PIRMA NA NAGLAGLAG SA BANSA: Dokumento sa ‘Pagsuko’ kay Duterte, Binalot ng Kabulastugan at Misteryo sa Matinding Pagdinig sa Senado

Ni: [Pangalan ng Editor/Pinalitan ng Opisyal na Taguri]

Ang mga bulwagan ng Senado ay muling niyanig ng matinding tensyon at init, habang ang mga mambabatas ay nagtitipon upang tuklasin ang katotohanan sa likod ng isa sa pinakamalaking kontrobersiyang legal at diplomatiko ng bansa: ang umano’y pag-turn over at ‘pagsuko’ sa dating Pangulong Rodrigo R. Duterte sa International Criminal Court (ICC). Sa sentro ng crossfire na ito ay isang dokumento, isang simpleng pirma, at ang isang opisyal ng gobyerno na ang mga paliwanag ay lalong nagpapagulo, nagpapatunay, at nagpapahintulot sa mga nagdududa na ang buong operasyon ay binalot ng mga kahina-hinalang galaw at ‘kabulastugan.’

Sa pangunguna ng Committee on Foreign Relations na pinamumunuan ni Senador Imee Marcos, kasama ang matutulis na tanong mula kina Senador Alan Peter Cayetano at Ronald “Bato” Dela Rosa, inilantad ang mga ebidensya na tila nagtuturo sa malalim na butas sa legal na proseso ng Pilipinas. Ang pangunahing bida at kontrabida sa dramang ito ay si Ambassador Lacanilao, ang Special Envoy for Transnational Crime, na inaming siya ang pumirma sa ‘Transfer of Custody, Surrender and Transfer’ form ng ICC. Ang dokumentong ito, na siyang magsisilbing smoking gun ng mga Senador, ay hindi lamang nagpapatunay na may naganap na paglipat, kundi nagpapahiwatig din ng pakikialam ng pamahalaan sa proseso ng ICC, taliwas sa opisyal na posisyon ng bansa na umatras na ito sa Rome Statute.

Ang Kontradiksyon sa Bawat Gunting ng Pirma

Nagsimula ang pagtatanong sa esensya ng pirma ni Ambassador Lacanilao [16:40]. Sa ilalim ng napakalaking presyon ng mga Senador, iginiit ng opisyal na ang kanyang papel ay limitado lamang sa pagre-representa sa Interpol NCB Manila (na nasa ilalim ng Philippine Center for Transnational Crime o PCTC) [18:25]. Paliwanag niya, ang PCTC at ang kanyang opisina (OSTC) ay secretariat at operational arm lamang. Subalit, mariing binatikos ni Senador Cayetano ang kanyang pahayag.

“Bakit mo pinirmahan in behalf of the Republic of the Philippines kung ang nire-represent mo ay Interpol lang?” [16:49] ang matigas na tanong ni Cayetano.

Ang dokumentong pinirmahan ni Lacanilao ay may nakasaad na Government of the Republic of the Philippines sa tabi ng kanyang lagda. Ang depensa ni Lacanilao? Ang ICC staff daw ang nag-imprenta nito, at “pagod” na raw siya kaya hindi na niya ito kinontra o nilagyan ng correction [17:33].

“Huwag tayong magpilosopuhan dito,” ang biglang sigaw ni Cayetano, na nagpapahiwatig ng kanyang matinding pagkadismaya. “Kung nakalagay doon [mali], ico-cross out ko yung [mali] lalagay ko senator… Bakit mo sinign in behalf of the Philippine government if you weren’t representing the government at you were representing Interpol?” [17:14].

Ang kontradiksyon na ito ay isang malaking dagok sa kredibilidad ng buong operasyon. Kung talagang Interpol lang ang kinakatawan niya, ang pagpirma sa isang pormularyong nagtatakda na ang Republika ng Pilipinas ang nag-turn over, ay isang malinaw na paglabag sa pambansang soberanya at legal na posisyon. Ang isang simpleng pirma ay biglang naglagay sa Pilipinas sa isang legal na pananagutan sa harap ng internasyonal na korte.

Ang ‘Kabulastugan’ sa mga Sagot: Legal Assistance at Judicial Authority

Ang pinakamatinding bahagi ng pagdinig ay ang pagbusisi sa mga boxes na tinsekan ni Ambassador Lacanilao sa ICC form. Sa tanong na, “Did the arrested person receive legal assistance during national proceedings?” ang sagot ng opisyal ay “Yes,” o “He received legal assistance during national proceedings.” [34:09].

Agad itong pinagdudahan ni Senador Bato Dela Rosa, na kilalang malapit kay PRRD at dating hepe ng PNP, at ni Senador Cayetano. “Anong national proceedings ang tinutukoy ninyo? Eh hindi nga dinala sa husgado! Doon lang kayo sa airport,” ang naguguluhang tanong ni Bato [31:59].

Ipinaliwanag ni Lacanilao na ang legal assistance ay tumutukoy sa presensya ng tatlong abogado ni Duterte—sina dating ES Migel Dea, ang kanyang asawa, at si Attorney Delgra—sa Villamor Airbase [32:34]. Ngunit iginiit ng mga Senador na ang “national proceedings” ay nangangahulugang pormal na proseso sa korte, hindi lang pag-serve ng warrant o presensya ng abogado sa airport. Ang pagtsek ng ‘Yes’ sa pormularyo ay nagpapahiwatig na sinunod ng Pilipinas ang lahat ng domestikong legal na rekisito, na sa pananaw ng Senado ay malinaw na hindi nangyari.

Higit pang naging kalokohan ang sagot niya sa tanong na: “The date, time and location of the appearance of the arrested person before the competent judicial authority.” Ang una niyang sagot sa dokumento, ayon sa transcript, ay “Do not know” [23:28] ngunit sa iba’t ibang punto, sinabi niya ring ang prosecutor general ay itinuturing na competent judicial authority sa ilalim ng sistema ng ICC [30:53].

“National po! National Pilipino kasi yung equivalency po,” ang paliwanag ni Lacanilao.

Subalit, ang national judicial authority ay tumutukoy sa isang judge o court na Pilipino. Ang kawalan ng malinaw na sagot at ang pagpirma sa mga detalyeng ito ay nagdulot ng matinding hinala: Sino ba talaga ang pinoprotektahan ng opisyal na ito? At bakit tila mas binibigyan niya ng pabor ang mga terminolohiya ng ICC kaysa sa batas ng Pilipinas? [34:35].

Ang ‘Boluntaryo’ at ang Sertipikasyon ng DOJ

Hindi rin nakatakas sa butas ang paliwanag ni Lacanilao sa kanyang pisikal na presensya sa buong operasyon. Inamin niya na siya ay nasa Villamor Airbase, sumama sa eroplano, at nanatili sa The Hague sa loob ng dalawang araw [09:41]. Ngunit, inamin niya na siya ay ‘nandoon lang para mag-oversee’ ng PCTC [10:21] at mas nakakagulat, nagboluntaryo siya dahil walang passport o visa ang mga miyembro ng PCTC na dapat sanang sumama [11:03].

“I magse-serve lang kayo ng diffusion [notice], may dala ka pang passport?” ang mapanuyang tanong ni Cayetano.

Ang pag-amin ng boluntarismo sa isang operasyong may ganito kataas na stakes sa internasyonal na komunidad ay nagpapahiwatig ng amateurish at haphazard na paghawak sa sitwasyon. Ang isang misyon na dapat ay sinusuportahan ng malinaw na mandato mula sa Office of the President o DOJ ay tila ibinigay sa isang opisyal na nagkataong may passport sa kanyang sasakyan dahil galing siya sa Geneva [11:22].

Bukod pa rito, naging kontrobersyal din ang sertipikasyon mula sa Department of Justice (DOJ). Ayon kay Lacanilao, hinintay pa niya ang sertipikasyon na ito habang nasa The Hague upang punan ang mga blanks sa ICC form [24:15]. Ngunit nagpahiwatig ang mga Senador na ang sertipikasyong ito, na may petsang Marso 12, 2025 (nangyari ang aresto noong Marso 11, 2025), ay tila hinabol o inisyu after the fact upang takpan ang butas sa legal na proseso [27:40].

“Hinabol lang ninyo yung certification after the fact,” ang pagdududa ni Senador Imee Marcos, na pinatunayan pa ng isang prosecutor mula sa DOJ na inamin na ang sertipikasyon ay inihanda noong Marso 12 [27:15].

Mga Implikasyon at Ang ‘Pag-asa’ ni Duterte

Ang pagdinig na ito ay naglalantad ng malaking gap at disconnect sa pagitan ng mga ahensya ng pamahalaan at nagpapahiwatig ng malalim na administrative lapse na pumapatong sa soberanya ng Pilipinas. Ang mga ebidensya, na nagpapakita ng hindi sinasadyang o sinadyang paglahok ng gobyerno sa proseso ng ICC sa pamamagitan ng pagpirma ng isang opisyal, ay nagbigay ng malaking pagdududa sa katapatan ng pamahalaan sa mga isyu ng rule of law at internasyonal na pananagutan.

Para sa mga tagasuporta ni dating Pangulong Duterte, ang mga nakita at narinig sa pagdinig ay nagbigay ng “pag-asa.” Ang paglantad ng mga butas, lalo na ang kawalan ng malinaw na pagharap sa isang “competent national judicial authority” at ang pagkalito sa legal assistance ay maaaring gamitin bilang batayan upang kuwestiyunin ang legalidad ng buong operasyon. Kung napatunayan na ang surrender ay naganap nang may malaking depekto sa proseso, o hindi ito sinuportahan ng nararapat na legal na basehan sa ilalim ng batas ng Pilipinas, maaaring magkaroon ng ligal na batayan upang tutulan ang operasyon.

Ang mainit na pagdinig na ito ay hindi lamang pagtatanong sa isang Ambassador. Ito ay pagtatanong sa mismong puso ng pananagutan ng pamahalaan, sa lawak ng kapangyarihan ng ICC, at sa pagtatanggol sa soberanya ng Pilipinas. Ang simpleng pirma ni Ambassador Lacanilao sa Transfer of Custody form ay tila isang baluktot na linya na nag-uugnay sa Pilipinas sa international court, at ang pagbunyag sa likod nito ay nagbigay ng matinding babala: sa isang isyung may kinalaman sa pambansang interes, ang pagiging haphazard o informal ay may matinding kapalit na legal at politikal. Mananatiling bukas ang tanong: sinong opisyal, o anong ahensya ang may ultimate accountability sa gulong ito? Ang kasalukuyang administrasyon, partikular ang DOJ na nasa orbit ni Secretary Remulla, ay nasa ilalim ng matinding pagsisiyasat habang patuloy na hinahanap ng bayan ang kasagutan. Patuloy na susubaybayan ng publiko at ng Senado ang imbestigasyon na ito na may matitinding implikasyon sa kinabukasan ng hustisya at soberanya ng bansa

Full video: