Paglaho ni “Star Witness” Gutesa at ang CCTV Footage: Ang Misteryong Bumabalot sa Bilyun-bilyong Flood Control Scam

Ang mga bulong ng korapsyon ay matagal nang gumagala sa mga koridor ng kapangyarihan, ngunit bihirang-bihira na ang mismong ebidensya at ang susing testigo ay maging sentro ng isang kontrobersiyang kasing-dula ng mismong krimen. Ito ang kasalukuyang sitwasyon na bumabalot sa bilyun-bilyong pisong Flood Control Scam, isang iskema na naglalantad ng malalim na ugat ng kickback at pagmamaniobra ng pondo sa mga proyektong pang-imprastraktura. Ngunit habang tumitindi ang imbestigasyon, ang paglaho ng susing testigo, si Orli Gutesa, kasabay ng mga nakakagulat na pag-amin at CCTV footage, ay nagpapatunay na ang laban para sa katotohanan ay tila isang pulitikal na bakbakan na puno ng itinatagong lihim.

Ang Ugat ng Kontrobersya: Kickback Network at ang “Central Operator”

Nagsimula ang lahat sa isang seryosong ulat, ang Independent Commission for Infrastructure (ICIM) Report, na nagpapadala ng nakakabahalang impormasyon sa Office of the Ombudsman. Sa ulat na ito, pinangalanan si dating Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Roberto Bernardo bilang “central operator” ng isang malawak na network ng kickback. Ayon sa ICIM, si Bernardo ang utak sa pag-uugnay sa mga engineer, kontratista, at ilang mambabatas upang makinabang sa bilyun-bilyong pondo na inilaan para sa flood control, lalo na sa Bulacan—ang tinaguriang sentro ng “ghost flood control projects.”

Ang ulat ay nagdetalye ng isang sistematikong pamamaraan ng korapsyon. Ang mga mambabatas, diumano, ay nagde-demand ng “fixed SOP” (Standard Operating Procedure) na karaniwang umaabot sa 20% hanggang 30% ng kabuuang pondo ng proyekto. Ang SOP na ito ay kapalit ng pagtutulak ng proyekto sa national budget. Sa sandaling mailista at mapondohan ang proyekto, ang kickback ay ibinabalik sa mga mambabatas o ipinapadaan sa mga tagapamagitan. Bahagi ng kickback ay ibinibigay sa yugto pa lamang ng pag-apruba ng National Expenditure Program (10%) at isa pang bahagi sa pagpasa ng General Appropriations Act (15%), kaya’t umaabot sa 25% ang napupunta sa proponent. Mas matindi, kung direktang isinama sa GAA, ang buong 25% ay ina-advance ng mga kontratista.

Ang mas nakakabahala, ipinunto ng ICIM na ang korapsyon ay nagsisimula sa yugto pa lamang ng pagba-budget at hindi sa bidding, na nangangahulugang ang mga proyekto ay pinipili hindi batay sa kalidad o pangangailangan ng publiko kundi sa kakayahan ng mga nagbabayad na maisama ito sa budget. Ito, anila, ang ugat ng maraming “ghost” o substandard na proyekto sa Bulacan. Kasama sa mga mambabatas na pinangalanan sa ulat, na di-umano’y nagpakasasa sa alokasyon, sina Senador Joel Villanueva, Senador Jinggoy Estrada, at dating Senador Ramon “Bong” Revilla Jr.

Ang Pagpasok ng Susing Testigo at ang Anino ng Pekeng Pirma

Sa gitna ng mga pagbubunyag na ito, biglang sumulpot ang pangalan ni Orli Gutesa, ang dating security consultant na nagpakilala kay dating ACBOL Party List Representative Elizalde Saldico, bilang susing testigo na mag-uugnay ng kickback network sa mas matataas na pangalan, partikular kay dating House Speaker Martin Romualdez.

Ginamit ni Gutesa ang kanyang sinumpaang salaysay sa Senate Blue Ribbon Committee. Ngunit ang kredibilidad ng ebidensya ay agad na kinuwestiyon nang kumpirmahin ng Manila Regional Trial Court branch 18 na peke ang pirma ni Attorney Pecher Rose Pera sa affidavit ni Gutesa. Base sa imbestigasyon ng National Bureau of Investigation (NBI), malaki ang pagkakaiba sa estilo ng sulat sa pagitan ng tunay na pirma ng abogado at ng ginamit sa dokumentong iniharap sa Senado. Ang pagtuklas na ito ay nagrekomenda ng pagsasampa ng kasong falsification laban kay Gutesa at sa iba pang gumamit ng naturang dokumento.

Ang usapin ng pekeng pirma ay nagbato ng malaking pag-aalinlangan hindi lamang sa testigo, kundi pati na rin sa mga nag-presenta sa kaniya.

Ang Misteryo sa Opisina ni Marcoleta: CCTV at ang ‘Orchestrated’ Testimonya

Dito pumasok ang mga pangalan nina dating Congressman Rodante Marcoleta at Mike Defensor, na siyang nag-presenta kay Gutesa bilang “most credible witness.” Patuloy na ipinagtanggol ni Marcoleta ang kredibilidad ni Gutesa, sinabing si Gutesa ay walang mapapala kundi mawawalan ng lahat, kasama na ang kaniyang buhay at seguridad ng pamilya, kaya’t dapat siyang paniwalaan.

Gayunpaman, ang kanilang naratibo ay gumuho nang magsimulang maglabas ng mga detalye ang mga kritiko at maging ang mga pahayag ni Defensor.

Ang Ebidensya ng CCTV: Ang pinakamalaking pagbubunyag ay nagmula sa Senate Pro Tempore, na nagpahayag na ipinakita sa Senate CCTV footage na si Gutesa ay nagpalipas ng 30 minuto sa opisina ni Marcoleta noong umaga ng Setyembre 25, bago siya tumungo sa session hall para sa komite hearing.

Ang footage na ito ay nagpatunay na ang pagdating ni Gutesa ay hindi “surprise,” taliwas sa mga naunang pahayag. Mayroong pag-uusap, paghahanda, o koordinasyon na naganap.

Ang Pagtulong sa Affidavit: Sinundan ito ng nakakagulat na pag-amin ni Mike Defensor. Sa isang panayam, inamin ni Defensor na tinulungan niya at ni Marcoleta si Gutesa sa paghahanda ng kaniyang affidavit. Aniya, “Tinulungan ko siya like kung ano yung kwento niya. Kwenta… ano yung kwento niya, step by step… Inayos lang namin ng maganda and then we presented it.”

Ang pag-amin na ito ay nagpatunay na ang salaysay ay pinagsama-sama at inayos ng mga mambabatas, hindi lamang simpleng testimonya ng isang biglaang testigo. Ang paggawa ng affidavit ay hindi “mabilisan” o 15-minutong usapan lamang, kundi isang detalyadong proseso na dapat sana’y ipinaalam sa chairman ng Blue Ribbon Committee, si Senador Ping Lacson.

Ang Kwestyonableng Notarization: Nagdagdag pa ng alinlangan si Defensor nang kaniyang sabihin na ang notaryo publiko ay nahanap sa Google, isang 24/7 notary service sa Maynila, at hindi siya ang direktang nagdala kay Gutesa sa notaryo, kundi ibang mga kasamahan niya na hindi niya pinangalanan. Ang proseso ng notarization, na isinagawa sa tulong ng mga pinangalanang indibidwal, ay lalo pang nagpatindi sa hinala ng orchestration at kawalan ng tamang proseso.

Ang Nakababahalang Pagkawala ni Gutesa

Matapos ang kaniyang kontrobersyal na testimonya sa Senado, ang Blue Ribbon Committee, sa pangunguna ni Senador Lacson, at maging ang Department of Justice (DOJ), ay nagpatawag kay Gutesa upang kunan ng karagdagang pahayag at i-verify ang kaniyang mga sinabi.

Ngunit si Orli Gutesa ay biglang naglaho.

Ang pagtanggi ni Gutesa na humarap sa DOJ ay nagdulot ng malaking problema sa mga nag-presenta sa kaniya, lalo na kina Marcoleta. Sa isang banda, inakusahan ni Marcoleta ang Blue Ribbon Committee na tila binabaliwala ang kaniyang testigo. Sa kabilang banda naman, tinutulan ng mga kritiko na paano pahahalagahan ang isang testigo kung hindi naman siya present o handang panindigan ang kaniyang mga salita sa tamang proseso ng imbestigasyon?

Lalong naging misteryo ang kinaroroonan ni Gutesa nang sabihin ni Mike Defensor na umano’y nasa kustodiya siya ng Philippine Marines. Ngunit mabilis itong itinanggi mismo ng Marine Commandant, na nagpahayag na walang Gutesa sa kanilang kustodiya.

Ang sitwasyong ito ay nagpakita ng isang malinaw na pag-urong. Ang susing testigo na inaasahang magpapadiin kay Romualdez at magbubunyag ng katotohanan ay hindi na makita.

Ang Implikasyon: Paghina ng Laban sa Korapsyon

Ang buong drama na pumapalibot kina Gutesa, Marcoleta, at Defensor ay nagbigay ng malaking dagok sa laban kontra korapsyon. Sa halip na maging malinaw ang landas patungo sa pananagutan, ang usapin ay naging sentro ng pulitikal na iringan, kung saan ang tamang proseso ay binalewala.

Ang pagtatago sa paghahanda ng affidavit, ang pekeng pirma, at ang paglaho ng testigo ay nagbigay-daan sa mga akusado—lalo na ang mga pulitiko na pinangalanan sa kickback network—upang magkaroon ng leverage sa usapin ng kredibilidad. Kung ang testigo mismo ay kwestiyonable at ang mga nag-presenta ay nakuhanan ng CCTV na nagtatago ng impormasyon, paanong mananalo ang katotohanan?

Ang mga kritiko, lalo na si Senador Lacson, ay humihiling kina Marcoleta at Defensor na iprisenta na si Gutesa sa DOJ at sa Senado upang panindigan ang kaniyang salaysay. Kung talagang naniniwala sila sa katotohanan ng testimonya ni Gutesa, dapat nilang tulungan ang testigo na makipagtulungan sa mga awtoridad.

Ang bilyun-bilyong pisong Flood Control Scam ay isang malaking pagnanakaw sa kaban ng bayan. Ngunit ang paglaho ng susing testigo at ang mga eskandalong bumabalot sa kaniyang presentasyon ay nagpapakita na mas mapanganib ang pagmamaniobra sa katotohanan kaysa sa mismong korapsyon. Ang taumbayan ay naghihintay, at ang pag-asa sa hustisya ay nakasabit sa muling paglitaw at pagpapanindigan ni Orli Gutesa sa kaniyang sinumpaang salaysay. Kailangan ng mas marami pang matatapang na testigo at hindi ng mga ‘orchestrated’ na presentasyon, upang hindi tuluyang ibaon sa limot ang laban na ito. Patuloy na umaasa ang bawat Pilipino na sa huli, ang katotohanan at ang tamang proseso ay mananaig, at ang mga nagnakaw sa pondo ng bayan ay mananagot, anuman ang taas ng kanilang posisyon.

Full video: