Sa Gitna ng Selebrasyon, Isang Matinding Patama: Bakit Si Senate President Chiz Escudero ang Sentro ng Kontrobersiya at Panganib sa Malacañang at sa Batas?

Ang Malacañang, na sentro ng kapangyarihan at kung saan selyado ang kasaysayan ng bansa, ay muling naging saksi ng isang hindi inaasahang eksena na nagpaigting sa tensyon sa pagitan ng dalawang sangay ng gobyerno: ang Ehekutibo at ang Lehislatibo. Sa isang seremonyal na paglagda sa batas, na dapat sana’y isang okasyon ng pagkakaisa at selebrasyon, nagbigay ng isang matalim na “biro” si Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. na diretsahang tumama sa liderato ng Senado, partikular kay Senate President Francis “Chiz” Escudero [00:37].

Ang pangyayari ay naganap sa ceremonial signing ng mahalagang Judiciary Fiscal Autonomy Act (JFAA) noong Agosto 14. Sa harap mismo ni Escudero at ng iba pang opisyal ng pamahalaan, binitiwan ni PBBM ang mga salitang, “Senat President Chis Escudero and the honorable members of the Senate who are apparently now applying to be included in the Supreme Court” [01:04]. Agad itong nagpatawa sa mga nakikinig, ngunit sa likod ng halakhak, nagtatago ang isang matinding katanungan: Ano ang ibig sabihin ng patama na ito, at bakit ito ipinukol sa mismong pinuno ng Senado?

Ang Bagong Kapangyarihan ng Hudikatura

Upang lubos na maunawaan ang biro ni PBBM, mahalagang unahin ang konteksto ng JFAA. Ang batas na ito ay naglalayong bigyan ng mas malawak at tunay na fiscal autonomy ang Hudikatura, na kinabibilangan ng Korte Suprema, Court of Appeals, Sandiganbayan, at lahat ng korte sa bansa [12:44], [12:54].

Ayon sa bagong batas, ang Hudikatura ay mayroon nang kapangyarihan na direktang isumite ang kanilang orihinal na budget sa Kongreso—sa Senado at Kamara—bilang attachment lamang sa National Expenditure Program ng DBM [01:59], [13:44]. Sa madaling salita, hindi na dadaan sa masusing pagbusisi o scrutiny ng Ehekutibo ang pananalapi ng Hudikatura [14:04]. Ito ay isang malaking pagbabago, dahil sa tradisyonal na proseso, ang proposed budget ay isinasumite muna sa Department of Budget and Management (DBM) bago isama sa pambansang badyet [13:17].

Higit pa rito, tinitiyak ng JFAA na ang budget ng Hudikatura ay awtomatikong makukuha, at ang buong alokasyon para sa taon ay irerelyes buwan-buwan (monthly)—hindi na pwedeng i-hold o kontrolin ng Ehekutibo ang paglalabas ng pondo [02:07], [14:25].

Ang esensya ng batas na ito ay protektahan ang judicial independence [15:16]. Kapag hawak ng Ehekutibo ang release ng pondo, nagkakaroon ng posibilidad na mahawakan sa leeg ang mga huwes at justice, na maaaring makaapekto sa kanilang pagdidisisyon sa mga kaso [15:09]. Sa pagkakaroon ng fiscal autonomy, ang Hudikatura ay nagiging mas makapangyarihan at mas malaya mula sa impluwensiya ng ibang sangay [15:48].

Ang Matalim na Patama ni PBBM

Sa konteksto ng bagong kapangyarihan at assured na pondo ng Hudikatura, binitiwan ni PBBM ang kanyang patama: “Nagkaroon lang ng ano autonomy gusto niyo na mag-Supreme Court. Paano naman, how will [Chiz] pass his ano his legislation?” [01:19].

Ang biro ay nagpapahiwatig na dahil nagiging makapangyarihan na ang Hudikatura pagdating sa pananalapi, marami sa mga Senador na mga abogado—at posibleng si Escudero mismo—ay tila nag-a-apply na maging justice ng Korte Suprema, na nag-iiwan sa trabaho ng paggawa ng batas sa Senado [12:20]. Ito ay isang manipis na veiled na kritisismo, na nagpaparamdam ng kawalang-tiwala sa integridad ng ilan sa mga mambabatas, na tila hinahabol ang posisyon batay sa kapangyarihan at pera, sa halip na paglilingkod sa bayan [17:26].

Bagama’t sinasabi ng ilang tagapagsuri na maaari itong simpleng biro, ang timing at setting nito—sa harap ng publiko at mismong subject—ay nagbigay-kulay sa lumalaking hidwaan at pagdududa sa liderato ni Escudero [17:33].

Ang Mas Seryosong Banta: P30-Milyong Donasyon at ang Omnibus Election Code

Ang “pagkapahiya” ni Escudero sa Malacañang ay tila simula pa lamang ng mga seryosong problema na bumabagabag sa kanyang liderato at integridad. Mas matindi pa sa biro ni PBBM ang alegasyon ng paglabag sa batas na may kaakibat na parusang pagkakakulong at perpetual disqualification.

Noong mga nagdaang araw, sumabog ang balita tungkol sa umano’y P142 bilyong insertion ng Senado sa Pambansang Badyet ng 2025, kung saan nabanggit na malaking pondo ang napunta sa lalawigan ni Escudero sa Sorsogon [02:17]. Ngunit ang mas nagbigay-ingay ay ang legal na isyu na ibinulgar ni Attorney Jesus Falcis at sinuportahan ni batikang election lawyer Attorney Romulo Macalintal [02:35], [04:43].

Ang akusasyon: nilabag ni Senator Escudero ang Omnibus Election Code nang tumanggap siya ng campaign donation na nagkakahalaga ng P30 milyon mula kay Lawrence R. Lubiano, ang pangulo ng Centerways Construction and Development Incorporated [02:35], [08:06].

Ang Prohibited Contributions sa Batas

Ang kritikal na bahagi ng batas na tinalakay ay ang Section 95(c) ng Omnibus Election Code, na nasa ilalim ng probisyon ng Prohibited Contributions [03:11], [04:58]. Malinaw na nakasaad dito na: “No contribution for purposes of partisan political activity shall be made directly or indirectly by any of the following: Letter C Natural and juridical persons who hold contracts or subcontracts to supply the government or any of its division subdivisions or instrumentalities with goods or services or to perform construction or other works.” [03:20], [03:30], [05:55].

Ayon sa mga abogado, ang Centerways Construction ay isang kompanyang may kontrata sa gobyerno, at si Lubiano, bilang pangulo nito [10:12], ay nagbigay ng donasyon kay Escudero noong 2022 elections [02:44]. Ang punto ay simple at direkta: Bawal magbigay ang mga contractor sa mga pulitiko, at bawal tumanggap ang mga pulitiko mula sa mga contractor [03:57].

Ang depensa ni Escudero na wala siyang kinalaman sa mga flood control project sa Sorsogon ay hindi sapat upang lusutan ang batas [03:03], [09:22]. Ang Omnibus Election Code ay hindi na naghahanap ng patunay na nagkaroon ng corruption o quid pro quo—ang mismong act ng pagtanggap ng donasyon mula sa isang contractor ay labag na sa batas [08:38].

Ang Katotohanan ng “Pamumuhunan”

Ang essence ng probisyon ay tungkol sa etika at conflict of interest [07:17]. Ang batas ay naglalayong pigilan ang evil na maaaring mag-ugat sa ganitong uri ng transaksyon, kung saan ang isang negosyante ay “mamumuhunan” sa isang pulitiko [08:46], [07:26].

Ang P30 milyong donasyon ay hindi maliit na halaga; ito ay isang malaking investment [08:06]. May nagsasabing (speculative, ayon sa video) na ang P30 milyon na investment ay maaaring magresulta sa return of investment (ROI) na P5 bilyon o higit pa, na nagpapakita ng potensyal na kapalit ng donasyon [09:01].

Ang “Self-Admission” na Ebidensya

Ang pinakamatibay na ebidensya laban kay Escudero ay nanggaling mismo sa kanya: ang kanyang Statement of Contributions and Expenditures (SOCE) noong 2022 [09:49]. Walang pumilit sa kanya na isumite ang SOCE o ilagay ang pangalan ni Lubiano, ngunit ginawa niya ito, na ngayon ay tinatawag na kanyang “self-admission” [09:57]. Taliwas sa kanyang depensa, napatunayan na si Lubiano ay presidente na ng Centerways mula pa noong 2018, na nagpapatunay na mayroon nang existing contract ang kompanya noong tumakbo si Escudero at tumanggap ng donasyon [10:12], [10:21].

Ang Panganib ng Perpetual Disqualification

Ang paglabag sa Omnibus Election Code ay hindi biro. Ito ay isang election offense na may kaakibat na parusang pagkakakulong na 1 hanggang 6 na taon, KASAMA ANG PERPETUAL DISQUALIFICATION sa paghawak ng anumang pampublikong opisina [10:52].

Dahil ang election offense ay naganap noong 2022 at wala pa namang tatlong taon ang lumipas, ang kaso ay pasok pa sa prescriptive period—ibig sabihin, maaari pa siyang kasuhan at i-prosecute [10:52], [11:08].

Nakatuon ngayon ang atensyon sa Commission on Elections (COMELEC) upang umpisahan ang imbestigasyon o maghintay ng pormal na reklamo upang kumilos [11:16].

Ang dalawang magkaibang pangyayari—ang biro ni PBBM sa Malacañang at ang seryosong legal na akusasyon—ay parehong nagpapakita ng isang malaking krisis sa liderato ni Senate President Chiz Escudero. Ang biro ay nagpababa sa kanyang dignidad sa harap ng publiko, habang ang legal na isyu ay naglalagay sa alanganin sa kanyang buong karera sa pulitika, na nagbabanta ng tuluyang pagkawala sa serbisyo. Sa mata ng batas at ng sambayanan, ang isyu ng etika at conflict of interest ay hindi maitatago ng anumang kapangyarihan o posisyon, na nagpapatunay na kahit ang isang Senate President ay hindi exempted sa kalalabasan ng kanyang mga desisyon at aksyon. Ang political investment ay naging political liability, at ang panahong ito ay magiging isang malaking pagsubok sa pagiging accountable at tapat ng mga pulitiko sa Pilipinas.

Full video: