‘IMPEACHMENT TULOY NA TULOY’: HOUSE PROSECUTORS, NANINDIGAN LABAN SA NAKALILITONG ‘ROADBLOCK’ NG SENADO; DEFERRAL SA ‘ARTICLES’ IPINATUPAD

Sa gitna ng isa na namang maalab at puno ng tensiyong yugto sa pampulitikang tanawin ng bansa, mariing iginiit ng House Prosecution Panel na ang kaso ng impeachment laban kay Bise Presidente Sara Zimmerman Duterte ay “very much active and alive” at “hindi na mapipigilan.” Subalit ang paninindigang ito ay nag-ugat mula sa isang serye ng nakalilitong utos at procedural na hakbang mula mismo sa Senate Impeachment Court, na nagtulak sa mga piskal na magpatupad ng isang matapang na desisyon: ang pag-defer o pansamantalang pagtanggi na tanggapin ang isinauling Articles of Impeachment, kasabay ng paghahanda ng isang Motion for Clarification.

Sa isang press briefing na nagdulot ng malawak na atensyon, inilatag ni Atty. Luistro, isa sa mga pangunahing miyembro ng House Prosecution Panel, ang mga salik na nagpapatunay na ang proseso ng impeachment ay hindi na maaaring atrasin. Ang pinakamahalaga sa mga ito ay ang opisyal na pagserbisyo ng summons o pormal na abiso sa Bise Presidente. “We welcome the impeachment court’s service of summons to the Vice President,” pahayag ni Luistro [00:11]. Paliwanag niya, sa sandaling naisagawa ito, “the jurisdiction over the person of the respondent has been acquired already” [00:24]. Ang simpleng hakbang na ito, aniya, ay nagpapakita na “an impeachment trial no one can stop this anymore” [01:31]. Sa ilalim ng patakaran, binigyan ang Bise Presidente ng non-extendable na 10 araw para tumugon at ilahad ang kanyang panig o mga depensa, na hinihiling ng prosekusyon na maging malinaw sa taumbayan [00:38], [01:01].

Ang Tense na Procedural Deadlock

Gayunpaman, ang pagtanggap ng prosekusyon sa summons ay hinaluan ng matinding pag-aalala at pagkadismaya dahil sa tatlong partikular na utos na inilabas ng Senado noong nakaraang gabi, na sa tingin ng panel ay naglalayong maging roadblock o humadlang sa pag-usad ng paglilitis.

Ang Imposibleng Utos ng ’20th Congress’

Ang isa sa pinakanakalilito at tila absurdong utos ay ang paghingi ng confirmation mula sa “20th Congress” kung itutuloy pa ba ang impeachment complaint [02:22]. Mariing tinukoy ni Atty. Luistro ang matinding depekto sa utos na ito: “It is impossible to be complied with because first of all, 20th Congress doesn’t exist yet” [03:30]. Ang 20th Congress, paliwanag niya, ay inaasahang magko-convene lamang sa Hulyo 28, kasabay ng State of the Nation Address (SONA) [03:52].

Ang pag-uutos na ito sa isang non-existent na kongreso ay naglalagay ng malaking procedural question at nagpapahiwatig ng pag-aalinlangan sa pagpapatuloy ng proseso. Ngunit sa isang talumpati na may halong kritisismo at legal optimism, ipinunto ni Luistro na ang utos na ito ay maaari ring tingnan bilang isang implied admission na ang kaso ay maaaring magpatuloy, at hindi awtomatikong matatapos kasabay ng pagtatapos ng sesyon ng kasalukuyang 19th Congress. “The address to the 20th Congress indeed is an implied admission already that we can continue the impeachment trial until the 20th Congress,” aniya [26:06].

Ang ‘Mooted’ Articles at ang Pag-hamon sa Sariling Panuntunan

Ang ikalawang utos ay patungkol sa nakatakdang paglalahad o presentation ng Articles of Impeachment. Lumabas sa mga ulat na ang presiding officer ng impeachment court ay nag-utos na “rendered moot already the presentation and the reading of the articles” dahil na-refer na ang verified complaint sa impeachment court [04:15], [23:18].

Mariin itong kinuwestiyon ng prosekusyon, dahil ang paglalahad ng mga Artikulo ay itinuturing na isang significant part ng senate rules on impeachment [04:52], [23:57]. Bakit, tanong ni Luistro, bigla na lang itong gagawing moot o wala nang kabuluhan, gayong nakasaad mismo sa mga patakaran ng Senado ang pangangailangan dito? Ang desisyong ito ay nagdaragdag sa kalituhan at nagpapahiwatig ng tila nagbabagong procedural landscape sa kalagitnaan ng laban.

Ang Hiling sa ‘Certification’ at ang Presumption of Legality

Ang pangatlong utos ay ang paghingi ng certification mula sa House of Representatives na nagpapatunay na sumunod ang Kamara sa lahat ng constitutional requirements sa paghahain ng impeachment complaint—kabilang ang lagda ng at least one-third ng lahat ng miyembro, ang verification, at ang non-violation ng one-year bar rule [02:03], [21:35].

Tahasang iginiit ng House Prosecution Panel na sila ay “fully and strictly compliant with the requirements of the constitution” [03:07], [22:05]. Binanggit pa ni Atty. Luistro ang kasaysayan—partikular ang ruling ni dating Presiding Officer Senador Juan Ponce Enrile noong impeachment trial ni dating Chief Justice Renato Corona [12:50]. Batay sa Enrile Ruling, kapag may compliance sa dalawang pangunahing requirements (one-third signature at verification), ang paghahain ng impeachment complaint ay nagtatamasa na ng “presumption of legality” at hindi na maaaring kwestyunin maliban na lang kung may strong evidence na salungat dito [13:23], [22:13]. Sa pananaw ng prosekusyon, ang paghiling ng certification ay isang hindi kinakailangang procedural step na tila naglalayong usigin ang sarili nilang legalidad.

Ang Matapang na Deferral: Hindi Pagsuway, Kundi Hiling para sa Gabay

Dahil sa serye ng nakalilitong utos, nagdesisyon ang prosekusyon na i-defer o ipagpaliban muna ang pagtanggap sa Articles of Impeachment na umano’y isinauli ng Senado, kasama ang anumang orders na ipapadala [07:16], [08:40].

Kinlaro ni Atty. Luistro na ang hakbang na ito ay HINDI pagsuway sa Impeachment Court. “This is not disobedience definitely,” paglilinaw niya [07:38]. Sa halip, ito ay isang mapagpakumbabang aksyon upang magbigay-daan sa kanilang paghahanap ng kalinawan. “Our objective is to seek guidance and enlightenment first so we can properly comply with the order of the impeachment court” [07:44], [24:06]. Ang plano ngayon ng panel ay mag-draft ng isang motion seeking for clarification upang matugunan ang lahat ng isyu at malinaw na matukoy kung paano sila tutugon sa mga utos na tila nagkakasalungatan sa Saligang Batas at sa sarili nilang panuntunan.

Ang Tungkulin ng Senado: ‘To Try and To Decide’

Sa esensya, ang argumento ng House Prosecution Panel ay nakatuon sa paggigiit ng dibisyon ng kapangyarihan sa ilalim ng impeachment proceedings. Ang House of Representatives, anila, ay natapos na ang exclusive power nito na “initiate all impeachment cases” [16:28].

“The ball now is in the hands of the Senate whose mandate by the Constitution is to try and to decide,” diin ni Luistro [16:43]. Ipinunto niya na ang impeachment complaint ay hindi na maaaring i-withdraw o i-amend ng Kamara sa puntong ito, at ang anumang desisyon—mula sa acquittal hanggang sa conviction—ay eksklusibo nang tungkulin ng Senado [16:52], [27:05].

Ang pag-uutos ng Senado na ibalik ang Articles of Impeachment, o ang kanilang paghiling ng certification at confirmation mula sa Kamara, ay tiningnan ng mga piskal bilang isang tila pag-aalinlangan sa sarili nilang kapangyarihan at paglabag sa co-equal na katayuan ng dalawang sangay ng Kongreso. Sa huli, ang deferral ay isang matapang na paghahanap ng katarungan—isang paninindigan na hindi papayagan ng prosekusyon na maging baluktot o malabo ang proseso ng impeachment dahil lamang sa mga procedural stumbling blocks na itinuturing nilang labas sa Konstitusyon.

Sa pagtatapos ng press briefing, nanatiling matatag ang paninindigan ng House Prosecution Panel na patuloy silang susunod sa constitution at sa senate impeachment rules, sa sandaling maging malinaw ang kanilang mga tungkulin at hakbang. Ngayon, nakatutok ang mata ng publiko at ang buong bansa sa susunod na aksyon ng Senate Impeachment Court, at kung paano tutugon ang mga ‘judge’ sa hamon at hiling ng ‘prosecutors’ para sa “guidance and enlightenment” [25:18]. Ang procedural deadlock na ito ay nagpapatunay lamang na ang laban para sa pananagutan ng ikalawang pinakamataas na opisyal ng bansa ay hindi lamang isang political war, kundi isa ring matinding legal war na hahamon sa mismong pundasyon ng ating constitutional democracy. Ang impeachment ni VP Sara ay tuloy na tuloy, at walang sinuman, maging ang Senado, ang makapipigil dito.

Full video: