PAGBUBUNYAG NI DONONDON: DATING HENERAL NG PNP, PULIS-TAGALIGPIT, SANGKOT SA PAGPATAY AT PAGTAPON NG 108 SABUNGERO SA TAAL

Mula sa isang saksing may banta sa buhay, sumabog ang katotohanan sa kaso ng “Missing Sabungeros”: Pulisya, Talamak na Krimen, at ang Masaker sa Taal Lake

Apat na taon ng pananahimik at paghahanap. Apat na taon ng pag-asa at pagluha. Ngunit ang matagal nang hinihintay na katotohanan, sa wakas ay sumambulat sa harap ng publiko. Sa isang kaganapan na puno ng drama at matinding akusasyon, lumantad si Julie Patidongan, na kilala rin sa tawag na “Donondon” o “Totoy,” at walang takot na isiniwalat ang matitinding pangalan at detalye na nag-uugnay sa mga matataas na opisyal ng pulisya, isang negosyante, at ang kasuklam-suklam na pagkawala ng tinatayang 108 katao na itinapon umano sa Taal Lake.

Ang pagbubunyag na ito ay hindi lamang nagbigay ng boses sa mga nawawala, kundi naglantad din ng isang malawak at talamak na sistema ng kawalang-katarungan na umano’y kinasasangkutan ng mga dapat sana’y tagapagtanggol ng batas. Sa gitna ng mga banta sa kanyang buhay, buong tapang na hinarap ni Patidongan ang media at ang National Police Commission (NAPOLCOM), na nagbigay ng seryosong babala: Ang kasong ito ay hindi lamang tungkol sa sabong, kundi tungkol sa isang sistema ng impunity na matagal nang gumagala sa bansa.

Ang P2-Milyong Patong at ang Akusasyon Laban sa Dating Heneral

Ang pinaka-nakakagulantang na rebelasyon ni Julie Patidongan ay ang direktang pag-uugnay sa isang retiradong opisyal ng pulisya, si dating Lt. Gen. Jonel Estomo, sa isang tangkang pagpatay laban sa kanya. Ayon kay Patidongan, si Estomo, na miyembro umano ng “Alpha” group na sangkot din sa insidente, ang nag-udyok kay “Mr. Atong Ang” na siya ay ipapatay.

“Siya ay miyembro ng Alpha. Ngayon ‘yan si General Estomo. Isa ‘yan na nag-udyok kay Mr. Atong Ang na ‘Boss, patayin mo na si Dundon Patongan para matapos na ‘yung problema mo na ‘yan.” [00:33] ang walang takot na pahayag ni Patidongan.

Ibinunyag din niya ang detalye ng ambush plot: ang pagpapatay sa kanya ay binayaran umano ng P2 milyon. Kung hindi pa siya nakaligtas, at nagkuwento pa mismo si Mr. Atong Ang tungkol sa plano, baka wala na siya ngayon. Ang pagkakabunyag na ito ay nagbigay linaw sa tindi ng mga kalaban ni Patidongan at kung gaano kadelikado ang kanyang posisyon bilang whistleblower.

Taal Lake: Ang Bagong Dumping Ground ng mga ‘Tagaligpit’

Ang akusasyon laban sa dating heneral ay umabot pa sa talamak na kaso ng pagkawala ng mga sabungero. Ang pinakamahalagang isiniwalat ni Patidongan ay ang papel ng isang team ng mga pulis, partikular ang pagbanggit kina Colonel Urapa (na Major pa noon) at Kernel Malinao (dating CIDG chief sa Region 4).

Ang mga pulis na ito umano ang direktang sangkot sa pagkuha ng mga biktima mula sa sabungan at nagdala sa kanila sa Taal Lake. “Itong mga pulis na ito, sila ang kumukuha ng mga missing sabungero galing sa park. Sila ang nagdadala doon sa Taal Lake,” [00:42] ani Patidongan.

Mas matindi pa ang kaniyang claim nang banggitin niya na ang bilang ng mga biktima ay hindi lamang ang 34 na missing sabungero na kilala ng publiko, kundi umabot pa sa 108 katao na itinapon sa parehong lokasyon. Ayon kay Patidongan, ang Taal Lake ay matagal nang ginagawang tambakan ng bangkay o disposal site.

“Mukhang nakasanayan na ang magtapon talaga roon. Ah, it has already become a place for to dispose of human remains,” [05:06] komento pa ni NAPOLCOM Vice Chairman Atty. Calinisan, na tila kinukumpirma ang modus operandi na matagal nang pinaghihinalaan.

Hindi lang sa kaso ng missing sabungero umiikot ang akusasyon. Ikinonekta ni Patidongan ang police team na ito sa malalaking kaso ng extrajudicial killings. Tinawag niya ang mga pulis na ito na “tagaligpit” sa War on Drugs noon. “Sila ‘yung tagaligpit sa war on drug noon. That’s it,” [13:08] pag-amin niya. Ang detalyeng ito ay lalong nagpabigat sa kaso, na nagpapahiwatig na ang kaso ng sabungero ay maaaring bahagi lamang ng isang mas malaking sistema ng krimen at impunity na nakaugat sa loob ng hanay ng kapulisan.

Ang Personal na Halaga ng Paglalantad

Ang pagtataguyod ng katotohanan ay may malaking halaga para kay Julie Patidongan. Sa kaniyang paglantad, inamin niya na ang kaniyang buhay ay nasa matinding panganib. “Siyempre iligtas ko muna ‘yung sarili ko dahil ngayon nakita na nila kung saan ako. 100%. Pati anino ko hinahabol na ng mga pulis na ‘yan at saka ni Mr. Ang,” [08:53] ang kaniyang pahayag, na nagpapakita ng labis na takot at pag-aalala.

Inilahad din niya ang kaniyang personal na karanasan kay Colonel Malinao, na noon ay chief ng CIDG sa Region 4. Ayon kay Patidongan, kinuha ni Malinao ang kaniyang dalawang cellphone, passport, at pera na nagkakahalaga ng P1.2 milyon noong siya ay na-raid. Tanging P70,000 na lamang ang ibinalik para sa kaniyang misis. [18:02] Ang pagkawala ng mga cellphone ay nagpapahiwatig ng intensyon na burahin ang lahat ng digital evidence na mag-uugnay sa mga pulis sa krimen.

Sa gitna ng lahat ng ito, ang kaniyang tapang ay nag-ugat sa pagmamahal sa pamilya. “Pag ang pinag-usapan dito pamilya, putang ina nila, wala akong katatakutan sa kanila. Kung lagul na bomba ko, papatay niya lahat ng may kinalaman sa pagkawala ng aming mga pamilya,” [01:17] ang kaniyang emosyonal at matapang na pahayag. Ang pamilya ang nagsisilbing kalasag at sandata ni Patidongan sa kaniyang pakikipaglaban.

Ang Pag-asa sa DNA at ang Paninindigan ng NAPOLCOM

Sa gitna ng madilim na rebelasyon, nagbigay ng breakthrough ang mga awtoridad. Ibinunyag na may mga na-recover nang mga human remains na “halo-halo” [03:30] sa lugar kung saan umano itinapon ang mga biktima. Ang mas mahalaga, 12 kaanak ng mga missing sabungero ay kinuhaan na ng DNA profile.

“We are just waiting for the official result… kung may magma-match po dito sa mga possible human remains na nakuha po natin. Breakthrough po ‘yan because this will prove our earlier assumptions na talagang pinatay na talaga itong…” [04:20] ang pag-asa na ipinahayag ng kinatawan ng CIDG. Kung may magtutugma sa DNA, mapapatunayan na ang mga biktima ay tuluyan nang pinaslang, na magpapalakas sa kasong kriminal.

Ang NAPOLCOM, sa pangunguna ni Vice Chairman Atty. Rafael Calinisan, ay nagbigay ng matinding pangako na hindi nila uurungan ang kaso. Binigyang diin ni Atty. Calinisan ang kahalagahan ng swift justice at ang kanilang zero-tolerance sa tiwaling pulis.

Isinasaad ni Calinisan na ang NAPOLCOM ay mag-iimbestiga para sa kasong administratibo, na maaaring humantong sa pagpapaalis sa serbisyo (dismissal from service). Ang lahat ng ebidensya na kanilang makakalap ay ibibigay sa Department of Justice (DOJ) para sa pag-file ng kasong kriminal. [13:39]

Tungkol sa hiling ni Patidongan para sa preventive suspension ng mga pulis na sangkot, nagbigay ng pag-asa si Calinisan. “Kung may banta sa buhay ni Totoy nino man at malakas ang ebidensya base doon sa ipinasa kanina, maaari kaming mag-order ng preventive suspension ng mga pulis na ito,” [21:25] aniya, na nagpapakita ng seryosong aksyon upang maprotektahan ang testigo at matigil ang paghahasik ng lagim ng mga akusadong pulis.

Ngunit nagbigay-linaw din si Calinisan sa limitasyon ng kanilang kapangyarihan: ang mga retired na pulis ay hindi na maaaring kasuhan sa administratibo ng NAPOLCOM. Kaya naman, ang pag-usad ng kaso ay dapat na mabilis, bago pa man makapag-retire o mag-resign ang mga pulis at makatakas sa batas. [10:11]

Ang Panawagan ng Pamilya: ‘Strike One, Tanggal sa Serbisyo’

Ang drama ng pagdinig ay sinundan ng emosyonal na pahayag ni Sharlen Lasco, kapatid ng isa sa mga nawawalang sabungero, si John Lasco. Umiyak si Sharlen habang nagpapasalamat sa suporta ng gobyerno matapos ang apat na taon. [27:13]

Ngunit sa gitna ng pasasalamat, nagbigay siya ng matinding panawagan para sa pagbabago sa sistema. Binanggit niya ang kaso ni Colonel Urapa, na na-ugnay sa kidnapping noon ngunit na-dismiss lang ang kaso at ngayon ay sangkot pa rin sa missing sabungeros case. [28:22]

“Sana ang suggestion namin sa mga kapulisan at sa NAPOLCOM also, na magpasa ng batas or ruling na pag nakita niyo ‘yung pulis na may ganun pong kaso na dapat nababantayan na…” [28:40] ang kaniyang pakiusap. Ang kaniyang pinakamalaking hiling? Ang mas matinding parusa.

“Sana naman ho talagang magpasa ng batas kayo na kung pwede strike one pa lang, tanggal na sa serbisyo. Sana ganun ba, para hindi na pamarisan. Hindi na tayo magdalawa, hindi na tayo magtatlo,” [30:09] ang kaniyang matapang na panawagan, na naglalayong linisin ang hanay ng kapulisan at ibalik ang tiwala ng publiko sa batas.

Ang panawagan ni Sharlen ay sumasalamin sa sentimyento ng maraming Pilipino na sawang-sawa na sa impunity at talamak na krimen na ginagawa ng mga taong may badge.

Sa huli, ipinangako ni Atty. Calinisan ang walang takot na pagpapatupad ng hustisya at ang pag-alis ng tiwali sa hanay ng pulisya. “Lahat po ng kailangan pong gawin dito para malinis po ang hanay ng mga kapulisan ay gagawin po namin na walang takot… Meron po kayong maasahang hustisya sa National Police Commission,” [31:34] ang kaniyang huling mensahe.

Ang pagbubunyag ni Julie Patidongan ay hindi lamang nagbukas ng kabanata sa kaso ng mga missing sabungero, kundi nagbigay rin ng babala: Ang mga taong gumagawa ng krimen, gaano man sila kataas, ay hindi makakatakas sa katotohanan. Sa patuloy na pag-usad ng kaso, at sa pag-asang dala ng DNA cross-matching, ang laban para sa hustisya ay kasisimula pa lamang. Ang publiko, ang media, at ang pamilya ng mga biktima ay nananatiling mapagbantay.

Full video: