PAGTALIKOD SA PUBLIKO: Kontrobersyal na Desisyon ng ERC, Pinayagan ang NGCP na Iwasan ang IPO sa Gitna ng mga Alalahanin sa Pagmamay-ari ng Tsina sa Power Grid

Ang mga pader ng kapitolyo ay muling yumanig sa mga sigaw ng matinding pagtatanong at pag-aalala hinggil sa pambansang seguridad at interes ng mga mamimili. Sa isang sesyon ng pagdinig sa Kongreso, matapang na ibinulgar ni Congressman Dan Fernandez ang serye ng mga kuwestiyonableng desisyon ng Energy Regulatory Commission (ERC) na umano’y nagbigay-daan sa National Grid Corporation of the Philippines (NGCP) upang talikuran ang matagal nang obligasyon nito: ang magsagawa ng Initial Public Offering (IPO).

Ang kaganapan ay hindi lamang isang simpleng pagdinig. Ito ay isang paghaharap sa pagitan ng mandato ng batas, ang kapangyarihan ng regulatory body, at ang pribadong interes na nagpapatakbo sa pinakamahalagang imprastraktura ng bansa—ang power transmission grid. Ang mga isyu ay malalim, at ang implikasyon nito ay umaabot mula sa buwanang singil sa kuryente hanggang sa mas malawak na usapin ng soberanya at impluwensya ng banyaga.

Ang Puso ng Kontrobersiya: Isang Mandato na Binalewala

Ang sentro ng pag-uusig ni Congressman Fernandez ay ang paglabag ng NGCP sa Section 8 ng Republic Act (RA) No. 9511, ang batas na nagkaloob ng franchise sa korporasyon. Ang probisyon na ito ay malinaw: obligadong mag-alok ang NGCP ng bahagi ng kanilang share of stock sa publiko sa pamamagitan ng isang IPO sa loob ng sampung (10) taon mula sa pagsisimula ng operasyon nito [02:50]. Nagsimula ang operasyon ng NGCP noong Enero 15, 2009, kaya’t ang statutory deadline ay natapos noong Enero 14, 2019 [03:00].

Ang layunin ng probisyong ito ayon kay Fernandez ay napakahalaga [03:48]. Bilang isang natural monopoly—nangangahulugang walang kakompetensya ang NGCP sa paghahatid ng kuryente—kinakailangang magkaroon ng “equity” ang mga mamamayan upang masiguro ang transparency, accountability, at higit sa lahat, ang partisipasyon ng publiko sa pagmamay-ari ng kritikal na serbisyo [05:04]. Ito ay isang check and balance laban sa anumang posibleng pag-abuso sa kapangyarihan ng isang pribadong kumpanya na may monopolyo.

Ngunit dumating ang deadline at lumipas ito nang walang IPO.

Ang Evasive Maneuver: Paglalaro sa Oras at Batas

Inilahad ni Fernandez ang kronolohiya ng mga kaganapan na nagpapakita ng tila pagmamaniobra ng NGCP. Noong Nobyembre 13, 2018, dalawang buwan lamang bago ang deadline, naghain ang NGCP ng petisyon sa ERC para sa pag-apruba ng extension ng panahon para sa IPO [11:09]. Ang mga dahilan na binanggit ay kinabibilangan ng mga “pending arbitration case” at “delayed regulatory reset” [23:05].

Gayunpaman, sa isang desisyon na may petsang Marso 3, 2020 (inisyu noong Abril 27, 2020), itinanggi ng ERC ang petisyon para sa extension [24:00]. Sa halip, inutusan ang NGCP na “imediately commence the process of public listing” at sumunod sa loob ng anim (6) na buwan mula sa pagtanggap ng desisyon [13:52].

Naghain ng Motion for Reconsideration (MR) ang NGCP, ngunit muli, itinanggi ito ng ERC sa isang order noong Marso 10, 2021 [25:52]. Ang order na ito ay itinuturing na final and executory, dahil sa ilalim ng mga patakaran ng ERC, isang beses lamang pwedeng mag-file ng MR ang petitioner [49:26].

“Nag-apply kayo 2 months prior to the deadline, and then nagdesisyon ang ERC… so nakalampas na ‘yung deadline… and on March 10, 2021, ‘yung motion for reconsideration niyo was finally denied by the ERC at inutusan kayo ng ERC to commence… simulan na po ninyo ang IPO,” giit ni Fernandez [25:03].

Ang punto ay malinaw: Ang tanging utos na umiiral noon ay ang mag-IPO ang NGCP. Kinumpirma pa mismo ng abogado ng NGCP sa pagdinig na matapos ang Marso 2021 order, HINDI sila nag-proced sa IPO [35:16].

Ang Mapanganib na Pagbaliktad: Ang ‘Alternative Mode’ na Inabandona

Dito pumasok ang pinakamalaking pagbaliktad na nagdulot ng matinding pag-aalala. Sa halip na sumunod sa final and executory na utos na mag-IPO, nag-file ang NGCP ng Motion for Clarification [36:00]. Sa “klaripikasyon” na ito, ipinasok ng NGCP ang usapin ng alternative mode ng compliance, isang probisyon sa Section 8 na nagsasabing “the listing in the PSE of any company which directly or indirectly owns or controls at least 30% of the outstanding shares of stock of the grantee shall be considered full compliance” [38:05].

Ang alternative mode na ito ay tumutukoy sa indirect ownership ng 40% ng NGCP sa pamamagitan ng State Grid Corporation of China (SGCC), isang state-owned enterprise ng Tsina, na may bahagi sa kanilang korporasyon.

Ang matinding pasabog ni Fernandez ay nang ilahad niya ang ebidensya mula sa sarili mismong exhibits ng NGCP na isinumite sa ERC. Ayon dito, inabandona na ng NGCP ang tinatawag na share swap o backdoor listing noong 2016 dahil sa isang “adverse ruling” mula sa Bureau of Internal Revenue (BIR) tungkol sa tax free status ng transaksyon [17:31].

“In-abandon po nila ang [share swap]… at pagkatapos po kinansel na po nila ‘yung share swap. Pero dito po nakikita po natin na ibinalik natin ‘yung share swap,” tanong ni Fernandez, binibigyang-diin ang deception na nangyari [18:51].

Ang pagbaliktad ay naganap noong Mayo 26, 2022, kung saan naglabas ang majority ng ERC ng bagong order na nagdeklara na “NGCP has complied” sa dispersal of ownership, base sa indirect ownership na may koneksyon sa Tsina [41:12].

Ang Dissenting Opinion at ang Epekto sa Taumbayan

Taliwas sa karamihan, si Commissioner Agnes Maceda (na nagbigay ng dissenting opinion sa Mayo 2022 order) ay nagbigay-diin sa pagdinig na ang Marso 10, 2021 order ay final and immutable [50:01]. Ayon sa kanya, ang order na iyon ay napakalinaw sa pagdidirekta sa NGCP na magsagawa ng initial public offering at hindi any other form ng compliance [51:14].

“For me it is not in compliance with the final Order of the Commission of March 10, 2021,” ani Maceda [55:04].

Ang pangunahing punto ni Fernandez ay ang diwa ng batas: Ang IPO ay naglalayong magbigay ng wide dissemination ng impormasyon at pagkakataon sa publiko—sa ordinaryong Pilipino—na magmay-ari ng bahagi ng kritikal na korporasyon [53:32]. Ang share swap o alternative mode na pinayagan noong Mayo 2022 ay more of a transaction between private entities, na nagpapahintulot sa pagkontrol ng mga banyagang interes, na kabaligtaran ng layunin ng batas [53:57].

Ang pagtanggap sa indirect ownership ng SGCC bilang compliance ay lumalabag sa layunin ng konstitusyon at batas na ang power grid ay dapat may public dispersal of shares [58:33].

“The intent of the public operating requirement in franchise law is to ensure public dispersal of shares in accordance with the constitution. How can we allow a share swap agreement to be a form of compliance… When in reality, public dispersal of shares did not happen?” buod ni Fernandez [58:33].

Ang matinding pangamba ay hindi lamang ito isang teknikalidad sa batas. Ito ay nagtatakda ng isang mapanganib na precedent. Kung ang NGCP ay pinapayagang gumamit ng alternative mode na nagpapahintulot sa pagpapatuloy ng private control (at banyagang impluwensya) sa halip na public ownership, ano ang pipigil sa iba pang mga public utilities tulad ng Maynilad o Meralco na gawin din ito [59:05]?

Ang laban na ito ay hindi pa tapos. Sa gitna ng pag-uudyok ni Fernandez na dapat pag-aralan ang posibilidad na baligtarin ang May 2022 decision ng ERC [56:19], nauna nang nagawa ng ERC ang pagbaliktad ng desisyon nito sa franchise tax [55:52], na nagpapatunay na mayroon silang kakayahan. Ang tanging paraan upang matugunan ang mga alalahanin sa transparency, accountability, at pambansang seguridad ay sa pamamagitan ng pagpilit sa NGCP na tuparin ang orihinal at napapanahong mandato ng batas—ang mag-IPO para sa publikong Pilipino.

Ang pagdinig na ito ay nagbukas ng mga mata sa regulatory weakness at sa kahandaan ng mga entidad na maglaro sa batas para sa kanilang sariling interes. Sa huli, ang pagbabantay ng taumbayan at ang aksyon ng mga mambabatas ang tanging sandata upang maibalik ang kapangyarihan at pagmamay-ari ng kritikal na serbisyong ito sa mga kamay ng Pilipino, at hindi sa mga banyagang korporasyon. Ang isyu ay nananatiling bukas: Sino ba talaga ang nagmamay-ari ng grid ng Pilipinas?

Full video: