Humarap sa Pader: Walang OVP Official na Sumagot sa Budget Hearing, Kongreso Nagpakita ng Bagong Mukha ng Pagsusuri at Pananagutan

Naging mainit at matindi ang ikalawang araw ng pagdinig sa badyet ng House of Representatives (Kapulungan ng mga Kinatawan) para sa Tanggapan ng Pangalawang Pangulo (OVP). Ngunit ang tensiyon ay hindi lang dahil sa bilyong-bilyong pisong pinag-uusapan, kundi dahil sa isang isyu na mas malalim pa: ang pagbalewala sa kapangyarihan ng Kongreso. Sa gitna ng matitinding tanong mula sa mga mambabatas, nanatiling “nakaharap sa blankong pader” ang Committee on Appropriations—walang opisyal mula sa OVP ang humarap upang sagutin ang mga kontrobersyal na isyu at paliwanagin ang kanilang panukalang P2 bilyong badyet para sa 2025.

Ang sitwasyong ito ay hindi lamang nag-iwan ng malaking pagkadismaya, kundi nagtulak din sa Kongreso na tuluyan nang isantabi ang isang matagal nang “tradition” na pinaniniwalaang nagtatakip sa pananagutan, na nagbigay-daan para sa isang mas agresibo at matalas na pagsusuri sa paggasta ng gobyerno.

Ang Pagbagsak ng “Kagalangang Parlamentaryo”

Ang pinaka-emosyonal na bahagi ng pagdinig ay naganap nang pilit ipaglaban ni Kinatawan Rodante Marcoleta ang tinatawag niyang “time-honored tradition” o Kagalangang Parlamentaryo. Batay sa kanyang parliamentary inquiry at mga serye ng argumento, ipinaliwanag ni Marcoleta na sa loob ng halos dalawang dekada niyang paninilbihan sa Kongreso, ang Tanggapan ng Pangulo at Pangalawang Pangulo ay hindi tradisyonal na sinasailalim sa matinding interpelasyon.

Tiniyak ni Marcoleta [04:48] na sa tuwing may budget hearing, ang dalawang pinakamataas na posisyon sa gobyerno ay binibigyan ng sapat na paggalang at deferensiya. Binanggit niya ang dalawang malalaking precedent: Una, noong 2022 [05:33], ang badyet ni dating Pangalawang Pangulo Leni Robredo ay na-terminate sa loob lamang ng 13 minuto, sa galaw ng Minority Leader noon. Ikalawa, noong 2023 [06:00], si Senior Deputy Majority Leader Sandro Marcos mismo ang tumayo at nag-invoke ng tradisyon upang i-terminate ang pagdinig sa badyet ng OVP at OP.

Sa pagtatapos ng kanyang panawagan, naghain si Marcoleta [01:03:39] ng mosyon upang i-terminate ang deliberasyon sa badyet ng OVP para sa 2025, sa batayan ng tradisyon. Ngunit dito nagpakita ng bagong paninindigan ang Kapulungan. Sa isang nakakagulat at matunog na botohan [01:15:19], ang mosyon ni Marcoleta ay natalo, na may 3 boto lamang na pabor at 45 na tutol. Ang resulta ay isang malinaw na mensahe: ang mga mambabatas ay handa nang isantabi ang tradisyon at ipatupad ang masusing pananagutan, lalo na sa gitna ng sunud-sunod na isyu.

Matapos ang botohan, hindi naitago ni Marcoleta [01:15:32] ang kanyang pagkadismaya, na tinanong ang komite kung bakit sila bumoto laban sa tradisyong matagal na nilang inobserbahan. Ngunit ang desisyon ay pinal: ang Kapulungan ay nagpasyang isulong ang transparency at accountability sa bawat sentimo ng badyet, higit sa anomang “parliamentary courtesy.”

P53 Milyon sa Renta: Ang Misteryo ng Satellite Offices

Ang pagbagsak ng courtesy tradition ay nagbigay-daan sa mas matalas na pag-uusisa sa mga gastusin ng OVP. Isa sa mga pinakamalaking isyu ay ang paglobo ng pondo na ginastos sa pagrenta at pagtatatag ng mga Satellite Offices (SOs) at Extension Offices (EOs). Ibinunyag ng isang kinatawan, sa tulong ng mga opisyal ng Commission on Audit (COA), na ang OVP ay nagtatag ng humigit-kumulang 10 o higit pang mga opisina [25:01] (pito noong 2022, tatlo noong 2023).

Ang nakakabigla ay ang pagtaas ng gastos sa renta: mula P29.8 milyon noong 2022, umakyat ito sa P53.46 milyon noong 2023 [26:48]. Ayon kay Kinatawan Doris Manikis [58:14], ang paggastos na ito ay tila isang “duplication” o pagdoble lamang sa serbisyong ibinibigay ng mga regional office ng DSWD, DOH, at iba pang line agencies.

Sinubukan namang gumamit ng batayan si Kinatawan France Castro [01:04:56] sa mga nakaraang administrasyon, at itinuro na walang naunang bise presidente ang nagtatag ng ganito karaming satellite offices. Ang tanong ay: Kailangan ba talaga ng P53 milyon para sa mga opisina na ang mga serbisyo [27:49] ay “social services” na kayang ibigay naman ng mga umiiral na ahensya ng gobyerno? Idinagdag pa ni Castro [01:08:55] na ang mga lokasyon ng mga SOs ay tila may “Parang campaign offices” na nakapokus sa mga lugar kung saan malaki ang boto ng bise presidente, isang opinyon na nagpapahiwatig ng politikal na motibasyon sa likod ng paggastos.

Idinagdag pa ng COA ang kanilang natuklasan tungkol sa cash advances [33:05] na ibinigay sa mga SOs. Napansin nilang ang lahat ng SO ay binigyan ng parehong P2.2 milyon na cash advance, maliban sa BARMM (P200,000) [33:17]. Ayon sa COA [33:41], ang ganitong “uniform” na pagbibigay ng pondo ay hindi tama at nagreresulta sa “under and over budget utilization” [34:03], dahil hindi pantay-pantay ang pangangailangan ng bawat rehiyon. Ang pagtuklas na ito ay lalong nagpakita ng kakulangan sa tamang pagpaplano at paggastos ng pondo ng bayan.

Redundancy at Mga Kapalpakan sa Programa: Nabubulok na Pagkain at Sayang na Pondo

Hindi rin nakaligtas sa masusing tingin ng mga mambabatas ang mga social service program ng OVP, na tinukoy ni Kinatawan Castro [01:12:01] at Kinatawan Guzman [02:02:18] na redundant sa mga gawain ng iba’t ibang ahensya. Ilang konkretong halimbawa ng inefficiency at kakulangan sa pananagutan ang ibinulgar:

1. Kalusugan Food Truck at ang Isyu ng Expiry: Ibinunyag ni Kinatawan Arlene Brosas [49:12] ang COA finding tungkol sa Kalusugan Food Truck mobile kitchen. Ayon sa COA report [50:08], nadiskubre ang P148,422 na halaga ng mga food items na “nearing expiry,” nakaimbak sa unventilated shipping container, at iba pang lapses sa inventory management [50:20]. Bagaman nagbigay ng paliwanag ang OVP management na naipamahagi rin ang mga ito, nanatili ang tanong [53:47]: Bakit hinintay pang mag-expire o lumapit sa expiration date bago ipamahagi ang tulong na dapat sana’y kailangan ng mamamayan sa lalong madaling panahon? Ito ay nagpapakita ng malaking kapabayaan sa pamamahala ng relief goods.

2. Magnegosyo T-Day: P150 Milyong Natengga: Para sa programang Magnegosyo T-Day, na inilaan para sa mga MSMEs (micro, small, and medium enterprises), lumabas na sa P150 milyong piso na badyet [55:54], P600,000 lang o 40% lamang [56:03] ang nagamit hanggang Disyembre 31, 2022. Ang napakalaking natirang pondo ay nagdulot ng pagkadismaya, dahil ang pondo ay inilaan sana para sa pagtulong sa mga negosyanteng apektado ng pandemya o krisis, na nagpapakita ng kakulangan sa implementasyon ng programa.

3. Kakulangan sa Dokumentasyon: Isang malaking problema ang tinukoy ng COA [01:14:02] sa distribution ng welfare goods, lalo na sa bigas at relief items. Ayon sa COA, maraming dokumentong kailangan ang hindi hinihingi sa OVP. Kabilang dito ang distribution list na may kumpletong impormasyon, situational report o mission order, at validated list of beneficiaries mula sa barangay o LGU [01:14:12]. Idinagdag pa na ang mga listahan ay hindi pre-numbered, at kulang sa pirma ng mga mismong benepisyaryo [01:15:01]. Gaya ng sinabi ni Kinatawan Castro [01:17:06], ang DSWD at iba pang ahensya ay may masusing proseso para masiguro na ang tulong ay nakarating sa dapat tulungan. Ang mga kakulangang ito ay nagtatanong kung gaano kaepektibo at katotoo ang mga ipinagmamalaking distribution ng OVP.

Isang Insulto sa Institusyon

Ang pagdinig ay nagtapos na may matinding damdamin ng galit at pagka-insulto mula sa mga Kongresista. Mariing ipinahayag ni Kinatawan Bienvenido Abante [36:23] ang kanyang opinyon na ang kawalan ng Pangalawang Pangulo o sinumang opisyal ng OVP ay isang malaking insulto sa Kongreso, ang institusyong may mandatong mag-usisa sa badyet.

“I think that her writing a letter to us telling us that she has completed [the required documents]… she still must be present, Madam Chair, and because she is not present, she is actually insulting the second institution that scrutinizes the budget of the Vice President,” mariing pahayag ni Abante [36:48].

Binigyang diin naman ni Kinatawan Ramon Rodrigo Guzman [22:21] ang kanyang pagkalungkot sa kabiguan ng OVP na magpadala man lang ng isang representante, kahit isang Assistant Secretary o Direktor, upang sumagot sa mga tanong.

Sa kabuuan, ang budget hearing para sa OVP ay hindi lang naging pagtatanong sa halaga ng pondo, kundi isang pagsubok sa pagpapahalaga ng ehekutibo sa pananagutan. Sa pagbagsak ng tradisyon at pagpuna sa mga depekto sa paggasta—mula sa P53 milyong renta, sa P148K na nabubulok na pagkain, hanggang sa P150 milyong pondong natengga—malinaw ang mensahe: ang Kapulungan ng mga Kinatawan ay hindi na magpapaubaya at patuloy na magiging matalas sa pagkilatis sa bawat sentimo ng pera ng bayan. Ang bilyong-bilyong pondo ng OVP ay mananatiling nakasabit sa alanganin at sasailalim sa matinding pagsusuri, habang ang publiko ay naghihintay ng kongkretong sagot mula sa mga opisyal na tumangging humarap.

Full video: