NAKAKAKILABOT NA P125 MILYONG CASH WITHDRAWAL SA OVP: KABA, INNOVA, AT KAWALAN NG PANANAGUTAN IBINUNYAG SA KONGRESO

Ang isang makasaysayang pagdinig sa Kamara de Representantes ay hindi lamang naglantad ng mga detalye hinggil sa paggamit ng Confidential Funds (CF) ng Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd), kundi nagbigay-liwanag din sa isang nakababahalang kuwento ng malaking panganib at tila kakulangan sa pananagutan ng ilang matataas na opisyal. Ang pagdinig ay humigit-kumulang sa isang serye ng mga nakakagulat na pag-amin, na nagpinta ng larawan ng mga opisyal na tila binalewala ang itinatag na mga pampinansyal na protokol para lamang sumunod sa mga “tagubilin” at malagay sa peligro ang milyun-milyong piso ng pondo ng taumbayan.

Ang usapin ay umiikot sa higanteng pag-withdraw ng cold cash—partikular ang P125 milyong piso na kinuha ng OVP quarterly, kasabay ng P37.5 milyong piso mula sa DepEd. Ang pinagsamang halaga na P162.5 milyon, na halos sunud-sunod na araw na inilabas sa bangko [23:25], ay nagtatakda ng isang nakakakilabot na rekord at nagdulot ng seryosong pag-aalala hinggil sa kaligtasan, legalidad, at pananagutan ng mga opisyal na itinalaga sa posisyong ito.

Ang Panganib ng ‘Innova’ at ang Kwento ng Kaba

Ang isa sa pinakamatitinding pagbubunyag ay nagmula kay G. Lemuel Ortona, ang Assistant Chief of Staff para sa OVP, na umamin sa ilalim ng panunumpa na siya mismo ang nagbitbit ng P125 milyong piso sa cash tuwing quarterly withdrawal [01:00:52]. Ang halagang ito, na dating umaabot lamang sa P3 milyon para sa pinakamataas na opisyal ng OVP sa mga nakalipas na taon [01:19:14], ay biglang lumobo at naging P125 milyon—isang dami ng pera na kauna-unahan at nakakabigla.

Hindi lang ang dami ng pera ang nakakabahala, kundi ang paraan ng pagdala nito. Ayon kay G. Ortona, ang malaking halaga ay inisakay lamang sa isang simpleng Toyota Innova, na hindi bulletproof, at sinamahan lamang ng iisang security personnel at driver [01:03:04]. Inamin niya na siya at maging si Ms. Gina Acosta, ang Special Disbursing Officer (SDO) ng OVP, ay parehong nakaranas ng matinding kaba o takot dahil sa laking halaga at sa matinding trapik ng Metro Manila [01:02:17], [58:30].

Ang pinaka-kritikal na punto ay lumabas nang tanungin si G. Ortona kung bakit hindi sila nagrekomenda ng mas ligtas na paraan ng pagwi-withdraw, tulad ng paggamit ng armored vehicle [59:01] o ang paghati-hati ng withdrawal sa buwanang batayan upang mabawasan ang panganib (P40 milyon kada buwan imbes na P125 milyon nang minsanan) [01:15:11]. Ang tugon niya: “at the time, hindi namin naisipan” [01:04:55] at “the instruction was from the Vice President po” [01:15:20].

Ang pag-amin na ito ay naglantad ng isang nakakagulat na katotohanan: ang matataas na opisyal na may kapangyarihan at kaalaman ay tila nagpabaya sa pangunahing pananagutan na tiyakin ang kaligtasan ng pondo ng bayan. Ang pagkakaroon ng P125 milyon na cold cash sa loob ng opisina ng OVP, na inilalagay lamang sa tatlong vault na binili ng SDO [01:12:42], ay isa ring malaking banta sa seguridad ng opisina at sa mga empleyado nito. Ang tanong: kung ang SDO mismo ay natatakot na humawak ng pera [01:02:17], bakit siya itinalaga sa posisyong iyon, at bakit pinayagan ng nakatataas na opisyal na siya ang humawak ng napakalaking halaga?

Ang Kakulangan sa Kwalipikasyon at Pagpasa ng Pananagutan

Ang pagdinig ay nagbigay-diin din sa tila kawalan ng pang-unawa at pagpapasa ng pananagutan hinggil sa paghawak ng pondo. Si G. Edward Fajarda, ang SDO ng DepEd, ay umamin na inilabas niya ang P37.5 milyong cash at ipinasa niya ito kay Colonel Nolasco [43:56], ang security officer, para ipamahagi dahil hindi siya “expert” sa confidential operations sa buong Pilipinas [48:09].

Dito pumutok ang isyu ng delegation ng responsibilidad. Bilang isang SDO, siya ang accountable na tao para sa pondo. Ayon kay Atty. Sunshine Fajarda, ang sdo ang “special disbursing officer which is the accountable person for the funds that are being entrusted to him” [01:31:30]. Ang pagpapasa ng pondo sa isang non-bonded na security personnel ay direktang paglabag sa prinsipyo ng pananagutan [45:17], [46:09]. Ayon sa mga mambabatas, ang ganoong sistema ay nagpapatunay na kailangan ng mas matitinding batas at panuntunan dahil maraming opisyal na tila hindi nauunawaan ang bigat ng kanilang pananagutan [39:25], [01:20:43].

Ang pagkakaiba sa pananaw kung paano dapat gawin ang pagpapalabas ng pondo ay nagpakita rin ng puwang sa loob ng batas. Nang tanungin si G. Ortona kung pwedeng mag-delegate ang sdo ng kaniyang function, sinabi niya na base sa JMC (Joint Memorandum Circular) ay hindi malinaw kung pwedeng i-delegate o hindi, kaya’t inintindi niya na maaaring i-disburse ito [38:55]. Ito ay mariing sinalungat ng mga mambabatas, na nagsabing ang SDO ang dapat na nagre-release ng pera sa taong nararapat pumirma sa Acknowledgement Receipt—tulad ng sa payroll [54:30], hindi sa ibang tao.

COA at ang Kahulugan ng ‘Confidence Building’

Ang Commission on Audit (COA), na naroroon sa pagdinig, ay nagbigay-diin na ang pag-a-audit ng confidential funds ay may sariling proseso, at ang pagkakaroon ng documentary evidence of payment (tulad ng Acknowledgement Receipts o AR) ay kinakailangan, ngunit hindi na kailangan ng resibo para sa mga biniling gamot o pagkain [34:09]. Kinumpirma ng COA na ang kanilang proseso ng pag-audit ay mananatiling objective at hindi maaapektuhan ng mga pagdinig sa Kongreso [01:22:37], [01:11:47].

Ang COA, na tinawag ng Tagapangulo ng Komite na “guardian of public funds” [09:03], ay nanindigan na ang imbestigasyon ay bahagi ng lehitimong kapangyarihan ng Kongreso, na pinagtibay ng Romero vs. Estrada case [07:50]. Tinanggihan ng Komite ang argumento ni Cong. Marcoleta na ang inquiry ay dapat nakabase sa oversight (Sec. 22) at hindi sa aid of legislation (Sec. 21), iginigiit na ang layunin ng pagtatanong ay makabuo ng mas epektibong batas, kahit pa hindi ito humantong sa agad-agad na paggawa ng batas [08:16].

May katanungan din hinggil sa terminong ginamit ng OVP, na “confidence building activities in the office of the vice president” [26:15]. Ipinaliwanag ni G. Ortona na ito ay nangangahulugang “ensuring that the image of the OVP is maintained and that no threat will be… walang threat na mangyayari to the institution itself” [31:00], [31:32]. Ngunit sa konteksto ng pag-withdraw ng malaking cash at ang kakulangan sa seguridad, ang pagpapatibay sa tiwala o confidence ay tila kabalintunaan—ang buong operasyon ay nagresulta sa paghina ng tiwala dahil sa lantad na panganib.

Ang Panawagan para sa Mas Malakas na Pananagutan

Ang pagtatapos ng pagdinig ay nag-iwan ng isang matinding panawagan mula sa mga mambabatas. Ang pagkakaroon ng mga opisyal na itinalaga nang walang kakayahan at sapat na pang-unawa sa pananagutan sa paghawak ng milyun-milyong piso ay isang malaking problema [01:20:19]. Ang mga opisyal, tulad nina G. Ortona at G. Fajarda, kasama ang iba pang pumirma sa mga dokumento, ay direktang may pananagutan.

Inamin ni Ms. Julieta Villa Del Rey, ang accountant ng OVP, na sa 34 na taon niya sa opisina, ito ang kauna-unahang pagkakataon na may nag-withdraw ng P125 milyon na cash [01:18:46]. Ang malaking pagbabago sa modus operandi na ito, kasabay ng tila kakulangan sa safeguards tulad ng armored vehicle at ang pagpapasa ng pondo sa mga non-bonded na tao, ay nagtuturo sa isang mas malaking isyu: ang pangangailangan na palakasin ang accountability ng mga SDO at iba pang opisyal sa pamamagitan ng bagong batas [01:20:43].

Hindi sapat ang rason na “utos lang” o “hindi naisip” sa paghawak ng bilyun-bilyong buwis ng taumbayan. Ang bawat sentimo ay nangangailangan ng pananagutan, at ang pagdinig na ito ay isang matinding paalala na ang kawalan ng kaalaman ay hindi kailanman magiging katanggap-tanggap na dahilan sa harap ng batas, lalo na kung ang nakataya ay ang seguridad ng pondo at ang tiwala ng publiko sa pamahalaan.

Full video: