LUHA AT LEGAL NA PUMANA SA THE HAGUE: VP SARA, HINDI NAKITA ANG AMA; HARRY ROQUE, ISINUSULONG ANG ‘ILIGAL NA PAG-ARESTO’ PARA IBAWASAN ANG JURISDICTION NG ICC

(A)

Sa kalagitnaan ng taglamig sa Europa, isang matinding dramang pampulitika at personal ang nagbukas sa mata ng mundo. Ang International Criminal Court (ICC) sa The Hague, Netherlands, ang naging sentro ng atensiyon, hindi lamang dahil sa pormal na paghaharap ng kaso laban kay dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte (PRRD), kundi dahil din sa emosyonal na pagdating ng kanyang anak, si Bise Presidente Sara Duterte. Sa isang sitwasyong punung-puno ng tensiyon at kawalang-katiyakan, lumipad si VP Sara, hindi bilang Bise Presidente ng bansa, kundi bilang isang anak na naghahanap ng access at pribadong sandali kasama ang kanyang ama, na umano’y nasa kustodiya na at haharap sa unang pagdinig ng kaso.

Ang presensiya ni VP Sara sa Netherlands ay nagdulot ng malalim na emosyonal na epekto. Habang ang publiko ay umaasa ng isang opisyal na pahayag, binigyang-diin ni Atty. Harry Roque, ang isa sa legal counsel ni PRRD, na ang pangunahing layunin ng Bise Presidente ay makita muna ang kanyang ama. Sa katunayan, ayon kay Roque, hindi pa raw alam ni PRRD na nakarating na sa The Hague ang kanyang anak, kaya’t “It’s not proper naman na hindi alam nung ama na nandito Iyung anak niya,” [01:37] ani Roque. Ang diin sa personal na ugnayan, na nais nilang magkaroon ng “private moment” [01:48] bago pa man magsimula ang mga pormal na proseso ng korte, ay nagpapakita ng bigat ng sitwasyon—isang pamilyang nakikipaglaban hindi lang sa legal na laban kundi pati na rin sa hamon ng kalayuan at pagkakakulong.

(B)

Ang Agawan sa Access at Hiling na Postponement

Ang unang araw ng pagdating ng mag-ama sa legal na tanghalan ay sinalubong ng malaking balakid: ang kawalan ng access. Ibinunyag ni Atty. Roque na buong araw bago ang nakatakdang pagdinig, hindi raw nila nakita ang dating Pangulo. Ang dahilan: “binigyan ng medical examination” [00:57]. Ang pagkawala at pagpapasailalim kay PRRD sa medical exam ay nagdulot ng pag-aalala, at ayon kay Roque, “for a while we were even alarmed where he was” [04:02]. Ang insidenteng ito ay nagdagdag ng lambong ng misteryo sa kalagayan ng dating Pangulo sa loob ng detention facility.

Dahil sa mga balakid na ito, ang pangunahing hirit ng legal team ay ang pagpapaliban, o ‘postponement,’ ng inisyal na paghaharap. Paliwanag ni Roque, ang pagdinig na ito ay isang ‘confirmation of charges’ [02:07] lamang, na layuning ipaliwanag kay PRRD ang “nature of the charges against him” [03:37], at hindi pa ito ang pormal na pag-aareglo o ‘arraignment.’ Ang kanilang hiling ay simple at lohikal: magbigyan sila ng oras upang umupo kasama ang dating Pangulo, mag-usap, at maghanda ng mga legal na estratehiya. “We truly pray and hope that the court will listen for our request just to move the initial appearance so that… we can have time to sit down with the former President and discuss what will have What are the ways forward in his case,” [09:02], [14:47] pakiusap ni Roque.

Sa gitna ng mga hiling na ito, ang kanilang pangunahing prayoridad ay ang matupad ang una nilang kahilingan: ang pahintulutan silang makadalaw. Nagpapatuloy sila sa pag-comply sa lahat ng mga dokumento na hinihingi sa kanila ng korte, upang masiguro na mabibigyan ng permiso sina VP Sara at ang legal team na makita ang dating Pangulo. Ang laban para sa postponement ay laban para sa karapatan ng akusado na makipag-ugnayan sa kanyang counsel, at higit sa lahat, laban para sa emosyonal na pangangailangan ng isang pamilya.

(C)

Ang Legal na Pagsalakay: Iligalidad ng Pag-aresto

Higit pa sa paghiling ng postponement, naghanda si Atty. Roque ng isang matapang at hindi pangkaraniwang legal na depensa na maaaring magpabago sa takbo ng kaso: ang pag-angkin sa “illegality of the arrest” [02:27] ng dating Pangulo. Ito ay isang legal na bomba na inaasahang sasabog sa korte.

Ayon sa legal na pananaw ni Roque, ang isang “illegal arrest is sufficient to divest a point of jurisdiction” [02:46] sa isang korte. Ang kanyang argumento ay nakasalalay sa prinsipyo na “you cannot write a wrong by the Commission of Another wrong” [02:49]. Upang patatagin ang kanyang posisyon, sinabi ni Roque na sasangguni siya sa ‘case law from the constitutional court of South Africa’ [02:39], na nagpapakita na may mga batayan sa internasyonal na batas para gamitin ang isyu ng iligal na pag-aresto bilang batayan upang tanggihan ang hurisdiksyon.

Bukod pa rito, patuloy din nilang igigiit ang isyu ng ‘lack of jurisdiction’ [02:51] ng ICC, na matagal nang iginigiit ng kampo Duterte mula nang tuluyan nang umatras ang Pilipinas sa Rome Statute. Ayon kay Roque, ang pag-atras at ang ‘preliminary investigation’ [03:02] ay dapat na magpatigil sa proseso. Ang serye ng mga legal na argumento—mula sa pag-atras ng bansa, hanggang sa pagkuwestiyon sa legalidad ng pag-aresto—ay nagpapakita ng isang agresibo at multidimensional na diskarte upang kalabanin ang ICC sa bawat antas ng proseso. Ang laban ay hindi na lamang tungkol sa merito ng kaso, kundi tungkol sa mismong kapangyarihan at awtoridad ng ICC sa isang soberanong bansa.

(D)

Ang Contrast sa Netherlands: Ang Tunay na Problema ng Bayan

Sa gitna ng legal at personal na krisis na ito, nagbigay si Atty. Roque ng isang malalim na political statement na pumukaw sa damdamin ng mga Pilipino, lalo na ng mga Overseas Filipino Workers (OFW) na naroroon.

Habang nagpapasalamat sa mga nagdarasal at nagpapakita ng suporta sa pamamagitan ng ‘peace rallies’ [07:05], binalingan ni Roque ang tunay na ugat ng suliranin ng bansa. “Huwag nating kalimutan na ang problema ng bayan ay hindi ang mga Duterte,” [07:39] mariing pahayag ni Roque. Aniya, ang totoong problema ay ang kawalan ng oportunidad, ang patuloy na kahirapan, at ang kagutuman sa Pilipinas, na siyang dahilan kung bakit napilitan ang maraming Pilipino na makipagsapalaran sa ibang bansa.

Ginamit niya ang Netherlands bilang isang matinding kontrast. “Nakikita niyo yung Netherlands, ‘di ba po? Gusto natin maging Netherlands ang Pilipinas,” [08:08] paghambing niya. Ngunit bakit hindi ito nangyayari? Ang pahayag na ito ay naglalayon na ilipat ang atensiyon ng publiko mula sa legal na problema ni PRRD patungo sa mas malawak na isyu ng kalagayan ng bansa. Ito ay isang matalas na kritisismo, na nagpapahiwatig na ang pagkiling ng atensiyon sa isyu ng ICC ay nagtatakip sa pangunahing pagkabigo ng gobyerno na bigyan ng disenteng buhay ang mamamayan. Ang katanungan ni Roque ay isang matalim na hamon sa kasalukuyang administrasyon at sa buong sistema ng bansa: Bakit kailangang umalis ng mga Pilipino para magkaroon ng dignidad?

(E)

Pagsasara: Isang Emosyonal at Legal na Pagsubok

Ang mga kaganapan sa The Hague ay nagpapakita ng isang komplikadong tapestry ng personal na sakripisyo, matinding legal na pagtatanggol, at malalim na politikal na kritisismo. Si VP Sara Duterte, isang Bise Presidente, ay nagbigay-daan sa kanyang pagiging anak upang maging suporta sa kanyang ama. Ang kanyang paglalakbay ay isang manipestasyon ng pagmamahal na nagpapakita ng pagiging tao sa likod ng malalaking titulo.

Sa kabilang banda, ang legal team ay nakahanda sa isang mataas na antas ng labanan. Ang kanilang mga hakbang—mula sa pag-comply para sa access, paghiling ng postponement para sa tamang konsultasyon, hanggang sa pagpaplano ng pag-atake sa hurisdiksyon batay sa ‘illegal arrest’—ay nagpapakita ng determinasyon na ituloy ang laban hanggang sa dulo.

Ang unang paghaharap na ito sa International Criminal Court ay hindi magiging madali. Ito ay isang mahaba at matinding proseso na sinisimulan sa gitna ng matinding emosyon at matapang na legal na argumento. Ang mga mata ng sambayanang Pilipino ay nakatutok, nagdarasal at naghihintay kung paano lilitaw ang katotohanan at hustisya sa The Hague. Sa ngayon, ang tanging tiyak ay ang laban ay nagsisimula pa lamang, at ito ay lalabanan hindi lamang sa mga pahina ng batas, kundi sa emosyonal na arena ng pamilya at sa mata ng pulitika ng bayan. Patuloy na susubaybayan ng mundo ang mga susunod na kabanata ng kasaysayang ito.

Full video: