HINDI PA TAPOS! Bagyong Betty (Mawar) Patuloy na Nanghihina, Ngunit Handaan sa Matinding Banta ng Baha at Pinahusay na Habagat, Mananatili!

May 28, 2023. Ang araw na ito ay tanda ng patuloy na pagsubok at walang humpay na pagbabantay ng sambayanang Pilipino. Matapos ang matinding pag-aalala dulot ng Super Typhoon Mawar, na pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) at binansagang Bagyong Betty, patuloy ang pag-ikot ng mata ng bagyo sa karagatan silangan ng Hilagang Luzon. Ang balita: unti-unti itong humihina. Ngunit ang paalala ng Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) ay malinaw: huwag magpapakampante. Ang banta ng matinding pag-ulan, pagbaha, at ang enhanced Southwest Monsoon o Habagat ay mas matindi pa sa mismong sentro ng bagyo.

Ang Kalagayan ng ‘Betty’ sa Karagatan

Noong Linggo, Mayo 28, patuloy na gumagalaw ang Bagyong Betty sa ibabaw ng Philippine Sea. Sa pinakahuling ulat ng PAGASA noong araw na iyon, ang mata ng bagyo ay tinatayang nasa 630 kilometro silangan ng Tuguegarao City, Cagayan. Nagtataglay ito ng maximum sustained winds na 165 kilometro bawat oras (kph) malapit sa gitna at gustiness na umaabot sa 205 kph. Kumpara sa kaniyang peak intensity noong May 26 habang papalapit sa PAR, kung saan tinukoy ito bilang isang Category 5 Super Typhoon, ang Betty ay opisyal nang humina. Gayunpaman, ang current status nito bilang isang ganap na Typhoon ay sapat pa rin upang magdulot ng malawak na pinsala, lalo na sa mga komunidad na nakaharap sa Pasipiko.

Ang galaw ni Betty ay west-northwestward sa bilis na 15 kph. Ayon sa mga meteorological models, mananatili si Betty bilang isang typhoon sa loob ng ilang araw bago inaasahang tuluyang hihina sa severe tropical storm category pagsapit ng Huwebes o Biyernes, Mayo 31 o Hunyo 1. Ang forecast track ay nagpapakita na hindi ito inaasahang magla-landfall sa Pilipinas, ngunit ang pinakamalapit nitong distansya ay inaasahang magaganap sa karagatan malapit sa Batanes.

Ang Nakababahalang Banta ng TCWS No. 3

Ang pangunahing punto ng pangamba noong Mayo 28 ay ang banta ng pagtaas ng Tropical Cyclone Wind Signal (TCWS). Noong araw na iyon, nakataas ang TCWS No. 1 sa malawak na bahagi ng Hilagang Luzon at ilang bahagi ng Gitnang Luzon. Kabilang dito ang Batanes, buong Cagayan (kasama ang Babuyan Islands), Isabela, Apayao, Ilocos Norte, at mga piling bahagi ng Abra, Kalinga, Mountain Province, Ifugao, Aurora, at Quirino.

Ngunit ang forecast ng PAGASA ay nagbigay babala: ang TCWS No. 2 ang nananatiling pinakamalamang na itataas, subalit ang “reasonable worst-case scenario” ay mananatiling ang TCWS No. 3. Ang babalang ito ay nagpapakita na kahit unti-unting humihina ang bagyo, ang posibilidad ng marahas at mapaminsalang hangin ay nananatiling mataas. Ang TCWS No. 3 ay nagpapahiwatig ng mapaminsalang hangin (gale-force to storm-force winds) na maaaring magdulot ng katamtaman hanggang mataas na pinsala sa buhay at ari-arian—isang senaryo na pinaghahandaan nang husto ng mga lokal na pamahalaan at komunidad.

Ang Trahedya ng Habagat: Ang Di-Nakikitang Banta

Ang pinakamalaking emosyonal na hook at hazard na dala ni Betty ay hindi ang hangin nito, kundi ang enhanced Southwest Monsoon o Habagat. Ang pagpasok ni Betty sa PAR ay nagpalakas sa Habagat, na siyang nagdadala ng mas matitinding pag-ulan sa kanlurang bahagi ng bansa, partikular sa Southern Luzon. Ito ang naghudyat sa opisyal na onset ng tag-ulan sa mga lugar na sakop ng Climate Type I.

Sa ilalim ng kalagayang ito, ang banta ng pagbaha at rain-induced landslides ay naging sentro ng mga babala. Ang pinakamalaking pag-ulan ay inaasahang dadaloy sa mga lugar na mataas ang susceptibility sa ganitong mga panganib. Ang mga naitalang datos ng ulan sa mga sumunod na araw ay nagpapatunay sa tindi ng Habagat na ito: naitala ang 484.4 mm ng ulan sa La Trinidad, Benguet, at 442.6 mm sa Baguio City sa loob lamang ng anim na araw (Mayo 26 hanggang Hunyo 1). Ang mga numerong ito ay nagpapakita ng kalakhang tubig na bumuhos sa Cordillera, na nag-iiwan ng malaking takot sa mga residente at nagdudulot ng mga suspension ng klase at trabaho sa mga probinsya tulad ng Abra.

Ang mga local chief executives at disaster risk reduction and management officers ay nanawagan sa publiko na maging extra vigilant. Ang mga residente sa mga low-lying at mountainous na lugar ay hinikayat na lumikas nang maaga at makinig sa mga localized na babala. Ang flash floods at landslides ay mas mapanganib dahil sa biglaan at matinding pagbuhos ng ulan.

Aksiyong Pang-handa: Buhay ang Uunahin

Sa harap ng banta ng bagyo, ang buong disaster response machinery ng gobyerno ay gumalaw na. Ang National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC) ay nasa ALERT Status RED Day 2 na, na nagpapahiwatig ng maximum preparedness. Nagpatupad din ng pre-disaster risk assessment (PDRA) upang matukoy ang mga potential na banta at ihanda ang mga response cluster tulad ng Logistics, Food, at Health.

Ang Department of Social Welfare and Development (DSWD), bilang pangunahing ahensya sa social welfare, ay nag- pre-position na ng 689,885 family food packages sa buong bansa, isang matibay na senyales ng paghahanda para sa worst-case scenario.

Sa larangan ng agrikultura, ang mga early warning advisory ng Department of Agriculture (DA) ay naging instrumento upang magsagawa ng early harvest ng palay at mais sa Cordillera Administrative Region (CAR), Regions I, II, III, at V. Ang maagap na paghahanda na ito ay naglalayong mabawasan ang production loss na karaniwang idinudulot ng bagyo. Subalit, kahit pa nagkaroon ng early harvest, may naitala pa rin na PHP 133,000.00 na pinsala sa agrikultura at PHP 68,695.58 sa imprastraktura sa mga rehiyon ng Ilocos at CAR. Ang pinakamabigat na pinsala ay naitala sa fisheries (tilapia at pond) sa Burcay, Abra, at Ilocos Region.

Higit sa mga numero, ang bagyo ay may mukha ng tao. Ang naitalang 2 kaswalti—isang namatay (dahil sa tama ng kidlat) at isang sugatan (dahil sa nabuwal na puno)—ay nagpapaalala sa atin na ang pagiging handa ay tungkol sa pagliligtas ng buhay, hindi lamang ari-arian. Mayroon ding 11 bahay ang totally damaged at 91 ang partially damaged. Ang mga numerong ito ay nagpapakita na sa bawat paghina ng bagyo, may mga pamilyang Pilipino pa rin na apektado ng kaniyang dalang pinsala.

Ang Aral ng ‘Betty’

Ang Bagyong Betty ay nagsilbing isang mahalagang paalala sa Pilipinas, isang bansang nasa Pacific Ring of Fire at Typhoon Belt. Habang ang bagyo ay lumayo sa predicted track nito na iwasan ang landfall, ang indirect effects nito—ang pagpapalakas ng Habagat at ang dala nitong heavy rainfall—ay nagdulot ng malawak na epekto sa buhay at kabuhayan.

Ang Mayo 28 ay isang crucial day kung saan binigyang-diin ang kahalagahan ng vigilance laban sa mga panganib na hindi direktang nasa sentro ng bagyo. Ang preemptive measures tulad ng early harvest at prepositioning ng relief goods ay nagpapakita ng epektibong disaster risk management.

Ang panawagan ng mga opisyal ay nananatiling matatag: makinig, maghanda, at maging handa sa paglisan. Hangga’t nananatili ang Bagyong Betty sa PAR, o hangga’t pinaiigting nito ang Habagat, ang banta sa kaligtasan ng mga Pilipino ay HINDI pa tapos. Sa huli, ang pagkakaisa at preparedness ng bawat komunidad ang magsisilbing pinakamatibay na depensa laban sa anumang unos. Manatiling ligtas at laging updated sa mga ulat ng PAGASA.

Full video: