Saan Nagtatapos ang Tungkulin, Saan Nagsisimula ang Konsensya: Ang Nakakagimbal na Pagbubunyag ni Colonel Garma

Sa isang serye ng mga pagdinig na patuloy na nagpapayanig sa pundasyon ng nakaraang administrasyon, lumitaw ang isang testimonya na hindi lamang naglalantad ng sistemang tila sumasagka sa hustisya, kundi nagpapakita rin ng matinding panloob na labanan ng isang ina na nagsisilbi sa bayan. Si Colonel Carmelo “Jing” Garma, isang opisyal ng pulisya, ay muling humarap sa Kongreso, at sa pagkakataong ito, mas matapang at mas emosyonal niyang ibinunyag ang detalye ng sinasabing “reward system” sa Davao at ang di-inaasahang tawag na kaniyang natanggap matapos ang kaniyang nakaraang pagtestigo.

Ang mga paglalahad ni Colonel Garma ay nagbigay ng kulay sa mga alegasyon na matagal nang umuukilkil sa pambansang kamalayan, lalo na patungkol sa mga extrajudicial killings (EJKs) noong kasagsagan ng War on Drugs. Ang kaniyang salaysay, na may dagdag na supplemental affidavit [01:36:00], ay hindi lamang nagpatibay sa mga naunang pahayag kundi nagbigay rin ng nakakakilabot na mga detalye kung paano gumana ang sistema sa pinakamababang antas ng kapulisan.

Ang P20,000 na Presyo ng Buhay: Ang Reward System

Ang pinakamabigat na sentro ng pagbubunyag ni Colonel Garma ay ang kumpirmasyon ng “existence of a reward system” [04:46:00] sa Davao, isang sistema na kaniyang nasaksihan at naging bahagi habang siya ay itinalaga doon.

Ayon sa kaniya, ang sistema ay nagbibigay ng “specific amount” [05:36:00] na aabot sa P20,000 sa isang pulis o yunit na magre-resulta sa pagkamatay o “neutralization” ng isang suspek. Ang nakakabahalang detalye rito ay ang kalikasan ng operasyon. Inilarawan ni Garma na ang gantimpala ay ibinibigay kahit hindi ito “legitimate operation” [05:24:00], basta’t may namatay.

Mas nakagugulat pa ang mga uri ng krimen na may kaukulang gantimpala. Hindi lamang ito limitado sa mga drug personality. Ayon kay Garma, ang P20,000 ay ibinibigay din para sa mga “habitual offenders” tulad ng mga sangkot sa akyat bahay (house burglary), hold-up, at iba pang petty crime [06:42:00] na tila naging habitual na. Ang Kongresista ay nagpahayag ng pagkabahala, na sinabing: “Pati yung mga ganong um petty ah those I your honor Pati yung mga py crime na ganon akyatbahay theft appears to be petty but these are habitual habitual and resides po” [07:19:00].

Direktang inamin ni Colonel Garma na tumanggap siya ng P20,000 na reward matapos ang isang operasyon sa Sasa Police Station noong siya ay naging station commander doon [14:47:00]. Ang suspek, bagama’t buhay nang ihatid sa ospital matapos ang engkuwentro, ay pumanaw kalaunan. Ang pera, ayon sa kaniya, ay nagmula sa isang retired police officer na kilala bilang “Boy Alce” at inihatid sa pamamagitan ni Sergeant Suan [15:17:00]. Ang mga detalye ng dalawang indibidwal na ito—parehong pumanaw na, kung saan si Suan ay nabaril habang nakasakay sa taxi—ay nagdaragdag ng hiwaga at panganib sa istorya.

Ang Davao Death Squad at Kultura ng Pananahimik

Kinumpirma rin ni Garma na ang konsepto ng “Davao Dead Squad” (DDS) ay hindi na bago sa kaniya. Bagama’t hindi siya direktang nakasaksi o nakakilala sa mga indibidwal na kasapi nito, naging common knowledge na sa hanay ng mga opisyal na mayroong special teams na nakatalaga para sa special operations [02:54:00].

Ang nakakapanghinayang ay ang “culture of Silence prevailed among police office in the Davao regarding such matters” [03:13:00]. Ito ay nagpapahiwatig ng isang sistematikong pagpapatahimik sa hanay ng kapulisan, na nagpapahirap sa pagsisiyasat at pananagutan. Ang tanong ng Kongreso kung bakit walang pulis na na-inquest o nademanda para sa pagkamatay ng mga suspek ay nanatiling mabigat, at ipinaliwanag ni Garma na ito ay itinuturing na automatic duty ng Internal Affairs Service (IAS) sa ilalim ng RA 8551 kapag may discharge of firearms o death ng suspek [08:40:00]. Gayunpaman, ang pagpapaliwanag ng Kongresista na tila hindi ganito ang nangyayari sa aktuwal na sitwasyon ay nagbigay-diin sa depekto ng sistema.

Ang Pagtawag ng Konsensya at ang Telepono Mula sa Nakaraan

Ang mga paglalahad ni Colonel Garma ay hindi nag-ugat sa pulitika, kundi sa personal na pakikipaglaban sa kaniyang konsensya, na nagkaroon ng turning point dahil sa kaniyang anak.

Emosyonal niyang ibinahagi na ang kaniyang anak ang siyang nag-udyok sa kaniya na “magsabi ng katotohanan” [19:00:00]. Bilang isang ina, ipinaliwanag ni Garma kung gaano kalaki ang bigat ng isang anak na nagpapaalala sa iyo ng iyong moral na obligasyon. Ang simple ngunit matinding paghimok na ito ay nagbigay sa kaniya ng lakas ng loob na isakripisyo ang katahimikan para sa katotohanan. Ang pagkakulong o detention niya sa House, kung saan siya ay pinayagang makasama ang kaniyang anak na nag-aaral online [18:04:00], ay tila nagpalakas pa ng kaniyang determinasyon.

Ngunit ang pinaka-sentro at nakakagulantang na rebelasyon ay dumating matapos ang kaniyang nakaraang testimonya.

Direktang kinumpirma ni Colonel Garma na tinawagan siya ni Former President Rodrigo Duterte [20:27:00] matapos siyang tumestigo noong nakaraang Huwebes. Ang tawag, na umabot ng halos isang minuto [49:32:00], ay hindi tungkol sa kaniyang testimonya o ang mga alegasyon sa kaniya. Sa halip, ang dating Pangulo ay nagpaliwanag kung bakit niya hinahanap si Commissioner Edilberto Leonardo—na isa umanong kasapi ng Iglesia ni Cristo—para sa isang puwesto.

Ang dahilan: Ang mga taga-Iglesia ni Cristo, ayon kay Duterte, ay “mapagkakatiwalaan sa pera” [21:46:00].

Ang pag-amin na ito ay nagpalakas ng haka-haka ng Kongresista, na inilarawan ito bilang isang “inductive reasoning” [22:00:00], na nagpapahiwatig na si Colonel Leonardo, bilang isang mapagkakatiwalaang tao sa pera, ay maaaring implied na may kinalaman sa paghawak ng pondo, marahil para sa reward system [22:21:00].

Bagama’t nag-sorry si Garma kay Duterte [23:16:00] (isang aksyon na kinuwestiyon ng Kongresista, na nagsabing si Duterte ang dapat mag-sorry sa mga biktima), ang bigat ng pagtawag na ito ay nanatiling mabigat. Ito ba ay isang pagtatangkang ipaliwanag ang konteksto bago pa man tuluyang magsalita si Garma, o isa lamang casual na tawag? Ang katanungan ay hindi nasagot, ngunit ang paglalatag nito ay nagpakita ng isang pattern ng malalim na koneksyon sa pagitan ng mga opisyal at ng matataas na pinuno.

Ang Pagtanggi at Pagdepensa ni Commissioner Leonardo

Sa kabilang banda, si Commissioner Edilberto Leonardo, na idinawit bilang arkitekto ng Task Force at sinasabing may kinalaman sa paghawak ng pondo, ay mariing nagtanggol at nagbigay ng denial sa lahat ng mga alegasyon.

Tinanong si Leonardo kung siya ang arkitekto ng drug list [24:20:00] na hiwalay sa opisyal na National Watch List on Illegal Drugs (NWID). Mariin niyang itinanggi ang pagkakaroon ng personal knowledge sa tinatawag na “DDS drug list” [31:18:00]. Kaniyang ipinaliwanag na ang mga listahan ng droga ay nagmumula sa local jurisdiction [34:01:00] at dumaan sa validation.

Hinggil naman sa sinasabing reward system, direkta siyang tinanong kung mayroon siyang kaalaman: “Do you confirm that there is a reward system?” at ang kaniyang tugon ay isang matigas na, “Wala po Mr [Chair]” [47:04:00]. Tila siya na lamang ang opisyal na “hindi nakakaalam” [47:50:00] ng reward system, sa kabila ng kumpirmasyon ng ibang opisyal at maging ng mga naunang pahayag ng dating Pangulo.

Ang pagtutol at pagtanggi ni Leonardo sa harap ng matitibay na testimonya, lalo na kay Garma, ay lumikha ng isang malaking dichotomy sa pagdinig. Sa isang banda, may opisyal na nagtitiyaga, nagbubunyag ng mga detalye at nag-aako ng kaniyang karanasan; sa kabilang banda, may opisyal na nagpipilit na out of scope ang kaniyang kaalaman o wala siyang personal knowledge.

Konklusyon: Ang Simula ng Pagbabago

Ang pagdinig na ito ay nagbigay ng isang malinaw at nakakabagabag na larawan: isang sistema na tila nagtatago sa likod ng opisyal na “War on Drugs,” kung saan ang buhay ng tao, maging ang mga simpleng petty criminal, ay may kaukulang presyo. Ang P20,000 na reward ay hindi lamang isang simpleng insentibo; ito ay isang mekanismo na nagtatatag ng isang culture of impunity sa hanay ng kapulisan.

Ang tapang ni Colonel Garma, na pinatibay ng pagmamahal sa kaniyang anak, ay nagbukas ng isang napakalaking pintuan ng katotohanan. Ang kaniyang emosyonal na salaysay ay nagbibigay-mukha sa mga biktima at nagpapalakas ng panawagan para sa masusing imbestigasyon at pananagutan.

Ang misteryosong tawag ni dating Pangulong Duterte matapos ang pagtestigo, na nakasentro sa isyu ng “pagtitiwala sa pera,” ay nag-iwan ng tanong sa publiko: Gaano kalalim ang koneksyon ng reward system na ito sa mga pinakamataas na antas ng gobyerno? Ang mga paglalahad na ito ay hindi magtatapos sa Kongreso; ito ay magsisilbing spark na magpapasiklab sa mas matinding panawagan para sa pagbabago sa sistema ng pulisya at sa pagtatatag ng isang lipunan kung saan ang hustisya ay para sa lahat, kriminal man o inosente

Full video: