Puso Laban sa Batas: Nagkakaisang Senado, Pormal na Nakiusap sa ICC para sa ‘House Arrest’ ni Duterte Dahil sa Katandaan at Malubhang Karamdaman

Sa isang pambihirang pagkilos na pumukaw sa matinding emosyon at nagpabuhay muli sa pambansang usapin ng pananagutan at habag, pormal na inihayag ng Senado ng Pilipinas ang pakiusap nito sa International Criminal Court (ICC). Sa pamamagitan ng Senate Resolution No. 144, na ipinasa sa boto na 15-3-2, hinihiling ng Mataas na Kapulungan na payagan si dating Pangulong Rodrigo Duterte na mailagay sa house arrest dahil sa “humanitarian considerations,” lalo na sa kanyang matinding katandaan at humihinang kalusugan.

Ang resolusyon, na inihain nina Senate Minority Leader Alan Peter Cayetano at Senate Majority Leader Migz Zubiri, ay hindi lamang isang simpleng dokumentong pulitikal. Ito ay naging plataporma ng paghaharap ng dalawang magkasalungat na pananaw na matagal nang naghahati sa puso ng mga Pilipino: ang pangangailangan para sa katarungan laban sa makataong pagtrato sa isang dating pinuno.

Ang Pambihirang Boto: 15-3-2

Naganap ang botohan nitong Miyerkules, Oktubre 1, na nagbigay-daan sa pagpapasa ng resolusyon. Ang bilang na 15 na pabor ay nagpapakita ng malaking bipartisan na suporta mula sa mga kasamahan ni Duterte at maging sa ilan na dating hindi niya kaalyado. Tatlong senador lamang ang tumutol, habang dalawa ang nag-abstain.

Ang resolusyon ay partikular na tumutukoy sa edad ni Duterte—80 anyos—at ang ulat ng lumalalang kalusugan nito. Hinihikayat nito ang ICC na magsagawa ng medikal na pagsusuri upang tiyakin kung makakayanan pa niya ang regular na pagkakakulong sa ICC Detention Center sa The Hague, Netherlands. Kung lalabas na maaaring lumala ang kanyang kondisyon dahil sa detensyon, hinihiling na payagan ang house arrest o katulad na kaayusan na magtitiyak sa integridad ng kasalukuyang paglilitis [01:05].

Ang Emosyonal na Panawagan ng mga Kampeon ng House Arrest

Sa talumpati ng mga nag-sponsor, namayani ang tema ng habag at pagmamalasakit. Inilarawan ng mga kaalyado ni Duterte ang kanyang kasalukuyang sitwasyon bilang “Bartolina”—isang terminong tumutukoy sa solitary confinement o isang napakaliit at malungkot na selda—na lalong nagpapabigat sa kanyang kondisyong pisikal at mental.

Senador Alan Peter Cayetano: Ang naghain ng resolusyon ay nagbahagi ng personal na karanasan kay Duterte, binanggit ang dating pangulo na nagsabing “one day before God I have to account” [03:43]. Gayunpaman, mariin niyang iginiit na ang house arrest ay hindi labag sa prinsipyo ng human rights [01:03:19]. Nanawagan siya na ipatupad ang humanitarian treatment, aniya, “Iba ang vengeance sa justice,” na binibigyang-diin na ang isang akusado ay nananatiling innocent until proven guilty [01:03:04].

Senador Migz Zubiri: Inalis niya ang pulitikal na kulay ng usapin at nagpaliwanag bilang isang anak na may matandang ama [01:11:21]. Ikinumpara niya ang karamdaman ng kanyang 85-anyos na ama (na may dementia at problema sa balanse) sa kondisyon ni Duterte, na nagsabing, “Isang humanitarian compassionate request ito” [01:31:10]. Binanggit din niya ang mga nagdaang kaso nina dating Pangulong Joseph Estrada at Gloria Macapagal-Arroyo na binigyan ng hospital arrest o liberties habang nakakulong, na nagpapatunay na may precedent sa bansa [01:28:52].

Senador Bato dela Rosa: Nagbigay ng pinaka-emosyonal na testimonya. Ginawa niyang batayan ang kanyang pamilya—partikular ang kanyang ama—na namatay nang hindi nakauwi sa Davao dahil sa takot sa NPA. Ikinuwento niya ang malaking pagsisisi na hindi niya pinayagan ang kanyang ama na umuwi noong huling sandali nito [01:50:50]. Sa tonong nagmamakaawa, nag-apela siya: “Alam ko deep inside my heart bilang aking pangalawang ama si Pangulong Duterte… Bato, pauwiin mo na ako sa Davao… Sana hindi pahuli ang lahat” [01:50:50] – [01:57:54]. Inilarawan niya si Duterte bilang “old, sick, and very weak,” at nanawagan na pairalin ang pagiging Pilipino at ang pagmamahal, paggalang, at pag-aaruga sa mga matatanda [01:57:54].

Senador Bong Go: Nagpatibay sa mga ulat tungkol sa kalusugan ni Duterte, binanggit ang opisyal na pahayag ni VP Sara Duterte na nahimatay at natagpuang walang malay si Tatay Digong sa kanyang selda, at dinala sa ospital para sa check-up [02:20:01]. Sa sobrang pagmamahal kay Duterte, sinabi niyang “sobra pa po sa tatay ang turing ko sa kanya” [02:22:28]. Ang pinakamalaking takot niya ay baka may “mas malalang mangyari sa susunod” sa ibang bansa [02:50:52]. Ang kanyang panawagan: “Let’s bring him home” [02:50:52].

Senador Robin Padilla: Ginamit ang kanyang karanasan sa kulungan upang bigyang-diin ang kalupitan ng detention ni Duterte. Inilarawan niya ang selda bilang “napakaliit na kwarto” na may “maliit na butas kung saan po inaabot ang kanyang pagkain,” na katulad ng “Bartolina” sa Muntinlupa [02:51:32]. Binigyang-diin niya na ang pangungulungan sa ibang bansa sa ganitong edad ay napakahirap lalo na’t wala siyang nakakausap at walang nag-aasikaso [02:51:32].

Ang Paghaharap: Habag vs. Hustisya

Ang emosyonal na panawagan ng mayorya ay sinalubong ng matibay at prinsipyadong pagtutol. Ang boses ng mga biktima, ng human rights, at ng accountability ay narinig mula sa mga senador na bumoto ng “No”.

Senador Risa Hontiveros: Tumutol nang mariin sa resolusyon, na nagsabing tila ito ay nagbibigay ng “special treatment” sa isang makapangyarihang indibidwal. Ikinumpara niya ito sa ordinaryong Pilipino na akusado ng simpleng pagnanakaw, na “pwedeng kulong agad at makapagpiyansa,” samantalang ang gobyerno mismo ang lumalaban para sa house arrest ng isang taong akusado ng napakamabigat na krimen [04:44:18].

Mariin niyang idiniin ang katotohanan ng War on Drugs at ang mga krimen laban sa sangkatauhan: “Ang mga atrocities ng tinatawag na war on drugs ay hindi mga guni-guni lamang. Sila ay mga winasak na buhay ng libo-libong mga mahihirap na Pilipino… Sila ay mga hiyaw ng mga nanay at tatay na ang mga anak kailan man ay hindi na umuwi” [04:44:18]. Iginiit niya na ang ICC ay mayroon nang proseso, at ang paghingi ng interim release ay hindi makatarungan dahil nagdedemand pa rin ng hustisya ang mga pamilya ng biktima. Para kay Hontiveros, ang pagsuporta sa resolusyon ay isang pagtalikod sa alaala ng mga nawasak na buhay [04:44:18].

Senador Kiko Pangilinan: Kinilala niya ang batayan ng humanitarian consideration [05:50:50]. Gayunpaman, tinanong niya kung saan sila papanig: “Saan tayo [magiging] tama? Basehan ang humanitarian consideration o sa mga daing, hinihiling ang hustisya ng libo-libo nating mga kababayan na pinatay?” [05:50:50]. Bilang dating chairperson ng Committee on Justice and Human Rights, sinabi niyang tungkulin niyang pumanig sa daing ng mga naghahanap ng hustisya.

Ang pagboto ni Hontiveros at Pangilinan ay isang malakas na pagpapatunay na ang dibisyon ay hindi lamang pulitikal; ito ay isang malalim na hidwaan sa moralidad at legalidad sa bansa.

Ang Timbang ng Kasaysayan

Ang pag-apela ng Senado sa ICC ay isang pagtatangka na balansehin ang proseso ng internasyonal na batas laban sa pambansang diwa ng malasakit. Sa kasaysayan ng bansa, may precedent na ng pagiging makatao sa mga dating pangulo. Gayunpaman, ito ang unang pagkakataon na ang isang dating pangulo ay akusado ng Crimes Against Humanity sa isang internasyonal na korte.

Ang resolusyon ay hindi nangangahulugan ng pagpapalaya. Ito ay isang pag-asang makamit ang house arrest sa ilalim ng kondisyong itatakda ng ICC. Ito ay nagpapakita ng takot ng maraming Pilipino—lalo na ang mga sumusuporta kay Duterte—na baka mamatay ang dating pangulo sa detention nang malayo sa kanyang pamilya. Gaya ng sinabi ni Senador Bong Go, “Hindi po sanay mag-isa former President Duterte. Mahihirapan talaga ‘yon” [02:50:52].

Ang resolusyong ito ay nagsisilbing isang lakas-loob na panawagan sa mundo na kilalanin ang humanitarian dignity ng isang matandang akusado, anuman ang tindi ng paratang laban sa kanya. Ito ay isang pagsusulit sa kakayahan ng Pilipinas na magkaisa—kahit sa huling sandali—para sa isang kapwa Pilipino, ngunit ito rin ay isang hamon sa pangako ng bansa sa hustisya at pananagutan. Ang tugon ng International Criminal Court sa pormal na pakiusap na ito ng Senado ay tiyak na magiging isang landmark decision na lilikha ng kasaysayan, hindi lamang para kay Duterte, kundi para sa buong Pilipinas. Ang tanong ay mananatiling nakasabit sa himpapawid: Mananaig ba ang Puso o ang Batas?

Full video: