SARA DUTERTE IMPEACHMENT TRIAL: BAKIT KASALUKUYAN NITONG HINAHAMON ANG HURISDIKSYON NG SENADO, HINDI ANG EBIDENSYA?

Ang pulitika at batas ay muling nagbanggaan sa pinakamataas na antas ng pamahalaan, habang patuloy na umiinit ang mga usapin kaugnay ng impeachment proceeding laban kay Bise Presidente Sara Duterte. Sa isang sitwasyong punung-puno ng tensyon at legal na pagsubok, hindi pa man pormal na nagsisimula ang pagdinig ng ebidensya, tila nakatuon na ang labanan sa mga teknikalidad ng batas at sa mismong kapangyarihan ng Senado na maging isang Impeachment Court.

Ang mga usaping ito ay lalong naging matingkad matapos magbigay ng pahayag ang isang legal spokesperson ng Senado, na nagbibigay-linaw sa mga kritisismo at mga madiskarteng legal na hakbang ng magkabilang panig. Kung titingnan ang kabuuan ng mga pangyayari, ang prosesong ito ay hindi lamang isang paglilitis sa isang indibidwal, kundi isang pagsubok sa tibay ng mga institusyong inilatag ng Konstitusyon.

Ang ‘Ad Cautelam’ na Taktika: Pagsuko O Hamon?

Isa sa pinakamatingkad at pinaka-inaasahang galaw mula sa kampo ng Bise Presidente ay ang paghahain ng “Entry of Appearance Ad Cautelam” [30:43]. Ayon sa mga eksperto at maging sa legal team ng Senado, ang Ad Cautelam ay isang malinaw na hudyat: hindi pa ganap na kinikilala ng depensa ang hurisdiksyon ng Impeachment Court. Sa halip na direktang sumagot sa mga paratang na nakasaad sa Articles of Impeachment, mas pinili ng mga abogado ni VP Sara ang mag-ingat—isang taktika na tinitingnan na lalong magdidiin sa isyu ng hurisdiksyon [31:44].

Ang hakbang na ito ay sadyang umaayon sa nauna nang inihaing petition ng Bise Presidente sa Korte Suprema, na humihiling ng certiorari at prohibition para kwestiyunin ang kabuuan ng impeachment process. Bilang isang litigator’s tactic, ang paghahain ng motion to dismiss batay sa kakulangan ng hurisdiksyon—sa halip na mag-file ng sagot o answer—ay isang karaniwan at madalas na ginagamit upang pabagalin, kung hindi man tuluyang patigilin, ang pagpapatuloy ng kaso [41:21].

Ayon sa legal spokesperson, ang ganitong mga hakbang ay bahagi ng legal na “equation” [32:44], kung saan kapag may Ad Cautelam, tiyak na may kasunod na pagtatanong sa hurisdiksyon. Ito, sa esensya, ay nagpapahiwatig na ang labanan sa mga susunod na linggo ay hindi pa tungkol sa ebidensya, kundi tungkol sa pag-aaral at pagresolba sa legal na kapangyarihan ng Senado na litisin ang kaso. Ang deadline para sa sagot ng Bise Presidente ay inasahang matatapos sa Hunyo 23, kasunod ng deadline ng prosekusyon [13:44].

Ang Bantang ‘Crossover Crisis’ at ang Deadline ng Prosekusyon

Habang naghahanda ang depensa sa kanilang estratehiya, malaking alalahanin naman ang bumabalot sa panig ng prosekusyon—ang House of Representatives. Upang matiyak na hindi matatapos ang kaso kasabay ng pagtatapos ng termino ng 19th Congress sa Hunyo 30, inatasan ng Impeachment Court ang mga House Prosecutors na magbigay ng pormal na certification at commitment na tatayo sila bilang prosekusyon sa 20th Congress, o kaya’y gagawa ng resolusyon ang House of Representatives upang pormal na “ratify” ang Articles of Impeachment, na nagpapahintulot na ito ay “mag-crossover” [36:19].

Ang pagpalya na sumunod sa compliance na ito ayon sa Impeachment Court ay magdudulot ng matinding pagkaantala, dahil ang isyu ng crossover ay muling pagdedebatehan at pagbobotohan ng mga Senador [23:09]. Ayon sa spokesperson, ang pagresolba sa isyu ng crossover ay kritikal dahil kung hindi ito aayusin nang pormal, magbibigay ito ng “wiggle room” sa depensa upang maghain ng motion to dismiss at magtagumpay sa pagpapatigil ng paglilitis [29:57].

Ang kawalan ng pormal na sagot mula sa House, maging ang ulat na hindi pa nga nila natatanggap ang Notice of Appearance ng depensa [01:50], ay tinitingnan ng ilang kritiko bilang isang senyales ng pagiging “unprepared” o, mas masahol pa, isang “political strategy” upang i-derail ang proseso. Anuman ang dahilan, ang hindi pagtugon sa compliance na hiningi ng Senado ay isa nang malaking hadlang, na nagdadala sa proseso sa isang hindi tiyak at magugulong ligal na sitwasyon.

Korte ng Impeachment: May Hangganan ang Kapangyarihan

Naging tampok din sa diskusyon ang mga kritisismo sa Impeachment Court mismo, partikular ang pahayag ni Presiding Officer na tila “walang limitasyon” ang pwedeng gawin ng korte. Nilinaw naman ito ng spokesperson, na sinabing ang pahayag ay tumutukoy lamang sa mga bagay na ambiguous at vague sa Konstitusyon, kung saan may kapangyarihan ang Senado na magbigay ng sarili nitong interpretasyon [07:08].

Ngunit binigyang-diin ang dalawang malinaw na limitasyon sa kapangyarihan ng Senado [04:45]:

Pagboto: Kailangan ng two-thirds vote ng lahat ng miyembro nito para sa isang conviction [04:45].

Parusa: Ang parusa ay limitado lamang sa pagpapatalsik sa puwesto (removal from office) at perpetual disqualification na humawak pa ng anumang puwesto sa gobyerno. Hindi ito pwedeng magpataw ng pagkakakulong o civil liability [04:53].

Bukod pa rito, may sarili ring limitasyon ang Senado sa pamamagitan ng rules na ipinasa nito (self-limiting rules) [05:10]. Ang Impeachment Court, sa pag-iral nito, ay may sariling awtonomiya batay sa Konstitusyon, na sinusuportahan ng jurisprudence ng Korte Suprema, gaya ng Manila Prince Hotel vs. GSIS at ang persuasive US case na Nixon vs. US [07:16].

Ang Laban sa Hukuman: Ang Sub Judice Rule at ang Banta ng Contempt

Isa sa mga pinakamainit na isyu ay ang contemptuous na pag-uugali ng ilang abogado at indibidwal na konektado sa prosekusyon, na hayagang binabatikos ang Senado sa media [02:45]. Mariing sinabi ng spokesperson na ang Impeachment Court ay dapat irespeto [03:07].

Taliwas sa ordinaryong korte, kung saan ang mga litigan ay hindi pwedeng basta-basta mag-criticize ng court ruling sa publiko dahil sa banta ng contempt of court at sub judice rule [16:59], ang Impeachment Court ay nagpapakita ng isang mas liberal na pananaw. Sa ngayon, sinabi ng opisyal na pinipili ng Presiding Officer na maging tolerant at hindi pa gamitin ang kapangyarihan nitong magpataw ng contempt o gag order [18:18].

Gayunpaman, binigyang-diin na ang kapangyarihang ito ay always there [18:36]. Ang paggamit nito, gaya ng gag order upang pigilan ang mga Senador-Hukom na magbigay ng premature na opinyon, ay inaasahang gagawin kapag nagsimula na ang pormal na presentation of evidence [09:07]. Ang pagpigil sa paggamit ng contempt power ay isang estratehiya ng Senado upang maiwasan ang “constitutional crisis” at sa halip ay manawagan ng “cooperation” sa House [19:19].

Dahil sa political aspect ng proseso, ang mga Senador-Hukom ay kinokonsidera hindi lamang ang judicial kundi pati ang political factors sa kanilang mga desisyon. Kaya naman, ang mga katanungan kung sino ang isasailalim sa contempt (halimbawa, ang buong prosecution panel o House leadership) ay nagpapakita ng mga kumplikasyon na gusto ng Senado na iwasan sa pamamagitan ng maayos na compliance [21:18].

Ang Kahulugan ng ‘Forthwith’ at ang Kaalaman ng Hukuman

Tinalakay din ang isyu ng bilis ng proseso, partikular ang pag-alma ng mga personalidad tulad ni dating Senate President Juan Ponce Enrile, na nagsabing ang Senado ay dapat gumawa ng aksyon na may “reasonable speed” o “forthwith” [10:02].

Nilinaw ng legal spokesperson na ang salitang forthwith sa Konstitusyon ayon sa mga Supreme Court decisions (tulad ng Fisher vs. Ambler at Manila Masonic Temple vs. Alfonso) ay tumutukoy sa “without delay,” hindi “immediately” [11:35]. Ang paggalaw ng Senado ay hindi maituturing na unreasonable delay dahil sa mga preliminaries na kinakailangang ayusin [10:40]. Sa katunayan, ang Impeachment Court, sa kolektibong karunungan nito, ay naghahanda upang matiyak na ang paglilitis ay magiging maayos at walang jurisdictional questions kapag ito ay umusad na [26:32].

Sa Gitna ng ‘Multiverse of Madness’

Sa huli, ang paglilitis na ito ay hindi isang simpleng kaso sa ordinaryong korte. Ito ay isang political process na may judicial aspect, kaya’t ang bawat galaw ay may malaking epekto.

Sa ngayon, dalawang malaking hamon ang kasalukuyang nakabinbin:

Mula sa Depensa: Ang inaasahang paghahain ng Motion to Dismiss batay sa lack of jurisdiction, na magpapahinto sa paglilitis upang pagbotohan ng mga Senador-Hukom [34:31].

Mula sa Prosekusyon: Ang compliance sa kahilingan ng Senado upang pormal na garantiyahan ang crossover ng Articles of Impeachment, bago matapos ang termino ng 19th Congress [36:36].

Ang impeachment trial laban kay VP Sara Duterte ay nasa preliminary stage pa lamang, ngunit ang legal na strategy ay nagpapakita na ang labanan ay hindi tungkol sa mga factual allegations, kundi sa legal na standing ng kaso mismo. Ang mga permutation o posibleng mangyari, ayon sa spokesperson, ay tila isang Multiverse of Madness [39:40], dahil ang kaso ay nagdadala ng mga bagong legal na tanong na hindi pa kinaharap ng mga nagdaang impeachment courts [40:13]. Ang panawagan, para sa lahat ng partido, ay sumunod sa mga rule upang ang proseso ay makapagpatuloy forthwith—nang walang unnecessary delay.

Full video: