Ang Paglilitis sa Lihim: Kerwin Espinosa, Binura ang ‘Script’ at Ibinulgar ang Misteryo sa Likod ng Digmaan Kontra Droga

Nagliwanag ang isang nakakabiglang yugto sa kasaysayan ng imbestigasyon hinggil sa giyera kontra droga ng Pilipinas, kasabay ng pormal na pagharap ni Kerwin Espinosa, ang sinasabing pinakamalaking drug distributor sa Eastern Visayas, sa isang pagdinig sa Kongreso. Ngunit hindi ordinaryong pagtestigo ang isinagawa ni Espinosa; ito ay isang emosyonal, masakit, at matinding pagtalikod sa dating salaysay na matagal nang humubog sa naratibo ng gobyerno. Sa kanyang mga salita, isa-isa niyang tinalupan ang mga kasinungalingan, na direkta at walang takot na itinuturo ang daliri sa isa sa mga pinakamakapangyarihang opisyal sa bansa, si dating Philippine National Police (PNP) Chief at ngayo’y Senador Ronald “Bato” Dela Rosa.

Ang mga testimonya ni Espinosa ay hindi lamang naglalantad ng personal na pagbawi ng pahayag; ito ay isang paglilitis sa integridad ng mga operasyon at sa katotohanan sa likod ng mga isyu ng extrajudicial killings at pandaraya sa ebidensiya. Ang kanyang layunin, ayon mismo sa kanya, ay tuluyan nang kumalas sa matinding buhol ng kasinungalingan at gampanan ang matagal nang ipinangako niyang pagtulong sa paghahanap ng katarungan. Ang bawat salita niya ay nag-iiwan ng malaking marka—isang marka na posibleng magpabago sa pananaw ng publiko sa mga kontrobersyal na bahagi ng nakalipas na administrasyon.

Ang Sinambit na Pagtatangkang Proteksiyon at ang Papel ni Bato

Nagsimula ang nakababagabag na salaysay ni Espinosa sa taong 2016, ang simula ng drug war na nagdulot ng malawakang takot at pagbabago sa bansa. Noong Hunyo 2016, habang siya ay nasa Malaysia, ibinunyag ni Espinosa ang madilim na misyon ng kanyang yumaong ama, si Mayor Rolando Espinosa Sr. Ang matanda, sa desperasyon na mailigtas ang pamilya at masiguro ang proteksiyon sa gitna ng matinding kampanya kontra droga, ay nagsadya sa Pilipinas upang humingi ng tulong.

Ang pangalan ni General Bato Dela Rosa ang naging sentro ng paghahanap. Ayon kay Kerwin, ang kanyang ama ay naghahanap ng ugnayan o ‘paraan’ kay General Bato upang ‘mag-amot’ o humingi ng pabor. Ang mga detalye ng pangingilag at paghahanap ng ‘White House’—ang salitang ginagamit para tukuyin ang mataas na hanay ng pulisya o gobyerno—ay nagbigay diin sa mataas na antas ng payola at impluwensiya na hinihingi. Ang pinakamasakit na bahagi ay nang tawagan siya ng kanyang ama mula sa Pilipinas, kung saan sinabi nitong huwag na siyang mag-alala, at tila naging maayos na ang lahat kay General Bato. Ito ay nangyari bago ang Agosto 10, 2016, ang petsa kung kailan siya inutusang magbalik at sumuko sa bansa.

Ang mga salitang ito ay nagbigay ng emosyonal na kalaliman sa testimonya. Ang inosenteng paghahanap ng proteksiyon ng isang ama para sa kanyang anak ang naging simula ng isang malaking iskema, na humantong sa trahedya—ang pagkamatay ni Mayor Espinosa Sr. habang nakakulong, na isa sa mga pinaka-kontrobersyal na extrajudicial killings noong panahon na iyon. Ang pag-uugnay sa pangalan ni Dela Rosa sa usapin ng proteksiyon ay isang direktang akusasyon na lumalabag sa mga pundasyon ng pananagutan sa gobyerno.

Ang Orchestrated Arrest at ang Pagtatanim ng Ebidensiya

Matapos ang mga pangyayari, naganap ang mga insidente na nagpapakita ng isang koordinado at masusing pagpaplano upang kontrolin ang naratibo.

Una, ang paglabas ng warrant of arrest at ang sunud-sunod na pag-raid sa kanilang tahanan, kabilang ang ancestral house sa Albuera. Mas detalyado pa rito ang naging pagbabahagi ni Espinosa tungkol sa mga pulis na nagsagawa ng search operation. Ayon sa kanya, hindi lamang naghanap ng ebidensiya ang mga pulis—aktibo nilang winasak ang mga CCTV camera at kinuha ang CCTV hard drive mula sa kanilang bahay. Ang gawaing ito ay nagpapahiwatig ng intensyonal na pagtatago ng katotohanan—isang malinaw na pagtatangka na burahin ang mga posibleng visual evidence na maaaring magpatunay sa maling ginawa ng mga awtoridad, o kaya’y maglabas ng impormasyong nais nilang itago.

Pangalawa, ang kanyang pagkadakip sa Abu Dhabi at ang pag-uwi sa Pilipinas noong Nobyembre 17. Ngunit ang pinakamabigat na bahagi ng kanyang pagtestigo ay ang pag-amin niya na siya ay binigyan ng ‘script’ o mga direksiyon kung ano ang sasabihin at kung paano niya dapat ituro ang iba. Ang sentro ng ‘script’ na ito ay ang paglilipat ng lahat ng atensyon at sisihin kay Peter Co, isang kilalang drug lord, upang gawin itong pangunahing target ng administrasyon at itago ang mas malalaking isda na konektado sa mga opisyal. Ang plano ay ilabas na si Peter Co ang “pinakamalaking isda,” habang ang mga totoong koneksiyon ni Espinosa sa mga matataas na personalidad—na marahil ay may kaugnayan sa mga taong nag-utos sa kanya na sumunod sa script—ay mananatiling lihim.

Binanggit niya ang mga tauhan niya, tulad ng kanyang driver at bodyguard, na sinasabing pinigilan o tinakot upang sumuporta sa pekeng naratibo. Ang gawaing ito ng “pagtatanim ng ebidensiya” at pagpipilit na sumunod sa isang pre-written narrative ay nagpapakita ng isang sistema na hindi naghahanap ng katarungan, kundi political mileage at proteksiyon sa sariling hanay. Ang kasinungalingang ito ay naging matibay na haligi ng mga opisyal na matagal nang nagpapanggap na sila ang bayani ng bansa.

Ang Pagtalikod: “I’m Just Following an Order”

Sa gitna ng pagdinig, naging matindi ang emosyon ni Kerwin. Inilahad niya ang kanyang pag-aalanganin at ang kanyang pagka-diskubre sa katotohanan: na siya ay isa lamang pawn sa isang malaking laro. May mga bahagi ng transcript na nagpapakita ng pag-aalinlangan sa kanyang isip, kung saan kanyang binabanggit ang mga pangalan tulad ni “Marcos” (posibleng tumutukoy sa isang opisyal o nagbigay ng utos) na nagbigay ng direksiyon sa kanya.

Ang kanyang pahayag na, “but I realize I’m just following an order,” ay isang turning point na nagpapakita ng pag-uwi niya sa katinuan. Ang pagtalikod sa script ay hindi lamang isang pagbawi ng testimonya; ito ay isang gawa ng katapangan sa kabila ng alam niyang panganib. Alam ni Kerwin na ang pagbabalik-loob niya ay naglalagay sa kanyang buhay sa matinding peligro, ngunit mas pinili niya ang bigat ng katotohanan kaysa sa bigat ng patuloy na pagsunod sa kasinungalingan. Ang kanyang pagtayo at pag-amin sa madla ay nagbigay ng malaking pag-asa sa mga biktima ng extrajudicial killings na makakamit pa rin ang katarungan.

Ang Implikasyon at ang Panawagan para sa Pananagutan

Ang testimonya ni Kerwin Espinosa ay isang bomba na sumabog sa mundo ng pulitika at law enforcement. Direkta nitong kinuwestiyon ang pagiging epektibo at lehitimo ng War on Drugs. Kung ang isang pangunahing testigo ay pinilit na sumunod sa isang script, at kung may mga matataas na opisyal na sangkot sa cover-up at planting of evidence, paano pa mapagkakatiwalaan ang mga nagdaang operasyon?

Para kay Senador Dela Rosa, ang pagkakadawit ng kanyang pangalan sa ganitong uri ng eskandalo ay isang matinding dagok sa kanyang reputasyon. Siya, na naging mukha ng kampanya kontra droga, ay ngayon ay nasa ilalim ng matinding pagdududa, at ang kanyang pananagutan ay dapat na masusing imbestigahan. Ang pagdinig na ito ay hindi lamang tungkol sa drug trafficking; ito ay tungkol sa accountability at sa pagpapanumbalik ng tiwala ng publiko sa gobyerno.

Ang mga mambabatas sa Kongreso, tulad nina Congressman Dan Fernandez, Jinggoy Estrada, at iba pa, ay may napakalaking responsibilidad na ituloy ang imbestigasyon hanggang sa mahanap ang pinakaugat ng katotohanan. Dapat nilang tiyakin na walang sinuman ang masyadong mataas upang hindi masampahan ng kaso at panagutin sa kanilang mga ginawa.

Sa huli, ang pagbubunyag ni Kerwin Espinosa ay isang paalala na ang katotohanan ay laging mayroong paraan upang sumilay. Ang kanyang pagtalikod sa kasinungalingan ay nag-aalok ng pagkakataon sa bansa na linisin ang mga madilim na pahina ng kasaysayan, itama ang mga pagkakamali, at tuluyan nang ipatupad ang rule of law na walang pinipili—mayaman man o mahirap, pulis man o politiko. Hindi ito ang katapusan ng laban, kundi simula pa lamang ng mas matinding paghahanap sa hustisya. Ang mga Pilipino ay naghihintay, at ang bawat detalye ng testimonya ni Espinosa ay magiging batayan ng pananagutan na matagal na nating inaasam.

Full video: