Sa Ilalim ng Kapihan: Ang Trahedya ng Ilegal na Pag-iisang Dibdib at Ang Matinding Kalbaryo ng Malnutrisyon sa Balwarte ng SBSI

Ang bayan ng Socorro, Surigao del Norte, ay matagal nang nakakabit sa imahe ng kalmado at mala-paraisong probinsya. Ngunit sa likod ng tahimik na tanawin, sa isang liblib na sityo na tinawag na Kapihan, natuklasan ng gobyerno ang isang nakakagimbal na sikreto—isang kalbaryo na naglalantad hindi lamang sa kapangyarihan ng isang kulto kundi pati na rin sa malalim na sugat ng serbisyong hindi naabot ng pamahalaan. Ang Department of Justice (DOJ), sa pamumuno ni Secretary Jesus Crispin Remulla, ay naglabas ng ulat na nagpatunay sa pinangangambahang pang-aabuso sa loob ng Socorro Bayanihan Services Inc. (SBSI), ang grupong pinamumunuan ni Jay Rence Kilario, na mas kilala bilang si “Senior Agila.”

Ang sentro ng pagkagulat at pagkabahala ay ang pagkakabisto na mayroong aabot sa 20 menor de edad ang napilitang makisama o ‘ikasal’ sa mga matatandang miyembro ng grupo. Ang investigation na isinagawa ng pinagsamang ahensya ng gobyerno, kabilang ang DOJ at DSWD, ay nagbigay-liwanag sa isang modus operandi na lumalabag sa pinakapundamental na batas ng Pilipinas—ang proteksyon sa mga bata.

Ang Kadiliman ng Ilegal na Pag-iisang Dibdib

Sa detalyadong pag-iimbestiga, lumabas na pito (7) sa mga biktima ay pawang mga dalagita na may “common law relationship,” o nagbubuhay mag-asawa, sa kabila ng hindi pa legal ang kanilang edad at ang kawalan ng anumang legal na batayan ng kanilang pag-iisang-dibdib [01:07]. Bukod pa rito, may tatlong (3) menor de edad na lalaki rin ang natuklasang may karelasyong matatanda sa kanila [00:54].

Iginigiit ni Secretary Remulla na ang mga kasalang ito ay walang bisa o void sa ilalim ng batas [08:16]. Ang pagpapakasal sa mga indibidwal na hindi umabot sa kinakailangang edad, o age of consent at age of marriage, ay diretsang pagyurak sa Civil Code at Family Code ng bansa [01:23]. Ang mga ritwal na isinagawa sa loob ng kulto ay itinuturing na “kasal-kasalan” lamang [08:43], isang malaking panlilinlang na ginamit upang gawing katanggap-tanggap ang pang-aabuso sa mga kabataan. Ang kawalan ng tamang solemnizing officer ay nagpapatunay na ang buong proseso ay labag sa batas.

Ang pang-aabuso ay lumalabas na hindi lamang limitado sa aspeto ng pag-aasawa. Ang pinakamalaking krisis, ayon sa findings ng DSWD, ay ang kalagayan ng kalusugan ng mga biktima. Ang pitong menor de edad na babae ay dumaranas ng matinding malnutrisyon [00:39], isang indikasyon ng malawakang kapabayaan at kakulangan sa pangunahing serbisyong pangkalusugan sa loob ng komunidad na kontrolado ng SBSI [02:22].

Ang Leksyon Mula sa Underserved na Komunidad

Ang isyu sa Socorro ay mas malalim pa sa pagkakaroon lamang ng isang kulto. Ayon sa kalihim ng DOJ, ang kaso ay nagiging isang halimbawa—o case study—na dapat maging aral sa buong bansa [04:01]. Ang ugat ng problema ay matatagpuan sa matagal nang pagwawalang-bahala ng gobyerno sa mga liblib na lugar sa Pilipinas. Ipinunto ng kalihim na kung ang serbisyo ng pamahalaan ay hindi kumpleto o hindi naabot ang mga komunidad, maghahanap ng sarili nilang daan ang mga tao [04:45].

Ang sitwasyon sa Socorro ay nagpapakita ng matinding agwat sa pagitan ng gobyerno at ng mga mamamayan [05:00]. Bilang patunay, inihalimbawa na ang pinakamalapit na eskwelahan ay aabot sa tatlong kilometro ang layo sa Sityo Kapihan [05:08]. Ang mga bata ay kailangang maglakad nang halos isang oras sa umaga [05:20] para lamang makapag-aral. Ang kakulangan sa madaling akses sa edukasyon, kalusugan (tulad ng vaccination at immunization), at iba pang social services ang siyang nagbigay ng espasyo para mamayagpag ang kulto at maging ‘alternative’ ang kanilang sistema [07:07].

Ang Holistic na Tugon ng Gobyerno at Ang Daan Patungo sa Hustisya

Dahil sa bigat at pagiging unique ng kaso—lalo pa’t ang Socorro ay isang protected area na may mga naninirahang settlers [05:37]—nagtatag ang pamahalaan ng isang “holistic approach” [03:54] upang resolbahin ang krisis.

Agad na kumilos si Secretary Remulla at inutusan ang iba’t ibang ahensya na magkaisa. Ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) ay nagpadala ng malaking contingent—165 na tao, na karamihan ay mga social workers—upang magsagawa ng malawakang survey at maglatag ng parameters of health [06:17]. Ang agarang layunin ay matugunan ang matinding malnutrisyon ng mga bata at tiyakin ang kumpletong bundle of social services [07:07], na matagal nang ipinagkait sa kanila. Kasama rin ang PNP at mga lokal na yunit ng gobyerno (LGU) upang masiguro ang ligtas na ingress at egress ng mga tauhan ng pamahalaan [06:37].

Ngunit ang holistic approach ay hindi lamang tungkol sa social services; tungkol din ito sa pananagutan. Iginiit ng kalihim na sasalang sa seryosong pag-aaral at case-building ang mga kasong isasampa laban sa mga may sala [07:53]. Maliban kay Senior Agila at sa mga pangunahing leaders at influencers ng SBSI [09:25], idiniin din na maaaring sampahan ng kaso at mawalan ng parental authority ang mga magulang ng mga menor de edad kung mapatunayang sila ang naging tulay sa illegal na pagpapakasal ng kanilang mga anak [01:30]. Ang DOJ ay determinado na isulong ang mga kaso, batay sa “mabigat at matibay na ebidensya” [01:54] na naipon na, upang panagutin ang lahat ng nagkasala.

Ang kaso ng SBSI at ni Senior Agila ay isang malaking pagsubok sa sistema ng hustisya at social welfare ng Pilipinas. Ipinapakita nito na ang kawalan ng gobyerno sa mga liblib na lugar ay hindi lamang nag-iiwan ng vacuum [04:09], kundi nagbibigay daan upang ang mga vacuum na ito ay punan ng mga cult na nagdudulot ng pinsala at pang-aabuso sa pinakamahina sa lipunan—ang mga kabataan. Ang case study na ito sa Socorro ay nagsisilbing isang mahalagang paalala na ang tunay na bayanihan ay nangangailangan ng masigasig at kumpletong serbisyo ng gobyerno.

Ang imbestigasyon ay patuloy, at bagamat apat (4) pa lamang ang nademanda sa kasalukuyan, patuloy ang pagbuo ng case folder laban sa mga pangunahing salarin [07:53], na hindi lamang iisa [09:05]. Ang misyon ay malinaw: bigyan ng katarungan ang mga batang biktima, ibalik ang kanilang kalusugan at kinabukasan, at siguraduhin na ang istrukturang ito ng pang-aabuso ay hindi na muling mamayagpag sa anumang sulok ng Pilipinas. Ang kaso ng Socorro ay isang mapait na paalala: Ang kamangmangan ay hindi kaligayahan, lalo na kung ang kapalit ay buhay ng mga bata. Sa halip, ito ay isang mapait na reyalidad na nangangailangan ng kagyat at kumpletong interbensyon ng estado.

Full video: