Pagitan ng Banta at Katotohanan: Ang Nakakagulat na Eksena sa Kongreso na Naglantad sa Sistema ng SOP, Bilyong-Bilyong Anomaliya sa Flood Control, at ang Emosyonal na Pagtatapat ng Isang Whistleblower

Sa loob ng Bulwagan ng Kongreso, hindi lamang mga tanong at sagot ang umalingawngaw, kundi pati na rin ang bigat ng takot at pagtataka. Sa gitna ng isang imbestigasyon na nakasentro sa bilyon-bilyong pisong anomalya sa mga flood control projects, sumambulat ang emosyonal at nagkakasalungatang testimonya ni Mr. Carly Discaya, isang kontratista na ngayo’y tila nagsisilbing whistleblower. Ang kaniyang pagharap ay hindi lamang pag-amin sa korapsyon, kundi isang desperadong pagsigaw upang mapalaya ang sarili sa mapanganib na anino ng kasinungalingan at pagbabanta.

Sa serye ng mga katanungan, malinaw na ipininta ang larawan ng isang sistema kung saan ang “katotohanan” ay nagiging barya lamang sa mesa ng impluwensiya. Ang kaniyang salaysay ay nag-iwan sa publiko ng isang mabigat na tanong: Sino ang tunay na magnanakaw sa istoryang ito—ang napilitang magbigay ng kickback, o ang mga opisyal na pilit itong hinihingi?

Ang Desperadong Pagtatapat: Sa Loob ng Kapahamakan

Isang nakakagimbal na detalye ang nagtulak kay G. Discaya upang ibigay ang kaniyang sinumpaang salaysay at humarap sa mga mambabatas. Ayon sa kaniya, napilitan siyang magsalita sapagkat nagulo at pinagbabato ang kaniyang bahay, at ang pinakamalubha pa, pinagbantaan siya at ang kaniyang pamilya ng kamatayan [03:35]. “Gusto na po kaming patayin ng taong-bayan,” bulalas niya, na nagpapahiwatig na ang mga banta ay hindi lamang nagmumula sa mga posibleng sinasabi niyang kalaban.

Ang pagiging whistleblower ay hindi naging madali para sa kaniya. Sa mata ng publiko, siya ang kontratista na nakipagsabwatan. “Ang sama-sama na po ng aming pangalan para po kaming talagang magnanakaw,” aniya, na nagpapaliwanag kung bakit niya gustong ibunyag ang lahat—upang hindi na siya mapagkamalang masamang tao [03:42]. Ang kaniyang pag-amin ay humihingi ng pang-unawa: siya ay biktima rin ng isang kultura kung saan ang pagpapatakbo ng negosyo nang walang “SOP” ay tila imposibleng gawain.

Sa katunayan, kinumpirma ni Discaya na sila ay nagbibigay ng SOP o kickbacks, ngunit idiniin niya na ito ay “Labag po sa kalooban po namin” [09:08]. Ang dahilan? Hindi makakakolekta ang kaniyang kumpanya, magkakaroon ng problema sa road right of way, at haharapin ng proyekto ang “mutual termination” [08:29, 09:36]. Sa madaling salita, ang SOP ay hindi lamang para maging mayaman, kundi para makaiwas sa balakid na sadyang inihanda ng sistema. Ito ay isang uri ng “proteksiyon” na nagkakahalaga ng serbisyo-publiko.

Ang kaniyang salaysay ay nagpapatunay na ang katiwalian ay isang nakamamatay na siklo. Hihingi ng pera ang opisyal (o ang kanilang mga proponent), ibibigay ito ng kontratista dahil sa takot na hindi maipatupad ang proyekto, at sa huli, ang whistleblower ang malalagay sa peligro at maiiwan na humaharap sa paratang ng pandarambong.

Ang Hiwaga ng Kayamanan: Bilyon-Bilyong Ari-Arian vs. “Lugi Pa”

Habang nakatutok ang mga mata ng mga mambabatas sa kaniyang kredibilidad, lalong nag-init ang pandinig sa isyu ng kaniyang yaman. Giit ni G. Discaya sa kaniyang sinumpaang salaysay, maliit lamang ang kanilang kita sa mga proyektong flood control, umaabot lamang sa 2% hanggang 5% ng kabuuang halaga, at kung minsan pa nga ay lugi [12:57].

Ngunit ang kasalungat na impormasyon ay inilabas: may isang interview kung saan inamin niya at ng kaniyang asawa na ang kanilang net worth o kabuuang ari-arian ay nasa 10 o 11 digits. Nang kalkulahin, ang numerong ito ay nangangahulugang bilyon-bilyong piso [14:33].

Naging mahigpit ang interogasyon tungkol sa pagitan ng kaniyang sinasabing kita at ng kaniyang nakakamanghang yaman. Paano mo ikokompromiso ang sinasabing 2-5% na kita (o lugi pa) sa ari-ariang umaabot sa bilyon? [16:18]

Ang paliwanag ni Discaya ay ang bilyong piso na yaman ay naipon sa loob ng 23 taon ng negosyo, simula pa noong 2003, at hindi lamang nangyari sa nakalipas na mga taon [16:27]. Gayunpaman, ang pagtatangkang ipaliwanag ang kayamanan ay lalong nagpapalaki sa pagdududa. Ang ganitong kalaking pagitan sa kita at ari-arian ay nagbibigay-diin sa posibilidad na mas malaki ang kinita niya sa mga proyekto—o mas malalim ang kaniyang pagkakasangkot sa sistema ng korapsyon—kaysa sa kaniyang inamin.

Ang Isyu sa Perjury at ang “Bisaya” na Palusot

Bukod sa kaniyang salungat na pahayag tungkol sa yaman, ang kaniyang kredibilidad ay lalong kinuwestiyon nang umamin siya na matagal na siyang naninirahan sa Pasig, na umaabot na sa 25 taon, at marunong siyang mag-Tagalog [11:16]. Nagkaroon ng alingasngas sa komite dahil sa nauna niyang pahayag na hindi niya maintindihan ang isang bahagi ng kaniyang sariling affidavit dahil siya ay Bisaya [12:13].

Ang paggamit sa kaniyang pagiging Bisaya bilang dahilan upang maging malabo ang kaniyang salaysay ay lantarang kinuwestiyon ng mga mambabatas. Ang pag-amin niya na 25 taon na siyang Tagalog-speaker ay nagtulak sa isang mambabatas na maghain ng mosyon upang siya’y ituring na in contempt at maging guilty sa kasong perjury o pagsisinungaling sa ilalim ng panunumpa [10:32].

Ang insidenteng ito ay nagbigay ng isang moral low-point sa testimoya. Sa isang imbestigasyon kung saan ang katotohanan ang pinakahihintay, ang pag-aalinlangan sa sinseridad ng whistleblower ay nagpapahina sa buong pagsisikap.

Ang Sistema ng Korapsyon: Lisensya, SOP, at “Boss Henry”

Hindi lamang ang whistleblower ang nagbigay ng kumpirmasyon sa katiwalian, kundi pati na rin ang mga opisyal ng Department of Public Works and Highways (DPWH).

Ayon kay District Engineer Alcantara, malinaw na nangyayari ang “pagpapahiram ng lisensya”—kung saan ang mga proyektong inilaan sa mga licensed at qualified na kontratista ay ipinapasa (o sub-contract) sa mga kontratistang maaaring hindi qualified [29:43]. Ang proseso ng pagbabayad ay sumasailalim din sa encashment ng tseke mula sa Landbank upang mabayaran ang mga humiram ng lisensya [30:17]. Ito ay isang modus operandi na naglalantad sa kahinaan ng sistema at sa hayag na pagkunsinti ng mga lokal na opisyal.

Lalo pang tumindi ang pagbubunyag nang umamin si Assistant District Engineer Hernandez na inutusan siya ni “Boss Henry” (Alcantara) na mag-follow up sa bayad sa proponent, na kaniyang kinumpirmang tumutukoy sa “SOP” o kickback [32:11]. Ang kaniyang sagot ay isang smoking gun na nagpapatunay na ang SOP ay isang institusyonalisadong bahagi ng proseso, at hindi na lihim sa loob ng ahensya.

Ang P50.5 Bilyong Insertion at ang Priyoridad ng Bansa

Ang problema sa DPWH ay umabot din sa mas mataas na antas ng pagpaplano at pondo. Hinarap si Undersecretary Cathy Cabral, na responsable sa Planning and PPP ng ahensya, tungkol sa mga “congressional insertions”—ang biglaang pagtaas ng pondo ng flood management program ng P50.5 bilyon sa General Appropriations Act (GAA) ng 2024, mula sa orihinal na National Expenditure Program (NEP) [41:15].

Ang ganitong pagdaragdag ay nangangahulugan ng halos 1,000 bagong proyekto na wala sa orihinal na plano. Ang tanong: Alam ba ng DPWH ang mga proyektong ito? Sinasabi ni Usec. Cabral na ang mga insertions na ito ay “wala kaming vetting sa NEP” [43:49]. Ibig sabihin, ang ahensya ay gumagawa lamang ng program of works at iba pang dokumento pagkatapos na itong maipasa ng Kongreso at maging batas [44:43]. Ito ay isang nakakabahala na pag-amin na ang bilyon-bilyong pondo ay inilalaan sa mga proyekto na walang sapat na pag-aaral, survey, o detailed engineering work bago pa man ito aprubahan. Nagpapakita ito ng isang malaking butas sa proseso ng pagpaplano at paggastos ng pondo ng bayan.

Ngunit ang pinaka-emosyonal na bahagi ay ang personal na opinyon na hiningi kay Usec. Cabral. Tinanong siya tungkol sa moral dilemma kung ang bilyon-bilyong ginastos sa flood control at rockneting noong 2020 hanggang 2022 (panahon ng pandemya) ay mas dapat na ginastos sa bakuna, sweldo ng healthcare workers, at iba pang pangangailangan ng kalusugan, lalo na’t umuutang ang Pilipinas para sa pandemya [49:08]. Sa harap ng komite, ang opisyal ay nagbigay ng isang maikling ngunit makabagbag-damdaming sagot: “You ask for my personal opinion and I would say yes” [50:34]. Ang pag-amin na ito ay kumpirmasyon na ang prayoridad ng paggastos ng pondo ay mali, at ang bansa ay posibleng humiram ng pera para sa isang krisis habang ang sarili nitong pondo ay inilalaan sa mga proyekto na ngayon ay iniimbestigahan dahil sa katiwalian.

Ang Huling Paalala: Ang Banta sa Buhay

Sa gitna ng seryosong pagdinig na ito, nagbigay ng huling paalala si G. Mendoza, isa pang resource person na, tulad ni G. Discaya, ay nagtatangkang ibigay ang kaniyang nalalaman. Ibinunyag niya na nakakatanggap siya ng banta sa buhay mula sa isang Viber account na may pangalang “Hitman” [27:07]. Nagsumamo siya na bigyan ng proteksyon ang kaniyang pamilya, na kinumpirma ng komite na ito ay kanilang seryosong tatalakayin [27:37].

Ang mga banta na ito ay nagpapakita na ang paglalantad ng katotohanan ay hindi lamang isang pagsubok sa salita, kundi isang laban para sa buhay. Si G. Discaya, na una nang humingi ng executive session upang ilantad ang “dagdag na pangalan” dahil sa kaligtasan ng pamilya [39:25], ay muling umuwi nang may dalang takot. Bagama’t siya ay humingi ng paumanhin at binago ang kaniyang salaysay tungkol sa pagiging Bisaya, at hindi na nagbigay ng karagdagang pangalan, ang kanyang emosyonal na pagtatapat at ang kumpirmasyon ng ibang opisyal sa sistema ng SOP ay sapat na upang ilabas ang mabibigat na isyu.

Sa huli, ang pagdinig sa Kongreso ay nagbigay-liwanag sa isang modus operandi na tila matagal nang nakatanim sa sistema ng gobyerno. Ang kwento ni G. Discaya ay nagtuturo sa atin na ang korapsyon ay hindi lamang tungkol sa pera, kundi tungkol sa moralidad, takot, at ang pananaw ng isang mamamayan na “magnanakaw” siya dahil napilitan siyang makiayon sa isang nabubulok na sistema. Ang krisis na ito ay nananawagan para sa mas matinding accountability, hindi lamang sa mga kontratista, kundi lalo na sa mga opisyal na pinapamunuan ang bilyon-bilyong pondo na dapat sana ay para sa kabutihan ng taumbayan.

Full video: