Hukay-Isyu at Ang Pambansang Pandaraya: Saan Patungo ang Pulitika ng Pilipinas sa Gitna ng Krisis?

Maituturing na isang nakakabigla at nakalululang linggo ang dinanas ng pambansang pulitika, habang ang mga mambabatas sa Kongreso ay nagtitipon hindi lamang upang busisiin ang mga isyu ng katiwalian at pambansang seguridad, kundi upang talakayin din ang tila nagaganap na “meltdown” ng isa sa pinakamataas na opisyal ng bansa. Sa pagdinig ng Quadcom (Joint Committee Hearing) ng Kamara de Representantes, dalawang magkakahiwalay na krisis—ang isa ay pampulitika at ang isa ay may kinalaman sa pambansang teritoryo—ang nagbigay-liwanag sa masalimuot at mapanganib na direksyon ng Pilipinas. Ang mga seryosong paratang laban sa Chinese nationals na nagmay-ari ng libo-libong ektarya ng lupa at ang katanungan sa kalagayan ng karakter ni Bise Presidente Sara Duterte ay nagdala ng matinding tensyon at kalungkutan sa bulwagan ng kapangyarihan.

Ang Pagsubok sa Karakter: Galit na Nauwi sa Pagkawala ng Desensiya

Hindi matatawaran ang pag-aalala na ipinahayag ng ilang mambabatas sa tila hindi na mapigilang galit at poot na ipinapakita ni Bise Presidente Sara Duterte sa publiko. Batay sa mga pahayag ng mga Kongresista, kasama na sina Representative Rodolfo Ordanes at Deputy Speaker Dong Gonzalez, ang Bise Presidente ay tila “overwhelmed by anger and hate” [00:00] – isang kalagayang humahantong sa pagkawala ng kanyang “sense of decency” [00:10], [29:10].

Para sa mga mambabatas, ang paraan kung paano hinaharap ng Bise Presidente ang matitinding kontrobersiya, lalo na ang tungkol sa Pondo ng Kumpidensyal (Confidential Funds), ay isang matinding pagsubok sa kanyang karakter [00:33]. Binigyang-diin ni Ordanes na ang galit na ito ay nagpapakita ng “flaw sa kanyang character” [00:41] at nagpapalabas ng isang imahe na tila siya ay “nanlilisik, parang galit na galit sa mundo” [25:07].

Hindi man sila direktang nagbigay ng medikal na diagnosis, lumabas ang mungkahi mula sa tinawag na “young guns leaders” na isailalim sa psychological evaluation ang Bise Presidente [31:32]. Bagamat iginiit ng mga Kongresista na hindi sila ang tamang posisyon para magbigay ng ganoong determinasyon, ipinahiwatig nila na ang mga pampublikong pahayag ng Bise Presidente ay nagbibigay ng malaking dahilan para mag-alala, anila, “lumalabas yung fla sa kanyang character kasi natatalo ng kanyang galit” [29:41].

Ang Banta ng “Hukay-Isyu”: Isang Pagsasalarawan ng Sukdulan ng Galit

Ang pinakamatindi at pinakamabigat na puntong tinalakay sa pagdinig ay ang hindi na katanggap-tanggap na pananalita ni VP Duterte na tila nagbanta sa dangal at labi ng yumaong dating Pangulong Ferdinand Marcos Sr. Nagsimula ang usapin sa paggigiit ng panig ni VP Duterte na ang kanyang pahayag ay ginawa lang umano sa isang group chat at hindi sa publiko [28:05]. Ngunit ang pananalitang umano’y “hukayin mo yung tatay at itatapon mo sa West Philippines Sea” [35:40] ay kagyat at labis na nagpasakit sa damdamin ng mga kaalyado ng Pangulo, lalo na si Deputy Speaker Dong Gonzalez.

Sa isang emosyonal na pahayag, inamin ni Gonzalez ang kanyang labis na pagkadismaya at pagkasugat, hindi lamang bilang isang mambabatas, kundi bilang isang anak at Kristiyano [36:44]. Aniya, ang ganoong klaseng salita ay “salita pag umiinom sa kanto sa Barangay paglasing na biruan lang” [36:13] at hindi dapat nagmumula sa isang mataas na opisyal ng bansa. Para kay Gonzalez, ang ganoong pananalita ay “napakasakit” [37:06] at nagpapahiwatig na ang usapin ay lumalagpas na sa pulitika, “ibang klase na to, ibang usapan na to” [36:06].

Idinagdag pa ni Congressman Benny Abante [37:26], Chairman ng Committee on Human Rights, na ang pagbabanta na “huhukayin siya’t ah itatapon sa West Philippines Sea” [37:54] ay hindi katanggap-tanggap, lalo na para sa mga Marcos loyalist na nagmamahal at nagpapahalaga sa naging kontribusyon ng dating Pangulo [38:08]. Nagbigay-babala rin si Abante na, hindi katulad ng dating pangulo, walang immunity ang Bise Presidente, at ang sinuman ay maaaring magsampa ng kaso laban sa kanya dahil sa kanyang mga salita [38:36].

Ipinunto ng mga mambabatas na ang ugat ng galit ni VP Duterte ay malinaw: ang pagpapatuloy ng Kongreso sa kanilang konstitusyonal na mandato—ang imbestigahan ang paggamit ng Confidential Funds [29:52], [30:16]. Ngunit para sa kanila, ang pagganap sa tungkulin ay “primordial consideration” [30:27], at hindi ito dapat maging banta sa kanilang trabaho.

Pandaraya sa Pambansang Lupa: Ang Chinese Land Grab sa Pampanga

Kasabay ng kaguluhan sa pulitika, ang Quadcom ay naglatag ng matitinding ebidensya hinggil sa isang malawakang pandaraya sa lupa na kinasasangkutan ng mga Chinese nationals, na lumalabas na mas malawak pa kaysa sa inaasahan. Ibinunyag ng mga mambabatas na ang mga dayuhan ay nakabili at nagmay-ari ng “thousands of hectares” ng lupa [04:04] sa Pilipinas, isang tahasang paglabag sa Saligang Batas.

Kabilang sa mga pangunahing personalidad na tinukoy ay sina Ed Tayang (na gumamit ng Chinese passport na may pangalang Judging Yang) at Willy Ong (isang Chinese National na may alias at nakakuha ng daan-daang titulo ng lupa) [01:46], [03:10]. Si Willy Ong lamang ay sinasabing may 300 land titles na nakarehistro sa kanyang pangalan [03:10], na katumbas ng 400 hanggang 500 ektarya ng lupa sa isang korporasyon pa lamang [11:52].

Ang modus operandi ay malinaw: gumamit ng mga korporasyon tulad ng Empire 999 Realty Corporation at Sunflare [02:18], [04:18], kung saan ang mga incorporator ay pawang Chinese [13:53], upang bumili at magrehistro ng lupa. Ang mga dayuhan ay nagpanggap na mga Pilipino, gumamit ng mga “peke at spurious na mga dokumento” [07:03], [07:39], at gumamit din ng mga “dummies” na Filipino-Chinese upang makalusot sa batas [07:18].

Isang napakalaking halaga ng transaksyon ang nabisto, kabilang ang pagbebenta ng ari-arian na nagkakahalaga ng P79.5 milyon sa Mexico, Pampanga [05:42]. Ang mas nakakabahala, ang lupaing ito ay kinasasangkutan din ng dating lokal na opisyal.

Ang Kamay ng mga Tiwaling Pinuno at ang Kapalpakan ng Sistema

Ang pandaraya ay naging posible sa tulong ng mga tiwaling opisyal na Pilipino. Partikular na tinukoy sa pagdinig ang dating alkalde ng Mexico, Pampanga, si Teddy Tumang, na sinasabing sangkot sa bentahan ng lupa kay Ed Tayang [05:42]. Nakita rin ang pagkakasangkot ni Tumang sa pagbebenta ng warehouse kung saan nadiskubre ang shabu [06:36]. Lalo pang nagbigay-diin ang mga mambabatas sa tila hindi matitinag na pananagutan ni Tumang, na dalawang beses na siyang na-dismiss ng Office of the Ombudsman [05:54].

Ayon sa Quadcom, ang butas sa sistema ay nagsisimula sa Philippine Statistics Authority (PSA) at sa mga Local Civil Registrars (LCR) [07:48]. Ipinunto ng mga Kongresista na tila nagre-relax ang PSA at LCR sa mga requirements, lalo na sa late registration ng birth certificate, na siyang ginamit ng mga Chinese nationals upang magpanggap na sila ay Pilipino [17:03], [17:18]. Isang halimbawa si Ed Tayang, na ipinanganak noong 1983 ngunit nagparehistro bilang Pilipino 21 taon pagkatapos, noong 2004 [18:47].

Ang pandaraya sa birth certificate ay hindi lamang ginamit sa lupa; ito rin ang naging daan upang makakuha sila ng iba’t ibang government IDs at passports, kasama na ang gun licenses [44:26], [44:54]. Nagbigay ng rekomendasyon ang Quadcom na kailangan ng mga bagong batas upang higpitan ang proseso sa PSA at LCR at iwasan ang paulit-ulit na paglusot ng mga banyaga sa pambansang batas [18:03], [18:40].

Ang Laban para sa Pagbawi ng Lupa: Urgency at Reversion

Ang Office of the Solicitor General (OSG) ay binigyan ng mga dokumento upang agad na mag-aral at magsumite ng “escheat” o “reversion proceedings” [09:28], [10:12]. Ang reversion ay ang legal na proseso upang bawiin ng gobyerno ang mga lupaing nakuha sa pamamagitan ng pandaraya.

Ngunit may matinding karera laban sa oras. Ipinaliwanag ng OSG na kung ang lupa ay naibenta na sa mga qualified Filipino individuals—o mga “buyer in good faith”—ang “constitutional defect” ay maaaring maituring na cured o napagaling na, at hindi na ito mababawi [09:41], [10:22]. Kaya naman, iginiit ng Quadcom ang pangangailangan na mag-isyu agad ang Executive Secretary, sa koordinasyon ng OSG, ng isang asset preservation order [13:09] upang mapigilan ang pagbebenta ng mga lupa. Ang ganitong pagpapabaya ay nangyari na; isang 6-hektaryang ari-arian na pag-aari ng Chinese National ay naibenta na sa isang buyer in good faith [21:35].

Ang pagbawi sa mga lupaing ito ay nangangahulugan ng pag-iingat sa pambansang seguridad, dahil nagpahayag ng pag-aalala ang mga mambabatas na ang mga warehouse at ari-arian na ito ay maaaring maging POGO hubs o iba pang ilegal na operasyon sa hinaharap [12:24], [12:32].

Ang Pagbabalik ng Dating Pangulo: Ang EJK at Due Process

Sa isa pang isyu na nakatakdang pag-usapan sa susunod na pagdinig, nag-ulit ang Quadcom ng paanyaya kay dating Pangulong Rodrigo Duterte upang maging resource person sa patuloy na imbestigasyon sa Extrajudicial Killings (EJK) na naganap sa ilalim ng kanyang War on Drugs [39:40], [46:07].

Ipinunto ni Congressman Abante [46:33] na ang dating Pangulo ay inimbitahan hindi bilang akusado, kundi upang magbigay-linaw sa lahat ng mga bagay. Tiniyak ng mga mambabatas na igagawad kay Duterte ang “due courtesy” bilang isang dating Pangulo [48:55], [49:32].

Ngunit ang diin ng pagdinig ay malinaw. Gusto ng mga Kongresista na marinig ang kanyang “educated answer” [50:04] sa mga seryosong tanong:

Bakit umabot sa mahigit 20,000 katao ang namatay [50:22]?

Bakit tila mas maliliit na drug pushers ang namatay, samantalang ang “malalaking drug lord buhay pa hanggang ngayon” [51:47]?

Nakaroon ba ng due process ang mga namatay, lalo na’t siya ay isang piskal na naniniwala sa proseso [50:57], [51:19]?

Sa pangkalahatan, ang pagdinig ng Quadcom ay nagpapahiwatig ng isang bansa na kasalukuyang nakikipaglaban hindi lamang sa mga banta mula sa labas—tulad ng mga Chinese nationals na lumalabag sa batas—kundi pati na rin sa krisis sa pamumuno at katatagan sa loob. Ang patuloy na pagpupursige ng Kongreso sa kanilang mga imbestigasyon, sa kabila ng matitinding diversionary tactics [27:57], ay nagpapakita ng kanilang determinasyon na panindigan ang batas at ipagtanggol ang pambansang interes, anuman ang personal at pampulitikang gastos.

Full video: