Talamak na Paglabag sa Protected Areas: DENR, Ginisa sa Senado Tungkol sa Pagpapabaya sa SBSI at ang Banta sa 156 Katulad na Kasunduan sa Buong Pilipinas

Sa isang mapangahas at masusing pagdinig sa Senado, muling ibinulgar ang isang nakakagimbal na isyu na tumatama sa puso ng pangangalaga ng kalikasan sa Pilipinas. Sa sentro ng kontrobersiya: ang Department of Environment and Natural Resources (DENR) at ang matinding paggiisa na kanilang natanggap mula sa mga Senador tungkol sa umano’y kapabayaan sa paghawak sa kaso ng Socorro Bay Protected Landscape/Seascape sa Surigao del Norte, isang lugar na naging pugad ng isang kontrobersyal na grupo—ang Services Incorporated, o mas kilala bilang SBSI.

Ang pagdinig ay hindi lamang tumuon sa isang partikular na kaso, kundi nagbunyag ng mas malaking problema sa sistema ng Protected Area Community-Based Resource Management Agreement (PACBARMA) at Special Agreement on Protected Areas (SAPA) na sumasakop sa mga pinangangalagaang lugar sa buong bansa. Ipinahiwatig ng mga Senador ang seryosong banta sa ating mga likas na yaman, na posibleng mas malaki pa kaysa sa inaakala.

Ang Eskandalong Sumasabog sa Socorro

Nagsimula ang pagtatanong sa DENR tungkol sa kanilang aksyon na suspendihin ang PACBARMA ng SBSI. Sa ilalim ng kasunduang ito, binibigyan ng tenurial instrument ang mga tenured migrants—mga naninirahan sa lugar bago ito opisyal na ideklara bilang Protected Area—upang makapagpatupad ng livelihood o kabuhayan sa loob ng multiple-use zone ng nasabing lugar. Ang pangunahing layunin ay ang conservation at sustainable development ng kapaligiran [05:05], [31:12].

Ngunit ang PACBARMA ng SBSI sa Socorro ay ginamit sa paraang taliwas sa batas at mga alituntunin.

Ibinunyag ng mga opisyal ng DENR, kabilang ang isang Undersecretary, na nagsimula ang imbestigasyon sa mga paglabag ng SBSI noon pang 2019 [01:29]. Kabilang sa mga naitalang paglabag ang:

Militarized na Pag-okupa: Pagkakaroon ng military-style training at pagtatayo ng checkpoint sa loob ng Protected Area [01:39], [04:37].

Iligal na Permanenteng Estruktura: Ang pagtatayo ng mga permanenteng estruktura, kabilang ang mga bahay, na mahigpit na ipinagbabawal sa ilalim ng PACBARMA [08:35]. Ang mga larawan na ipinakita sa pagdinig ay nagpakita ng malawakang pagdami ng mga bubong at settlement sa loob mismo ng pinangangalagaang lugar [19:06], na nagpapahiwatig na ginawa itong isang komunidad o ‘lungsod’ at hindi lamang isang livelihood area.

Pagpigil sa Iba: Paghihigpit sa pagpasok ng mga magsasakang hindi miyembro sa kanilang mga lupain sa loob ng Protected Area [04:30].

Paglabag sa Resource Management Plan: Ang pagkabigong i-adopt at i-revise ng SBSI ang kanilang Community-Based Resource Management Plan (CBRMP) mula pa noong 2019 [05:55].

Malawakang Pagkalbo: Ang alegasyon ng “substantial clearance of the forest” o malawakang pagkalbo ng gubat, na kinumpirmang kailangan pang masusing imbestigahan ng ahensya [09:13], [09:29].

Ang isyu ay lalong nagpainit nang ikumpara ng isang Senador ang sitwasyon sa pagiging Protected Area sa Las Piñas, kung saan hindi ito ginamit para pagkakitaan, ngunit sa kaso ng Socorro, tila ginawa itong negosyo o tirahan. “You have sublet to people so they can make money out of our protected area,” mariing tanong ng Senador [20:37].

Bakit Umabot ng Apat na Taon?

Ang pinakamabigat na grilling na natanggap ng DENR ay ang matagal na pagkaantala ng kanilang aksyon. Mula 2019 nang unang maitala ang mga paglabag, inabot ng apat na taon bago tuluyang naisuspinde ang kasunduan, na nangyari lamang isang araw bago ang pagdinig sa Senado [02:38], [10:48].

Ang Undersecretary ng DENR na siyang humarap sa pagdinig ay nagbigay-katwiran sa pagkaantala. Ayon sa kanya, nakaapekto ang Pandemya (COVID-19), ang pagdating ng malalaking kalamidad tulad ng Bagyong Odette, at ang mga kasamang lindol sa rehiyon sa regular na monitoring at agarang pag-aksyon ng kanilang regional office [12:14].

Ngunit hindi ito tinanggap nang buo ng mga Senador. Mariin nilang pinuna ang DENR sa kabiguan nitong i-assert ang kanilang kapangyarihan bilang regulating agency sa mas maagang panahon [15:23]. Ang matagal na pag-iimbestiga at pagpapaliban ay nagbigay ng sapat na panahon sa SBSI na lalong palawakin ang kanilang operasyon at gawing permanenteng komunidad ang protected area, na nagdulot ng mas malaking problema ngayon sa relokasyon.

Ang Epekto at ang Inter-Agency Approach

Ang pagkaantala ng aksyon ay nagresulta sa isang malaking humanitarian issue. Sa pagtatanong tungkol sa epekto ng suspension at posibleng termination ng PACBARMA, lumabas ang bilang na 3,500 indibidwal ang naninirahan sa lugar [18:05], kung saan tinatayang aabot sa mahigit 1,000 ang mga bata [07:28]. Ang pag-alis sa kanila sa lugar ay isang malaking hamon sa gobyerno.

Dahil dito, ipinahayag ng DENR ang kanilang paggamit ng “whole of government approach” [16:07] o “integrated approach” [03:00] sa pakikipag-ugnayan sa iba’t ibang ahensya, kabilang ang Department of the Interior and Local Government (DILG), Department of Justice (DOJ), at ang Department of Social Welfare and Development (DSWD). Ang pakikipagpulong ng mga Kalihim ng mga ahensyang ito ay isasagawa para planuhin ang proteksyon ng mga “most vulnerable” [18:15] at ang posibleng resettlement [06:55] kung tuluyan nang ihihinto ang kasunduan.

Sa ngayon, habang tumatakbo ang imbestigasyon, tiniyak ng DENR na walang magaganap na movement o pagpapalipat sa mga residente [18:35].

Ang Banta sa Pambansang Protected Areas

Ang pinakamalaking ibinunga ng pagdinig ay ang pagkuwestiyon sa sistema mismo. Inihayag ng DENR ang nakakagulat na bilang ng mga katulad na tenurial agreement sa buong bansa:

Mayroong 119 PACBARMAs (Protected Area Community-Based Resource Management Agreements) at 37 SAPAs (Special Agreement on Protected Areas) [21:48], [22:23].

Sa kabuuan, mayroong 156 na ganitong kasunduan sa ilalim ng DENR [23:58].

Dahil sa kaso ng SBSI, naghinala ang mga Senador na posibleng ang halos lahat ng Protected Areas sa Pilipinas, at hindi lamang ang Socorro, ay may population na naninirahan, may negosyo, o ginagamit para sa extraction [32:06]. Ang mga ganitong kasunduan, na dapat ay conservation tools, ay maaaring naging loophole para sa iligal na pag-okupa at pagkasira.

Ang mga mambabatas ay humingi ng kumpletong breakdown ng lahat ng 156 kasunduan—kung gaano kalaki ang coverage ng hektarya, kung sino ang mga beneficiary, at kung kailan ito naaprubahan [26:39], [26:52]. Partikular na pinuntirya ang kasunduan sa SBSI, na iginawad noong Hunyo 15, 2004, at may bisa sa loob ng 25 taon [28:16].

Ang banta ay malinaw: kung ang isang alleged cult ay nakakuha ng PACBARMA para magtayo ng parang militar na settlement sa isang Protected Area, gaano karaming iba pang Protected Areas ang kasalukuyang sinisira sa ilalim ng legal na mga kasunduan?

Ang pagdinig na ito ay nagsilbing isang wake-up call hindi lamang para sa DENR, kundi para sa buong bansa. Hindi na sapat ang pagpapatupad ng mga batas; kailangan ng mas mabilis, mas matibay, at mas walang-kinikilingang aksyon laban sa mga sumisira sa ating kalikasan. Ang isyu ng Socorro ay nagpatunay na ang pagprotekta sa ating mga Protected Areas ay hindi lamang tungkol sa gubat o dagat, kundi tungkol sa pag-aayos ng sistema ng pamamahala at pananagutan. Sa huli, nasa kamay ng gobyerno kung paano babawiin ang integridad ng mga lugar na itinuturing nating Pambansang Yaman. Kailangang maging handa ang DENR na harapin ang katotohanan at magbigay ng solusyon sa malaking problema na posibleng nag-ugat sa nakalipas na mga dekada. Ang kaligtasan ng ating kalikasan ay nakasalalay sa agarang paggalaw at kumpletong pagsusuri sa lahat ng tenurial agreement sa bawat Protected Area ng Pilipinas. Ang bawat pagkaantala ay nangangahulugan ng bawat foot ng lupa na tuluyang namamatay [17:03].

Full video: