Sa gitna ng rumaragasang debate at paghahati sa pulitika ng bansa, may isang isyu na nagtatakda ng bagong yugto sa kasaysayan—ang impeachment complaint laban kay Bise Presidente Sara Duterte. Hindi lamang ito simpleng usapin ng legalidad; ito ay isang malalim at emosyonal na krisis ng accountability na sinasalamin ang saloobin ng taumbayan. Sa isang eksklusibong panayam, tahasan at walang alinlangan na ibinunyag ni Atty. Luistro, isa sa mga pangunahing taga-usig ng Kamara, ang matitinding detalye, mula sa misteryosong pagkabuo ng ikaapat na reklamo hanggang sa kontrobersyal na pagkaantala ng paglilitis sa Senado. Ang kwento ng impeachment na ito ay hindi lamang tungkol sa salita sa batas, kundi tungkol sa political survival, pondo ng bayan, at ang paghusga ng taumbayan sa mga opisyal nito.

Ang “Collegial Decision” ng Supermajority: Ang Kapangyarihan ng 215 Lagda

Ang impeachment process laban sa Bise Presidente ay sumailalim sa isang hindi inaasahang political maneuver. Ayon kay Atty. Luistro, ang mga naunang reklamo (una, ikalawa, at ikatlo) ay inihain ng mga pribadong mamamayan at dumaan sana sa mahabang proseso ng Justice Committee sa Kamara [05:05]. Ngunit nagbago ang lahat nang lumabas ang Ikaapat na Reklamo.

Sa loob lamang ng isang araw, humamig ito ng nakamamanghang 215 lagda—malayo sa kinakailangang one-third ng miyembro ng Mababang Kapulungan [04:48]. Hindi ito inisiyatiba ng iisang tao, aniya, kundi “isang collegial decision ng supermajority ng ika-19 na Kongreso ng Pilipinas” [06:37].

Ang dahilan sa likod ng mabilis at malawakang pagkilos na ito ay istratehiko at praktikal. Ang pagkuha ng lagda ng higit sa one-third ng Kongreso ay nagsilbing “shortcut” upang iwasan ang Justice Committee Hearing, na nagbibigay ng 60 araw para resolbahin ang reklamo [07:48]. Ipinaliwanag ni Luistro na kung dadaan pa ito sa komite, tiyak na hindi na aabot sa limitadong sesyon bago matapos ang ika-19 na Kongreso sa Hunyo 30, 2025.

“Sa isang paraan, naisalba namin ang proseso ng impeachment mula sa pagharang ng one-year prescription,” pagdidiin ni Luistro [08:38]. Sa pamamagitan ng mabilis na pagkilos na ito, naipadala ang ikaapat na reklamo sa Senado bago matapos ang sesyon noong Pebrero 5, 2025. Ang hakbang na ito ay hindi lamang nagpapakita ng lakas ng supermajority, kundi nagpapahiwatig ng kanilang matinding determinasyon na ituloy ang kaso sa kabila ng lahat ng balakid. Para sa taumbayan, ito ang hudyat na seryoso ang Kamara sa pagpapanagot.

Ang Pinakamahabang Pagkaantala sa Kasaysayan: Ang SONA-Trial Nexus

Kasunod ng tagumpay sa pagpasa ng reklamo sa Senado, sumambulat naman ang isang bagong kontrobersiya: ang iskedyul ng paglilitis. Inanunsyo ni Senate President Chiz Escudero na magsisimula ang paglilitis matapos ang State of the Nation Address (SONA) ni Pangulong Marcos Jr. sa Hulyo 21, na nangangahulugang aabot ito ng Agosto [38:31].

Kung ihahambing sa mga nakaraang impeachment trial—gaya nina Estrada at Corona—ito ang maituturing na pinakamahabang pagkaantala sa kasaysayan [11:30]. Ang tanong na bumabagabag sa publiko: Ito ba ay justice delayed?

Para kay Atty. Luistro, kahit siya ay umaasa na sana ay magsimula na agad ang paglilitis, dahil ito ay isang constitutional duty na hindi dapat antalahin [12:15], siya ay nagpakita ng paggalang sa awtoridad ng Senado. Ipinunto niya na ang timeline ay hindi na isyu, dahil ang impeachment proceedings ay naiiba sa legislative process at maaaring gawin kahit un recess ang Kongreso [09:45].

Gayunpaman, nagbigay din siya ng positibong pananaw sa pahayag ni SP Escudero. Ayon sa Senate President, habang naka-recess ang Kongreso, maaaring umpisahan na ang pre-trial proceedings—tulad ng paggawa ng mga patakaran, marking ng mga ebidensya, paglilista ng mga saksi, at stipulation of facts [13:03]. Ang mga prosesong ito, aniya, ay napakahalaga upang mas maging pino at mas mabilis ang direksyon ng paglilitis pagdating ng Agosto. Sa ganitong paraan, hindi na magiging masyadong dragging ang aktwal na paglilitis, na posibleng matapos sa loob lamang ng dalawa hanggang tatlong buwan, ayon sa pagtataya ni Escudero.

Ngunit hindi maikakaila ang matinding pagdududa ng publiko. Sa pagpasok ng campaign period para sa halalan, may mga nagtatanong kung ito ba ay ginawang dahilan para magkaroon ng sapat na oras ang mga Senador na tumakbo muli [14:13]. Kahit binigyan ni Luistro ng benefit of the doubt ang Senado [14:25], ang isyu ng political convenience ay nananatili sa isip ng taumbayan.

Bagong Patakaran, Bagong Laro: Ang Judicial Affidavit

Sa harap ng Senado, may bagong patakaran na gagamitin—ang Judicial Affidavit. Inaasahang babaguhin nito ang takbo ng paglilitis at makatutulong sa pagpapaikli ng proseso.

Ipinaliwanag ni Atty. Luistro ang Judicial Affidavit bilang isang dokumento na naglalaman ng lahat ng mahahalagang testimonya at akusasyon ng isang saksi. Sa halip na dumaan sa mahaba at detalyadong direct examination na kadalasang inaabot ng oras sa tradisyunal na korte, ang saksi ay kailangan na lamang kilalanin at kumpirmahin ang nilalaman ng kanyang affidavit [20:01].

Ayon sa taga-usig, ito ang magpapabilis sa proseso. Ang Judicial Affidavit ang papalit sa direct examination [20:28]. Ngunit hindi ito nangangahulugan na mawawala na ang drama at ang substance ng kaso. “Naniniwala ako na ang interes ng publiko ay hindi nakasalalay sa direct kundi sa cross-examination,” ani Luistro [20:56].

Ang cross-examination kung saan hahamunin ng kalaban (depensa) ang katotohanan at detalye ng testimonya, ay mananatiling buo at full-blown. At bukod pa rito, ang mga Senador—na nagsisilbing impeachment court judges—ay may malawak na kalayaan na magtanong ng mga clarificatory questions sa anumang bahagi ng pagdinig [22:22]. Kaya’t kahit pa pinaikli ang direktang pagtatanong, tiyak na mananatiling matindi at emosyonal ang paglilitis na ito.

Ang Sentro ng Laban: Ang Paggamit ng Confidential Funds

Sa pitong artikulo ng impeachment, inamin ni Atty. Luistro na mas kumpiyansa sila sa paghawak sa Ikalawang Artikulo—ang isyu ng di-umano’y maling paggamit ng confidential funds (CF) ng Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd) sa ilalim ng pamumuno ni VP Duterte [31:10].

Ang usaping ito ang pinakapunto ng accountability dahil direktang sangkot ang pondo ng bayan. Sa kabila ng mga naunang hearing, inihayag ni Luistro na mayroon pa silang pending request sa Blue Ribbon Committee para makuha ang kumpletong rundown mula sa Philippine Statistics Authority (PSA) patungkol sa kabuuang bilang ng mga nakinabang sa CF, kumpara sa mga pangalan na talagang nasa database ng PSA [31:52].

Ibinangon din ang mga kontrobersyal na pahayag, gaya ng alegasyon ni Senador Risa Hontiveros tungkol sa mga pangalan tulad ni “Mary Grace Patos” na di-umano’y pumirma para sa pagtanggap ng CF [34:16]. Para kay Luistro, mahalaga na ang mga pahayag na ito ay magkaroon ng substance sa pamamagitan ng paglalatag ng dokumento at pagpapatotoo sa ilalim ng panunumpa. Kung hindi, nananatili itong usap-usapan lamang [34:03].

Ang Hamon kay VP Sara Duterte: Ang Presyon ng Pagdalo

Isa sa pinakamainit na isyu ay ang pahayag ni VP Duterte na dadalo lamang siya kung kinakailangan.

Para kay Atty. Luistro, ang pagdalo ng Bise Presidente ay napakahalaga [36:01]. Aniya, “Ito ang pera ng taumbayan.” Sa mga naunang inquiry sa Kamara, hindi nagkaroon ng pagkakataon ang publiko na marinig ang kanyang paliwanag [36:17]. Ang pagharap sa impeachment court ay isang oportunidad para ipaliwanag ang kanyang panig, ilatag ang kanyang depensa, at sagutin ang mga akusasyon tungkol sa Confidential Funds.

Malinaw ang babala ni Luistro: “Kung hindi siya magpapakita, ang kanyang non-participation ay maaaring gamitin laban sa kanya, lalo na sa pananaw ng publiko” [36:42]. Sa mata ng mga mamamayan, ang pag-iwas ay katumbas ng pag-amin sa kawalan ng malinaw na paliwanag.

Ang Impeachment: Isang Pagsubok sa Accountability

Sa huling pagtatasa, ang impeachment trial na ito ay higit pa sa pagpapatalsik sa isang mataas na opisyal. Ito, sa esensya, ay isang “make or break” moment para sa lahat ng mambabatas na sangkot [24:03]. Ang mga Senador, bilang mga hukom; ang mga prosecutor, bilang taga-usig; at maging ang defense team—lahat ay hahatulan ng publiko batay sa kanilang pagganap at paninindigan. Ang bawat tanong, bawat desisyon, at bawat aksyon ay susuriin at magiging bahagi ng pampublikong rekord.

Sa kabila ng mga pagkaantala, tiniyak ni Atty. Luistro sa taumbayan na ang isyu ng accountability ay mananatiling buhay [39:17]. “Ito ay magiging election issue para sa mga tumatakbo,” aniya [39:08]. Hindi bababa ang interes ng publiko, lalo na’t sangkot dito ang pondo ng bayan.

Ang panawagan ni Atty. Luistro ay direkta: obligasyon ng mga opisyal na magpaliwanag sa bayan, at ang prosesong ito ay ang perpektong pagkakataon para “liwanagan ang sambayanang Pilipino” [38:04]. Anuman ang maging resulta, ang impeachment trial na ito ay nakatakda na maging isang aral sa kasaysayan, na muling magpapatunay na sa isang demokrasya, walang sinuman—gaano man kataas ang posisyon—ang lalampas sa accountability sa taumbayan.

Full video: