Pagtatakip sa Senado, Lantad: P142-B Budget Insertion at P3.1-M Suhol, Ibinulgar sa Gitna ng Krisis sa Baha

Sa gitna ng lumalalang krisis ng mga substandard na flood control projects at mga bilyong pisong pondo na tila naglaho na parang bula, isang nakagigimbal na eksena ang naganap na nagbigay ng matibay na ebidensya sa matagal nang pinaghihinalaang korapsyon: isang DPWH District Engineer ang nahuli sa akto na nagtangkang suhulan ang isang kongresista upang manahimik. Ang insidente, kasabay ng mainit na sagupaan sa Senado tungkol sa bilyong-bilyong budget insertions, ay nagpapatunay na ang anomalya ay hindi lamang usapin ng mga kontratista at inhenyerong nasa ilalim, kundi isang mas malaking sistema na kinasasangkutan ng ilan sa pinakamataas na mambabatas ng bansa.

Parang isang nakabibinging alarma, ang pag-aresto kay DPWH District Engineer Abelardo Calalo ng Batangas ay nagpakita ng antas ng pagka-taranta at desperasyon sa hanay ng mga sangkot sa katiwalian [31:24]. Inaresto si Calalo matapos umano siyang magtangkang magbigay ng Php 3.1 Milyong cash kay Batangas First District Representative Leandro Leviste [35:40]. Ayon sa ulat, ang halagang ito ay simula pa lamang, dahil ang inialok na suhol ay umano’y aabot sa Php 320 Milyon para lang mapigilan ni Congressman Leviste ang masusing imbestigasyon sa mga flood control projects sa kanyang distrito [36:16].

Ang katapangan ni Congressman Leviste, isang batang mambabatas, na huwag palampasin ang kasalukuyang korapsyon, ay naglantad sa modus operandi ng mga tiwaling opisyal na umaasa sa suhol at takot upang magpatuloy ang kanilang iligal na gawain [32:53]. Ang insidente sa Batangas ay hindi na maituturing na “isolated case,” taliwas sa naunang pahayag ni DPWH Secretary Manuel Bonoan, na tila pilit na idinidepensa ang kanyang ahensya sa gitna ng mga batikos [45:00]. Ang mabilis na paghuli sa district engineer ay nagdulot ng malawakang takot—o panic—sa hanay ng mga DPWH official at kanilang mga kasabwat na kontratista [40:07].

Ang “Pagtatakip” sa Senado: Ang Pagsalungat ni Senador Gatchalian

Habang nagaganap ang mga pag-aresto at pag-iimbestiga sa lokal na antas, isang mas matinding drama ang nagaganap sa loob mismo ng bulwagan ng Senado, na nakasentro sa isyu ng budget insertions.

Si Senador Panfilo “Ping” Lacson, isang beteranong mambabatas at dating imbestigador, ang siyang nagsilbing boses ng katotohanan, nagbabala at naglantad sa sistema ng katiwalian sa pagpapasa ng pambansang pondo [02:12]. Ibinunyag ni Lacson na hindi lamang mga kongresista, kundi maging ang ilang kasamahan niyang senador ay sangkot sa “questionable flood control projects” at sa paglalagay ng mga insertions—mga amendments sa proposed national budget [02:30]. Ayon kay Lacson, ang mga senador na nagsusulong ng insertions ay nakikinabang umano nang hanggang 25% ng pondo, at may karapatan pang pumili ng kanilang mga contractor [02:48, 03:24].

Ang hiling ni Senador Lacson, na siyang susi sa pagpigil sa anomalya, ay pangalanan at i-disclose ang mga proponent ng amendments sa pambansang budget [03:33]. Pumayag dito si Senate Finance Committee Chair Senador Win Gatchalian [03:43]. Subalit, sa isang nakagugulat na pangyayari, ibinunyag ni Lacson na si Senador Sherwin “Win” Gatchalian mismo ang humarang sa kanyang panukala na pangalanan ang mga senador na nasa likod ng insertions [04:35, 10:15].

Ang paliwanag na ibinigay ni Lacson ay nagbigay-liwanag sa posibleng dahilan ng paghadlang [13:06]. Ipinaliwanag ni Lacson na kapag ang isang senador ay nag-i-insert ng pondo, madalas ay hindi nila tinutukoy kung saan kukunin ang pera. Ang trabaho na hanapin ang pagkukunan ng budget at manobrahan ang pondo ay napupunta sa Senate Finance Committee Chairperson—posisyong hawak ni Gatchalian [13:35, 17:35]. Ang paglalabas ng mga pangalan, ayon sa palagay, ay maglalagay sa alanganin at magpapahiyâ sa Finance Committee Chair, na tila nagpapahiwatig na may mga mambabatas na pinoprotektahan, o mas malalim pa, ay protektahan ang sistema na nagpapayaman sa mga ito [18:11]. Ang salungatan na ito ay nagpapahiwatig ng isang malinaw na pagtatakip—isang pagprotekta sa sarili at sa kapwa sa loob ng Senado [23:02].

Ang Bilyong-Bilyong Tanong: Sino ang Naglagay ng P142.7 Bilyon?

Ang sentro ng isyu ng insertions ay nakatuon kay Senador Francis “Chiz” Escudero, na umano’y naglagay ng mahigit Php 142.7 Bilyon na insertion sa 2025 National Budget [04:08, 09:37]. Ang naturang pondo ay binunot diumano sa mga mahahalagang ahensya tulad ng Department of Education (DepEd) at inilipat sa Department of Public Works and Highways (DPWH) para sa mga proyektong madaling anuhin, gaya ng flood control projects [05:30].

Itinanggi ni Escudero ang alegasyon, at tinawag itong isang “demolition job” ng mga pabor sa impeachment laban kay Vice President Sara Duterte [04:26]. Gayunpaman, ang pagkalat ng 103-pahinang dokumento na nagpapakita ng detalyadong amendments ay nagdulot ng malaking pag-aalinlangan sa publiko [05:20]. Ang tanong na nananatili ay: totoo ba ang insertion, at kung saan napunta ang bilyong-bilyong pondo na iyon [09:58]?

Sa harap ng ganitong kalaking insertion, na pinapaboran sa mga ahensyang may rekord ng anomalya, ang desisyon ni Senador Gatchalian na harangin ang transparency ay mas nagpalalim sa hinala ng publiko [10:42]. Ang mga mambabatas tulad nina Senador Tito Sotto, Loren Legarda, at Risa Hontiveros ay naunang nangako na iimbestigahan ang mga insertions sa 2025 budget bago pa man simulan ang deliberasyon para sa 2026 budget, subalit tila nauwi sa wala ang pangakong iyon [07:51, 09:04].

Desperasyon at Remedial Works: Ang Pagkalat ng “Panic”

Hindi lamang sa Senado at Kamara makikita ang epekto ng isyu, kundi maging sa mismong mga proyekto sa iba’t ibang lalawigan. Dahil sa takot na mabulgar ang kanilang substandard na trabaho, ang mga DPWH official at kontratista ay napipilitang magpatupad ng tinatawag na remedial works—o ang pagtatapal sa mga bitak at depekto ng mga bagong gawang istruktura [37:55].

Ang mga litrato ng mga manggagawa na naglalagay ng semento at hollow blocks sa mga basag na pader ng flood control projects, o ang tinatawag na “tinatapalan” [38:34], ay nagpapakita ng desperadong pagtatangka na kontrolin ang pinsala (damage control) habang hindi pa mabisita at ma-imbestigahan ang mga proyekto [39:57]. Ang pag-aresto kay District Engineer Calalo at ang mabilis na pag-iikot ng mga DPWH official sa mga proyekto ay malinaw na nagpapakita ng malawakang panic [40:07].

Ngunit ang pinakamalaking problema ay ang mga tinatawag na ghost projects—mga proyektong nakalagay sa papel ngunit hindi naman talaga ginawa [41:15]. Ang mga ito ay walang tapal na magagawa, at sa huli, ang mga ghost project na ito ang magsisilbing matibay na ebidensya ng korapsyon na hindi na kayang itago.

Ang Tanging Pag-asa: Isang Independent Commission

Ang lahat ng nangyayari—mula sa bilyong pisong insertions na binabalewala sa Senado, hanggang sa milyon-milyong suhol na ibinubulsa ng mga inhenyerong nagtatakip—ay nagpapatibay sa isang malungkot na katotohanan: ang Kongreso at Senado ay hindi maaaring mag-imbestiga sa kanilang sarili [15:02, 01:21:47].

Ang House of Representatives at ang Senado ay may kani-kaniyang mga komite, tulad ng tricom sa Kamara, na tinitingnan bilang self-serving at panangga para protektahan ang kanilang mga miyembro. Sa ganitong sistema, ang mga DPWH engineer, mga kontratista, at mga maliliit na isda lamang ang mapaparusahan, habang ang mga pulitiko—ang malalaking isda na naglagay ng insertions—ay mananatiling ligtas [23:20, 04:41:20].

Kaya naman, nanawagan ang ilang mambabatas, tulad nina dating Senador Tito Sotto at Leila de Lima, na bumuo ng isang independent commission [21:47, 02:21:58]. Ang komisyong ito ay may kapangyarihang mag-imbestiga sa mga senador at kongresista nang walang pinapanigan at walang pagtatakip. Kung walang totoong imbestigasyon na maglalabas ng buong katotohanan—hindi lamang ang pangalan ng mga inhenyerong inaresto, kundi pati na ang pangalan ng mga mambabatas na naglagay ng pondo—patuloy na malulubog sa baha at anomalya ang bansa.

Ang laban para sa katotohanan ay hindi lamang tungkol sa pera o mga nasirang proyekto; ito ay tungkol sa pananagutan (accountability) at sa pagbawi ng tiwala ng mamamayan sa kanilang gobyerno. Hindi tayo makakaasa na matatapos ang problema kung ang mga mambabatas na dapat magpatupad ng batas ay sila pa mismo ang nagtatakip at nagpaparami ng korapsyon. Kailangan na itulak ang independent commission—ang tanging paraan upang mahagip ang mga big fish na matagal nang nagpapayaman sa kaban ng bayan.

Sa huli, ang pag-aresto kay Engineer Calalo ay simbolo ng pagbagsak ng sistema. Subalit ang paghadlang ni Senador Gatchalian, at ang misteryo ng P142-B insertion, ay patunay na ang totoong laban ay nasa Senado pa. Hinihintay ng taumbayan ang mga pangalan at ang pagkilos ng mga mambabatas na may paninindigan, bago pa man tuluyang magapi ng korapsyon ang tadhana ng ating bansa.

Full video: