ay isang manipestasyon ng pagnanais na avoid accountability.

Habang patuloy na gumugulong ang gulong ng motorsiklo ni Bato sa Metro Manila, naghihintay ang sambayanan sa magiging hakbang ng ICC at ng mga awtoridad sa Pilipinas. Sa pagkakaroon ng mga legal expert na naniniwala na ang warrant ay inilabas na at pinananatiling lihim, ang oras ng pananagutan para sa isa sa mga pangunahing mukha ng war on drugs ay tila napakalapit na. Hindi kayang takasan ng isang mambabatas ang batas, at hindi kayang protektahan ng lokal na batas ang isang tao na sinisingil ng hustisya para sa crimes against humanity. Ang pag-asa ng mga biktima at testigo ay nakatuon sa ICC, na determinadong panagutin ang sinuman, gaano man sila makapangyarihan.

Full video: