Ang Trahedya ng “Kickback” at ang Nabuwal na Bilyong Pondo ng Bayan: Pagbunyag ng Dating Usec sa Sinapian ng Korapsyon

Nagulantang ang buong pampublikong sektor at ang bawat Pilipinong nagbabayad ng buwis kasunod ng makapigil-hiningang pagdinig ng Blue Ribbon Committee ng Senado. Sa gitna ng matinding tensyon at alalahanin sa sariling kaligtasan, humarap si dating Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Roberto R. Bernardo at isiniwalat ang isang kickback scheme na tila isang malaking halimaw na sumisipsip sa dugo ng kaban ng bayan. Ito ay hindi lamang kuwento ng maling paggamit ng pondo, kundi isang trahedya ng tiwalang winasak at isang matinding pahayag na ang korapsyon sa Pilipinas ay institusyonal at malalim na nakaugat, umaabot mula sa mga simpleng manggagawa hanggang sa pinakamataas na opisyal ng gobyerno.

Ang Pagsisisi at Pananakot ng Isang Whistleblower

Sa simula pa lamang ng kaniyang testimonya, kitang-kita ang bigat ng pasan ni Usec. Bernardo. Sa kaniyang pagharap, sinabi niyang dinala siya roon hindi lamang ng paggalang sa imbitasyon ng Komite, kundi dahil sa matinding paninindigan na “magpakatotoo” (“compelled to come clean”) [04:34]. Ang kaniyang emosyonal na panawagan sa kaniyang mga kababayan na bigyan siya ng pagkakataon na tubusin ang kaniyang mga pagkakamali ay nagbigay-diin sa kaniyang tapat na hangaring ilantad ang lahat [04:42].

Ngunit ang ganitong katapangan ay may katumbas na matinding panganib. Nilinaw ni Bernardo na patuloy siyang tatestigo “sa kabila ng matitinding banta sa aking personal na kaligtasan at ng aking pamilya at mga mahal sa buhay” [06:24]. Ang kaniyang pahayag ay nagpinta ng isang madilim na larawan ng isang sistema kung saan ang katotohanan ay pilit na ibinabaon, at ang mga naglalakas-loob magsalita ay sinisikil.

Ang bulto ng kaniyang sinumpaang salaysay—ang kaniyang second supplemental affidavit—ay nagdetalye kung paano gumana ang kickback scheme. Ayon sa kaniya, batay sa kaniyang personal na kaalaman, “bawat opisyal at empleyado ng DPWH, mula sa top and down the line, ay tinatamaan ng iba’t ibang paraan ng korapsyon at masasamang gawain” [10:42]. Kasama rito ang mga Kalihim, Undersecretaries, Assistant Secretaries, at hanggang sa mga inhinyero at laborers [10:58]. Ang masaklap pa, hindi lang ito limitado sa DPWH; pati na rin ang mga top officials ng Department of Finance, DENR, DOH, DepEd, DA, at DAR ay nabanggit din [01:11:17].

Ang modus operandi ay simple ngunit epektibo: ang mga proponents (politicians o opisyal) ay may sariling “designated contractors” na siyang kukuha sa mga proyekto para sa kapakinabangan ng mga proponents [01:11:38]. Tiniyak ni Bernardo na ang proseso ng pagkuha at pag-abot ng commitments o kickbacks sa mga opisyal ay halos walang paper trail [09:23], ginagawa itong napakahirap patunayan nang walang pahayag ng isang insider.

Ang Malalaking Pangalan at ang P1.5 Bilyong Kickback

Ang testimonya ni Bernardo ay nagbigay-liwanag sa mga konkretong halimbawa ng korapsyon na direktang kinasasangkutan ng ilan sa pinakamakapangyarihang mambabatas sa bansa.

1. Senador Ramon “Bong” Revilla Jr. (P1.5 Bilyon Proyekto, P125M Cash sa Cardboard Boxes): Ang malapit na pagkakaibigan nina Bernardo at Senador Revilla ang naging tulay sa transaksyon. Noong ikatlong kuwarto ng 2024, humingi si Revilla ng listahan ng mga proyekto na nagkakahalaga ng P1.5 bilyon para sa kaniyang national campaign [14:02]. Nang tanungin ni Revilla ang porsyento ng commitment, si Bernardo mismo ang nagsabi ng 20% o 25%, at ang Senador ang nagdesisyon: 25% [13:20].

Ang pinaka-sensasyonal na bahagi ng kuwento ay ang paghahatid ng kickback. Ayon kay Bernardo, kinolekta ang 25% commitment, na umabot sa P125 milyon [14:37]. Ang P125 milyon ay inihatid sa kaniyang sasakyan, nakabalot sa anim na cardboard boxes (bawat isa ay naglalaman ng P20 milyon) at isang paper bag (naglalaman ng P5 milyon) [14:53]. Personal itong inihatid sa White House Compound ni Revilla sa Bacoor, Cavite, noong Disyembre 24, 2024, kung saan kinausap niya pa ang Senador habang inaalis ng kaniyang mga tauhan ang mga kahon [01:15:06]. May isa pang sumunod na delivery na nagkakahalaga ng P250 milyon noong Pebrero 2025 [16:16].

2. Senador Nancy Binay (Ang P50M “Pang-Sapatos” at P468M Commitment): Si Carlen Yabut, ang aide ni Senador Binay, ang naging contact person ni Bernardo. Matapos ang unang transaksyon noong 2023, humingi muli si Yabut ng listahan ng mga proyekto para sa 2024 General Appropriations Act (GAA), na nagkakahalaga ng P1.672 bilyon.

Ang nakakagulat na detalye ay ang paghingi ni Yabut, noong Disyembre 2023, ng P50 milyong advance para diumano’y “pang-sapatos” ni Senador Binay para sa holiday season [18:53]. Ito ay nagpapakita ng isang kultura ng kaswal at walang-kahihiyang pag-aakala ng entitlement sa pondo ng gobyerno. Kalaunan, tumaas ang commitment para kay Binay mula 12% tungo sa 15%. Ang kabuuang commitment para sa Senador ay umabot sa P468 milyon [21:02], na inihatid sa dalawang tranche sa Horseshoe Village sa Quezon City.

3. Senador Chiz Escudero (P1.44 Bilyon Proyekto sa Special Envoy): Maging ang kasalukuyang Senate President na si Senador Escudero ay nasangkot. Ang transaksyon ay dumaan kay Maynard Mu, isang Special Envoy to China [22:35]. Matapos maging Senate President si Escudero noong 2024, humingi si Mu ng listahan ng mga proyekto, na nagkakahalaga ng P1.44 bilyon, na may 20% commitment [24:02]. Inihatid ni Bernardo ang dalawang tranche ng kickback—P160 milyon at P120 milyon—sa Cherry Mobile Building ni Mu sa Paco, Maynila [24:17].

4. Senador Jinggoy Estrada (P1 Bilyon Proyekto, P573M Kabuuang Kickback): Humiling si Senador Estrada ng P1 bilyong halaga ng proyekto, at matapos ang kasunduan, naging 25% ang commitment [25:54]. Sa pag-uutos ni Estrada, inihatid ang kabuuang P573 milyon na commitment sa Ortiga Building sa San Juan City [27:20], [28:16]. Personal na kinumpirma ni Senador Estrada ang kaniyang pagtanggap at nagpasalamat pa kay Bernardo [27:38].

5. Senador Grace Poe (P500M Alokasyon, 20% Commitment): Maging si Senador Poe ay nabigyan ng P500 milyong alokasyon [28:48]. Ang commitment na 20% ay kinolekta sa Diamond Hotel ng isang kontratista na nagngangalang Mrs. Patron, na may koneksyon kay Senador Poe [29:22].

Ang Sentro ng Kapangyarihan at Korapsyon sa DPWH

Ang iskema ay hindi lamang umiikot sa mga mambabatas; mayroon itong sentro ng kontrol sa loob mismo ng DPWH.

Ang Villar-Cabral-Bernardo Axis: Sa panahon ni Kalihim Mark Villar, nabunyag ang malalim na mekanismo ng kontrol. Ayon kay Bernardo, si Undersecretary Maria Catalina “Katy” Cabral, na may impremature ni Villar at kalaunan ni Bonoan, ang may “total influence and authority” sa pag-alis, pagdagdag, o pagbago ng mga proyekto sa National Expenditure Program (NEP) ng DPWH [34:41]. Sa ilang proyekto, ang 10% na commission ay hinati: 50% kay Carlo Aguilar (pinsan ni Villar) na diumano’y para kay Kalihim Villar, 25% kay Usec. Cabral, at 25% naman kay Bernardo [34:11]. May mga pagkakataon pa na personal na naghatid si Bernardo ng cash kay Usec. Cabral sa kaniyang bahay sa Quezon City [35:28].

Ang Bonoan-Cabral-Bernardo System: Nagpatuloy ang sistematikong korapsyon sa ilalim ni Kalihim Manuel Bonoan. Si Bonoan at Cabral ay nagreserba ng malaking porsyento ng allocable NEP para sa kanilang “preferred projects” [39:27]. Ang mas nakakagulat ay ang sinabi ni Bernardo na humawak siya ng alokasyon mula kay Kalihim Bonoan na aabot sa P5 Bilyon per annum mula 2023 hanggang 2025, na may average na 15% commitment [39:43].

Ang mga paglalahad na ito ay nagpapakita na ang kickback system ay hindi ad hoc o isang-beses lang na pangyayari, kundi isang pinag-aralan, organisado, at institusyonal na mekanismo na ginagamit upang pondohan ang pulitika at personal na interes ng mga opisyal.

Ang Misteryo ng Ledger at ang Takot sa Katotohanan

Bilang bahagi ng pagdinig, itinanong ang tungkol sa ledger na diumano’y pagmamay-ari ni Sarah Discaya, na sinasabing naglalaman ng mga detalye ng kickback transaction. Ang pagkabigong maisumite ang ledger na ito, na matagal nang subpoenaed, ay nagdaragdag sa misteryo at spekulasyon ng cover-up [01:04:36].

Nabanggit din ang nakakaalarmang sitwasyon ni Mr. Gotautesa, isang nakaraang saksi na naglaho at hindi na matagpuan [46:45]. Ang kaniyang kinaroroonan at kondisyon ay nananatiling hindi tiyak, na nagpapahiwatig sa mga Senador na kailangan ng hold departure order at hindi lamang lookout bulletin upang mapigilan ang mga sangkot na tumakas [43:56].

Ang mga seryosong paratang ni Usec. Bernardo, na sinusuportahan ng mga detalye ng halaga, porsyento ng kickback, at mga lugar ng delivery, ay nagpapatunay na ang kuwento ng korapsyon sa Pilipinas ay mas malawak, mas detalyado, at mas organisado kaysa sa inakala ng publiko. Ang bawat sentimo na nawawala sa mga proyektong baha ay katumbas ng bawat pamilyang biktima ng pagbaha dahil sa mga ghost o substandard na proyekto.

Ang testimonya ni Roberto Bernardo ay isang malakas na tawag sa pagkilos. Sa harap ng mga pagbubunyag na ito, ang pagpapanatili ng status quo ay hindi na opsyon. Ang Kongreso, ang Department of Justice, at lalo na ang Ombudsman ay may tungkuling mabilis na kumilos, magsampa ng kaso, at tiyakin na walang sinuman, gaano man kataas ang posisyon, ang makakatakas sa pananagutan. Ang karaniwang Pilipino ay umaasa at naghihintay na sana, sa pagkakataong ito, ang katotohanan ang magwagi, at ang bilyon-bilyong piso na nawala sa kaban ng bayan ay maging simula ng isang tunay at pangmatagalang reporma laban sa korapsyon

Full video: