IBINUNYAG NI ROQUE: Pag-aresto kay Duterte, “Iligal na Kidnapping” sa Mata ng Batas ng ICC!

Ang Pambansang Soberanya at Karapatan, Naitiklop Dahil sa ‘Iligal’ na Aksyon?

Nitong mga nakaraang araw, muling nagliyab ang diskurso sa pulitika at batas sa bansa matapos ang kontrobersyal na pag-aresto at paglipat kay dating Pangulong Rodrigo Roa Duterte (PRRD) sa The Hague, Netherlands, para harapin ang kaso sa International Criminal Court (ICC). Sa gitna ng kaguluhan, isang tinig ang nagbigay-linaw, o nagdagdag-galit, depende sa panig na pinaniniwalaan: ang tinig ni dating Presidential Spokesperson at legal counsel na si Harry Roque. Sa kanyang tanyag na “Spoks Hour,” hindi lang nagbigay ng balita si Roque [00:35], kundi nagbigay siya ng isang matinding legal na argumento na nagbabalik-tanaw sa kasaysayan ng internasyonal na batas, na naglalagay sa buong proseso ng pag-aresto kay Duterte sa alanganin: Ang nangyari, aniya, ay hindi simpleng aresto, kundi isa itong “iligal na kidnapping” [01:08].

Hindi ito isang ordinaryong salita, lalo na’t galing sa isang abogado na matagal nang tagasuporta ng ICC at itinuturing ang sarili bilang ‘spox bayan’ ng dating pangulo sa usaping ito. Ang paratang ni Roque ay hindi lamang isang emosyonal na sentimyento; ito ay nakabatay sa isang malalim at teknikal na pagtingin sa Rome Statute—ang mismong kasunduan na bumubuo at nagpapagana sa ICC. Ang kanyang pagtindig ay naglalayong hindi lamang ipagtanggol si Duterte, kundi ipagtanggol din ang prinsipyong ligal na dapat na umiiral sa pagitan ng mga estado at ng pandaigdigang hukuman.

Ang Paglabag sa Article 59: Ang Puso ng Argumento

Ang pinaka-ugat ng argumento ni Roque ay nakasentro sa Article 59 ng Rome Statute. Malinaw, aniya, ang nakasaad sa batas na ito tungkol sa proseso ng pag-aresto ng sinumang may warrant mula sa ICC. Ayon kay Roque [01:28], hindi pupwedeng idiretso sa eroplano ang akusado para dalhin sa ibang bansa. Sa halip, ang tao ay “kinakailangan iharap muna siya sa isang lokal na hukuman” [01:44]. Ito ang punto kung saan naganap ang pinakamalaking paglabag, ayon kay Roque.

Ang lokal na hukuman, na dapat ay isang Regional Trial Court (RTC) at hindi ang Department of Justice (DOJ)—na isang ahensya ng ehekutibo—ay may tatlong kritikal na tungkulin. Una, aalamin nito ang identity ng taong inaresto. Pangalawa, sisiguraduhin na alam niya ang nature of the charges laban sa kanya. At pangatlo, kumpirmahin na siya ay dapat ngang mapadala sa The Hague [01:52]. Ang prosesong ito, paliwanag ni Roque [02:07], ay halos kapareho ng extradition, na nagbibigay ng pagkakataon sa akusado na maglabas ng mga depensa, tulad ng kawalan ng hurisdiksyon ng nagre-request na hukuman, na dapat na malinaw na makita ng lokal na hukuman.

Ngunit ang nangyari kay PRRD, ayon sa impormasyon ng defense team, ay baliktad. Ipinadala siya nang diretso sa ICC nang hindi dumaan sa lokal na tribunal [13:46]. Ang mga opisyal ng gobyerno na nagsasabing sila ay “competent judicial organ” ay mali, giit ni Roque, dahil ang DOJ ay bahagi ng ehekutibo, at ang hukuman lamang ang may kakayahang magdesisyon sa usaping ito [02:39]. Ang pag-iwas sa hakbang na ito ay sadyang pagbalewala sa soberanya ng Pilipinas at sa mga karapatan ni Duterte, kaya tinawag niya itong “kidnapping” [09:22]. Ito rin ang dahilan kung bakit inilagay ang probisyon na ito sa Article 59, upang maiwasan ang mga ilegal na paraan ng pagkuha sa akusado at masigurado ang integridad ng proseso [11:21].

Ang Paglapastangan sa Karapatan ng Akusado

Hindi lang ang paglaktaw sa Article 59 ang inisa-isa ni Roque. Mas nakababahala ang mga detalye tungkol sa umano’y paglabag sa karapatan ni Duterte bilang akusado. Ayon sa abogado, ang dating pangulo ay hindi nabigyan ng kopya ng warrant of arrest hanggang sa kasalukuyan, maliban sa kopya na ipina-print sa kanya ng kanyang abogado, si Torney Koffman, bago pumasok sa detention facility [12:43]. “Ngayon pa lang nabasa ni presidente yung warrant of arrest laban sa kanya,” ang pagbubunyag ni Roque [12:58], na naganap matapos na si Duterte ay naaresto at napadala sa The Hague.

Higit pa rito, ang mga karapatan na binasa kay Duterte ay tanging ang mga karapatan ng akusado sa lokal na hukuman [13:15]. Hindi raw sinabi na may karapatan siyang iharap sa lokal na hukuman, at ang pinakamahalaga, hindi siya sinabihan ng karapatan na humingi ng interim relief o provisional liberty sa Pilipinong hukuman [13:31]. Ang pagbalewala sa mga karapatang ito, aniya, ay nagpapakita ng napakatinding paglabag na nagpapawalang-bisa sa buong proseso ng pag-aresto [12:14]. Ang ganoong klaseng paglabag, tulad ng hindi pagbigay ng copy of the warrant at hindi pag-alam sa karapatan ng akusado sa ilalim ng Rome Statute, ay lalong nagpapatindi sa legal na depensa na ang nangyari ay malaking paglabag sa due process.

Ang Aral ng Kasaysayan: Bakit Hindi Pwede ang Precedent ng Eichmann?

Upang bigyang-diin ang kanyang punto, binanggit ni Roque ang isa sa pinakasikat at kontrobersyal na kaso sa international law: ang kaso ni Adolf Eichmann [03:52]. Si Eichmann, isang mataas na opisyal ng Nazi Germany na nagtago sa Argentina matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay iligal na dinukot ng Mossad (Israeli intelligence), binigyan ng droga, at dinala sa Israel upang litisin [04:22]. Sa kasong iyon, nagreklamo ang Argentina sa paglabag sa kanilang territorial sovereignty, at iginiit ng mga abogado ni Eichmann na dapat ibasura ang kaso dahil sa ilegal na pamamaraan ng pagkuha sa akusado.

Ngunit ang desisyon ng Korte Suprema ng Israel ay: bale-wala kung paano nakuha ang pagkatao ng akusado [05:39]. Ang importante, nabigyan siya ng fair and impartial hearing.

Dito pumapasok ang kaniyang pinakamalaking legal na dibisyon [05:58]. Paliwanag ni Roque, ang kaso ni Eichmann ay nililitis sa ilalim ng customary international law—mga batas na kinikilala at ipinapatupad ng lahat ng bansa, kahit walang pormal na kasunduan [06:08]. Ang mga krimen gaya ng war crimes at crimes against humanity ay nagpe-prescribe sa ilalim ng customary law, kaya’t kahit matagal na ang nakalipas at kahit saan man ginawa, pupwede siyang litisin [06:56].

Ngunit ang kaso ni PRRD, giit ni Roque [07:06], ay hindi nakabase sa customary international law. Ang legal na basehan ng paglilitis ng ICC ay isang trato o treaty—ang Rome Statute. Dahil ito ay isang kasunduan na sinang-ayunan lamang ng mga estado, kailangang sundin ang bawat probisyon nito, kasama na ang Article 59 na nagtatakda ng legal na proseso ng pag-aresto [07:55]. Ang presensya mismo ng Article 59, aniya, ay patunay na kinikilala ng ICC na mali ang kidnapping bilang basehan ng hurisdiksyon, kaya’t hindi dapat maging legal na basihan ang Eichmann case [08:30].

Ang Isyu ng Hurisdiksyon at Soberanya

Bukod sa isyu ng ilegal na pag-aresto, inulit din ni Roque ang matagal na niyang depensa tungkol sa hurisdiksyon mismo ng ICC sa kaso ni Duterte. Ito ang ikalawang haligi ng kanilang posibleng depensa [21:07].

Matatandaan na umalis ang Pilipinas sa Rome Statute noong 2019, na naging epektibo ang pag-alis makalipas ang isang taon. Iginiit ni Roque [19:48] na ang preliminary investigation ng kaso ay sinimulan lamang ng prosecutor sa pangalawang taon matapos ang opisyal na pag-alis ng bansa. Dahil ang hurisdiksyon ng ICC ay batay sa tratado at hindi forever (tulad ng customary law) [20:20], ang mga probisyon ng tratado, kabilang ang limitasyon sa pagpapatuloy ng kaso matapos ang pag-alis ng estado (hanggang isang taon lamang), ay dapat na sundin [20:30].

Ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa legal na teknikalidad, kundi tungkol sa konsepto ng soberanya [18:33]. Naniniwala si Roque at ang mga kahanay niya na kung gumagana ang lokal na hukuman (na nangyayari sa Pilipinas, ayon sa kanila), dapat na ito ang maglitis. Ang pagpayag sa ICC na maglitis ay hindi nangangahulugan ng permanenteng pagsuko ng soberanya [18:51]. Sa huli, ang paglabag sa mga legal na probisyon, aniya, ay nagpapawalang-halaga sa buong proseso, na nagtatapos sa tanong na [21:45]: Mas mabuti ba na makamit ang hustisya para sa biktima sa pamamagitan ng paglabag sa karapatang pantao ng akusado?

Isang Kamalian, Hindi Maitutuwid ng Isa Pang Kamalian

Sa pagtatapos ng kanyang talumpati, sumang-ayon si Roque sa isang desisyon ng Constitutional Court ng South Africa sa kasong Ibrahim vs. Minister, na nagsasabing: “Hindi po pwedeng ituwid ang pagkakamali sa pamamagitan ng isa na namang pagkakamali” [22:07]. Ang katarungan, aniya, ay hindi dapat makamit sa pamamagitan ng ilegal na pamamaraan, gaano man kalala ang krimen na ibinibintang sa akusado.

Ang mga argumento ni Harry Roque ay naglalagay ng mabigat na hamon sa proseso ng ICC sa kaso ni dating Pangulong Duterte. Ang mga isyung ito—mula sa di-umano’y “iligal na kidnapping” na dulot ng paglabag sa Article 59, ang pagbalewala sa mga karapatan ni Duterte bilang akusado, hanggang sa pagkuwestyon sa hurisdiksyon ng korte mismo [21:07]—ay bubuo sa pinakamahalagang depensa ng kanyang legal team. Ang laban na ito ay hindi lang laban ng isang dating pangulo; ito ay laban ng Pilipinas para sa pagrespeto sa soberanya nito at sa wastong proseso ng batas sa pandaigdigang arena.

Full video: