Huling Hantungan ng War on Drugs? Ang Nagsasara na mga Pader ng Hustisya Laban kina Dela Rosa at Duterte

Ang tanong na matagal nang gumugulo sa isip ng mga Pilipino, maging ng international community, ay tila unti-unti nang sinasagot ng mga pangyayari. Sa isang rollercoaster ng pulitika at legal na drama, mas lalong umigting ang tensyon sa pagitan ng International Criminal Court (ICC) at ng mga pangunahing arkitekto ng madugong kampanya kontra-droga, ang tinaguriang “War on Drugs.”

Sa loob ng ilang linggo, ang pangalan ni Senador Ronald “Bato” Dela Rosa, ang unang hepe ng Philippine National Police (PNP) at pangunahing tagapagpatupad ng tokhang, ay naging sentro ng usap-usapan, na sinundan ng kaba at pagtatago. Subalit, ang sitwasyon ay hindi lang basta usap-usapan. Sa kasalukuyan, mayroong mga seryosong kaganapan na nagpapakita na ang mga pader ng legal na pananagutan ay unti-unti nang nagsasara.

Ang Pambobomba ng Balita: ICC Warrant, ‘Kumpirmado’ Mula sa Loob

Ang buong bansa ay nagulantang sa isang Facebook post mula kay dating Presidential Spokesperson at abogado, si Harry Roque. Sa oras na 9:53 ng gabi noong Linggo, Disyembre 7, nagbigay si Roque ng nakakakilabot na balita na tila nagkumpirma sa matagal nang pinangangambahan: ang warrant of arrest ng ICC laban kay Senador Bato Dela Rosa ay “out” na raw [00:34].

Ang balitang ito ay hindi ordinaryo. Si Roque, na kilala sa pagiging die-hard na tagasuporta ni dating Pangulong Rodrigo Duterte, at kasalukuyang matatagpuan sa Europa—ang lokasyon kung saan nakabase ang ICC—ay nagbigay ng pahayag na tila nagmula sa mga internal na kumpas. Ang post niya, na may direktang mensahe para sa Senador, ay nagsabing, “Senator Bato, Your warrant of arrest is out. Huwag ka pa-kidnap and insist that you have the right to be brought before a Philippine court first” [00:57].

Ang payo ni Roque ay mahalaga. Ito ay hindi lamang nagkukumpirma, kundi nagpapahiwatig din ng takot na puwedeng mangyari ang hindi inaasahang pag-aresto o pagkawala ni Dela Rosa. Ang paggigiit ni Roque na dapat muna siyang dalhin sa korte ng Pilipinas ay tila nagpapahiwatig ng isang legal na tussle sa pagitan ng soberanya ng Pilipinas at ng kapangyarihan ng ICC.

Ang balita ay lalong nagpainit dahil halos isang buwan nang hindi nagpapakita si Dela Rosa sa Senado [00:43]. Nagsimula ang kanyang pagtatago noong Nobyembre 11, matapos ang naunang pahayag ni Ombudsman Jesus Crispin “Boying” Remulla, na nagsabing may kopya na siya ng arrest warrant laban sa Senador [00:43]. Ang sunud-sunod na kumpirmasyon mula sa iba’t ibang personalidad ay tila nagpapalakas sa paniniwala na ang warrant ay totoo at, kung hindi pa inilabas, ay napakalapit na [04:38].

Ang pananahimik ni Dela Rosa at ang tila pagtatago sa Pampanga [16:36] ay nagpapakita ng matinding pangamba. Ang dating DILG Secretary na si Jonvic Vic, ay nagbigay ng opisyal na pahayag na kung magkakaroon ng validated na warrant mula sa ICC, handa ang pamahalaan ng Pilipinas na ipatupad ito, kasabay ng DND at PNP [19:17]. Ang pahayag na ito ay nagpapakita na ang kasalukuyang administrasyon ay handang sundin ang batas, taliwas sa naunang paninindigan ng mga DDS (Duterte Die-hard Supporters).

Ang Pambihirang Panukala ni Ex-CJ Sereno: Ang Landas Tungo sa Kaligtasan ni Duterte?

Sa gitna ng kaguluhan, isang kontrobersyal at emosyonal na panukala ang inihain ni dating Chief Justice Maria Lourdes Sereno—isang tao na kilala sa pagiging biktima ng pulitikal na galaw ni Duterte.

Sa kanyang pahayag, iminungkahi ni Sereno na maaaring akuin ni Senador Dela Rosa ang buong responsibilidad sa crimes against humanity sa War on Drugs upang iligtas si dating Pangulong Rodrigo Duterte [01:45]. Para kay Sereno, si Dela Rosa ay maaaring maging saksi, at kung ang kanyang testimonya ay maging kapanipaniwala—kung saan sasabihin niyang siya ang utak at mastermind ng madugong kampanya—maaaring mapalaya si Duterte [02:01].

Ang panukalang ito ay sumasalamin sa isang moral dilemma at sukatan ng loyalty. Ayon kay Sereno, kung tunay na mahal ni Dela Rosa si Duterte—ang kanyang matagal nang tagasuporta at pinaglilingkuran—dapat nitong “akuin ang buong responsibilidad sa mga nangyaring pagpatay sa kampanya kontra droga” [02:14, 29:00].

Ang konsepto ng supreme sacrifice na ito ay nagpapakita ng lalim ng kaso. Sinasalamin nito ang paniniwala na ang War on Drugs ay hindi nagdulot ng pangmatagalang solusyon sa problema ng ilegal na droga sa bansa. Binigyan-diin ni Sereno na dapat pagnilayan ni Dela Rosa kung nagdulot ba ng tamang resulta ang kanyang mga naging aksyon, lalo’t hindi naman nasugpo ang iligal na droga at panandalian lamang ang naging epekto ng takot [02:35].

Subalit, ang tanong ng lahat ay: Handa ba si Bato na akuin ang responsibilidad na ito? Marami sa publiko at mga netizens ang naniniwala na ang Senador, na ngayon ay abala sa pagtatago, ay malabong gumawa ng ganitong supreme sacrifice [30:18]. Ang pagtatago niya ay isang matibay na senyales na ang self-preservation ang kanyang inuuna.

Ang Legal na Sagupaan: SolGen, Korte Suprema, at Ang Pagtatanggol ng Estado

Hindi lang ang ICC at ang panawagan para sa sakripisyo ang isyu. Sa loob ng Korte Suprema, isang legal na digmaan ang nagaganap na unti-unting nagpapahina sa depensa nina Dela Rosa at Duterte.

Ang abogado nina Duterte at Dela Rosa, si Atty. Toron, ay naghain ng isang petisyon sa Korte Suprema na humihiling ng Temporary Restraining Order (TRO) upang pigilan ang posibleng pag-aresto ng ICC [05:48, 31:41]. Ngunit ang kanilang petisyon ay nahaharap sa isang malaking balakid dahil sa pagbabago ng paninindigan ng Office of the Solicitor General (OSG).

Matatandaan na noong una, tumanggi si dating Solicitor General Menardo Guevara na maging abogado ng gobyerno at depensahan ang mga opisyal na sangkot sa kaso, dahil sa paniniwala niya na walang hurisdiksyon ang ICC sa Pilipinas. Nag-recuse si Guevara at iniwan ang Marcos administration na walang legal na representasyon sa isyung ito [49:13].

Gayunpaman, sa ilalim ng bagong Solicitor General, si Darlin Berberabe, nagbago ang ihip ng hangin. Nag-file ng Manifestation with Entry of Appearance ang OSG, na nangangahulugang babalik sila bilang legal na kinatawan ng mga opisyal ng gobyerno (PNP, DOJ, at iba pa) na ginawang respondents sa petisyon [33:36, 52:09].

Ang aksyon ni Berberabe ay kinontra agad ni Atty. Toron, na nagsabing “mali” ang pagbabago ng posisyon at sisira sa kredibilidad ng institusyon ng OSG. Giit ni Toron, nakakahiya ang SolGen dahil sa “pabago-bago ng desisyon” [34:27].

Subalit, ang matinding sampal sa kampo ni Duterte ay nagmula mismo sa Korte Suprema. Tinanggap ng Korte Suprema ang Entry of Appearance ni SolGen Berberabe [35:07]. Ang desisyong ito ng Korte Suprema ay nagpapakita na ang pagbabago ng posisyon ng OSG ay legal at kinikilala. Sa halip na masira ang integridad, marami ang naniniwala na ang OSG, bilang pangunahing abogado ng gobyerno, ay tama lang na ipagtanggol ang mga ahensya ng estado at itama ang “error” ng dating SolGen [37:53, 39:17].

Dagdag pa, ang bagong SolGen ay nag-argumento na ang hiling ni Bato para sa TRO ay “speculative” at “masyadong maaga” dahil wala pa namang opisyal na ICC Arrest Warrant [39:57]. Ang paghiling ng TRO sa gitna ng bali-balita ay lalong nagpapahiya sa legal team nina Duterte at Dela Rosa.

Muling Pagbubukas ng Lumang Sugat: Ang Kaso ni Murillo

Upang lalong mapigilan ang mga legal na depensa, may isa pang mahalagang kaganapan ang nagaganap: ang pagbuhay sa mga lumang kaso ng extrajudicial killings (EJK).

Ang non-government organization na CenterLaw, na tumutulong sa mga biktima ng human rights abuses, ay nag-file ng motion for reconsideration upang i-angat sa Korte Suprema ang kaso ni Murillo (Murillo Et Al. vs. Ombudsman) [40:46]. Si Murillo ay isang lone survivor mula sa madugong operasyon sa Payatas noong kasagsagan ng War on Drugs [43:31]. Ang kaso, na dating dinismis ng Ombudsman noong 2017 [44:04], ay muling binuhay upang hamunin ang pag-dismiss at humingi ng hustisya laban sa mga pulis na sangkot [45:08].

Ang hakbang na ito ay mahalaga sapagkat ang testimonya ni Murillo, bilang lone survivor, ay nagbibigay ng first-hand na ebidensya kung paano isinagawa ang operasyon at pagpatay. Ang muling pag-review ng kasong ito ng Korte Suprema ay magbubukas ng pagkakataon upang muling pag-aralan ang mga policy at aksyon ng gobyerno noong panahon ng tokhang [45:32].

Kung magiging matagumpay ang CenterLaw, ang kaso ni Murillo ay maaaring gamitin at maging input sa nagpapatuloy na imbestigasyon ng ICC [46:24]. Ito ay isang malaking tagumpay para sa mga biktima at isang malaking dagok para sa mga akusado, na nagpapakita na ang hustisya, gaano man katagal, ay tuloy-tuloy at hindi napipigilan.

Konklusyon: Isang Sandali ng Katotohanan

Ang mga serye ng pangyayari—mula sa diumano’y kumpirmasyon ng arrest warrant ni Roque, ang kontrobersyal na panawagan ni Sereno para sa sakripisyo, ang legal na pagkatalo sa Korte Suprema, at ang pagbuhay sa mga kaso ng EJK—ay nagpapahiwatig na ang War on Drugs ay nasa huling kabanata na.

Ang kasalukuyang sitwasyon ay hindi na lamang usapin ng pulitika, kundi isang mahalagang yugto ng legal na pananagutan. Ang mga pader na dating nagpoprotekta sa mga mastermind ay unti-unting bumibigay, at ang sandali ng katotohanan ay malapit nang dumating. Sa huli, ang pag-asa para sa hustisya ng mga biktima ang siyang pinakamalaking puwersa na nagtutulak sa mga kaganapang ito. Ang mata ng batas-internasyonal ay nakatutok na, at ang supreme sacrifice ay hindi lamang maaaring hingin, kundi maaaring ipatupad ng kasaysayan at ng batas.

Full video: