HINDI MATAWAGAN, SINUSUBAYBAYAN: Ang Kaba at Paglalaho ni Bato Dela Rosa sa Gitna ng Banta ng ICC Warrant at Ethics Case sa Senado

Sa gitna ng pinakamahalaga at pinakamakislot na proseso ng pamahalaan—ang pagbuo ng bilyun-bilyong pisong National Budget para sa taong 2026—isang malaking katanungan ang umalpas at gumambala sa mataas na kapulungan: Saan nagpunta si Senador Ronald “Bato” Dela Rosa?

Ang sunod-sunod at matagal nang pagliban ni Dela Rosa, lalo na sa kritikal na Bicameral Conference Committee Hearing, ay hindi lamang isyu ng simpleng absence. Ito ay isang senyales ng malalim na krisis—isang matinding kaba at pag-aalangan sa pagitan ng sinumpaang tungkulin ng isang mambabatas at ng lumalaking anino ng International Criminal Court (ICC) na nagbabantang dumampot sa mga responsable sa madugong War on Drugs ng nakaraang administrasyon.

Ang Paglalaho sa Gitna ng Digmaan sa Budget

Bilang Vice Chair ng Senate Finance Committee, napakahalaga ng papel ni Senador Bato Dela Rosa sa bicameral hearing na tumutukoy at nagdidisenyo sa huling porma ng pambansang pondo. Ito ay isang trabahong nangangailangan ng dedikasyon, at higit sa lahat, presensya. Ngunit sa loob ng dalawang magkasunod na araw, at ilang linggo bago pa man ito, hindi siya dumalo.

Ang kaganapang ito ay nagdulot ng matinding pagkadismaya kay Senador Sherwin Gatchalian, ang Chairperson ng komite. Sa panayam, lantaran niyang sinabi ang matinding hirap na marating si Dela Rosa.

“I called him several times, pero cannot be reach ‘yung kanyang phone [02:35],” pahayag ni Gatchalian, na nagpapakita ng isang nakakalungkot na katotohanan: ang isang mataas na opisyal ng gobyerno ay parang bigla na lang naglaho at hindi matukoy.

Ang pagliban ni Dela Rosa ay hindi lamang nakakapikon, ayon sa mga kritiko, kundi tahasang pagtalikod sa responsibilidad [25:23]. Ang bicameral hearing ay hindi lamang isang simpleng pagpupulong; ito ay isang prosesong naglalatag ng prayoridad ng bansa sa susunod na taon. Ang kawalan ng isang Vice Chairman ay nagpapabigat sa trabaho ni Gatchalian, na napilitang tumayo bilang sponsor para sa ilang kritikal na ahensiya tulad ng Department of National Defense (DND), na dapat sana ay responsibilidad ni Dela Rosa [31:05].

Ayon kay Gatchalian, ang pinakamababang inaasahan niya ay ang pagpapadala man lang sana ni Dela Rosa ng sulat o pasabi [24:57]. Ang pagiging tahimik ng Senador at ang pagiging “cannot be reached” ay lumabag sa inaasahang ethical conduct ng isang “kagalang-galang” at “honorable” na lingkod-bayan [22:41].

Ang Anino ng ICC at ang Pagtatago sa Ilang Bahay-Bahay

Ang “great escape” ni Dela Rosa, ayon sa sarili niyang paliwanag, ay dahil kailangan niyang “pagtuunan ng pansariling proteksyon at legal na proseso” [00:46]. Ito ang malinaw na pag-amin na ang ghost ng ICC ang talagang nagtutulak sa kanyang paglalaho.

Matatandaang si Dela Rosa ay isa sa mga pangunahing akusado, kasama si dating Pangulong Rodrigo Duterte, kaugnay ng crimes against humanity na nag-ugat sa “Oplan Tokhang” at “Oplan Double Barrel” noong siya pa ang Chief ng Philippine National Police (PNP).

Ang isyu ng umano’y Warrant of Arrest mula sa ICC ay seryoso, at ang bawat galaw ni Dela Rosa ay mahigpit na minomonitor. Kinumpirma ni DILG Undersecretary at tagapagsalita na si Jonvic Remulla (na tinukoy din sa panayam) na “tracking” na ang ginagawa ng gobyerno [42:31]. Sa nakalipas na tatlong linggo, na-monitor ang Senador sa anim na magkakaibang lokasyon sa loob ng bansa, kadalasan ay sa mga bahay ng kaibigan, at nagpapalit-palit ng sasakyan sa pagbiyahe [03:29, 03:44].

Ang ganitong galaw ay nagpapakita ng malaking takot. Sa isang banda, nilinaw ni Remulla na si Dela Rosa ay hindi pa maituturing na pugante dahil wala pa namang opisyal na kopya ng warrant na natatanggap at nasisiguro [04:06, 44:50]. Ngunit sa kabilang banda, ang pagiging “steps ahead” ng mga awtoridad sa pag-alam ng kanyang kinaroroonan ay nagpapakita na seryoso ang gobyerno sa paghahanda sa oras na dumating ang opisyal na order mula sa The Hague [01:00:21].

Ang paglipat-lipat at pagtatago ay isang malaking dilemma para sa Senador. Gaya ng sinabi ng isang commentator sa video, kung walang warrant, maaari siyang mapatalsik sa Senado dahil sa kapabayaan. Kung may warrant naman, siguradong mahaharap siya sa isang matinding laban sa international court [04:51].

Ang Banta ng Ethics Case at ang Dilemma ng Mandato

Hindi pa man natatapos ang usapin sa ICC, isa namang malaking banta ang naghihintay kay Dela Rosa sa kanyang pinagtataguan: ang ethics case na balak ihain ni dating Senador Antonio Trillanes IV [01:36].

Ayon kay Trillanes, may sapat na batayan upang igiit ang administratibong parusa laban kay Dela Rosa dahil sa matagal at patuloy na pagliban sa tungkulin at hindi pagganap sa mandato ng taumbayan [01:53, 07:14].

“Maliwanag na talagang isinasantabi niya ‘yung mandatong ibinigay sa kanya ng taong bayan… Pwede siyang i-expell [07:38],” matigas na pahayag ni Trillanes.

Ang usaping ito ay nagpapaalala sa kasaysayan ng Senado:

Ang Kaso ni Senador Leila de Lima: Sa kabila ng pagkakakulong dahil sa mga kasong imbento umano ni Duterte (na kalauna’y ibinasura), nagpupumilit si De Lima na gampanan ang kanyang tungkulin, humihingi ng permiso na mag-Zoom o online upang lumahok sa mga pagdinig at patuloy na nagpapasa ng bills at resolutions [09:10, 15:01]. Ang kanyang kalagayan ay force of circumstance, hindi pagtalikod sa tungkulin.

Ang Kaso ni Senador Ping Lacson: Noong akusahan siya ng double murder sa ilalim ni GMA at nagtago, nawala siya ng siyam na buwan. Ang naging desisyon ng Senado? Pinaladlock ang kanyang opisina at inabsorb ang kanyang mga staff ng Senate Secretariat [10:13, 15:56].

Ang sitwasyon ni Dela Rosa ay mas kahawig kay Lacson—nagpahayag ng sariling takot at nagtago nang walang custody ng estado. Kaya naman, sinabi ni Trillanes na ang precedent sa kaso ni Lacson ang maaaring gamitin laban kay Dela Rosa. Kung magpapatuloy ang kanyang pagliban hanggang sa pagtatapos ng First Regular Session o hanggang sa susunod na taon, magiging sapat na ang batayan para sa expulsion, na mangangahulugan ng paghahalal ng bagong Senador sa 2028 elections para punan ang natitirang bahagi ng kanyang termino [16:36, 16:46].

Ang ‘Happy to See You My Apo’ at ang Katapatan kay Digong

Sa gitna ng seryosong krisis na ito, tila nagbigay ng clue si Dela Rosa sa kanyang kalagayan sa pamamagitan ng kanyang Facebook account. Nag-post siya ng larawan habang karga ang kanyang apo, na may simpleng caption: “Happy to see you my apo” [04:15, 34:01].

Ang larawang ito, na hindi malinaw kung kailan kinuha, ay nakita ng marami bilang isang sadyang pagkilos upang ipakita na siya ay “okay” lamang at malayo sa banta ng pag-aresto. Subalit, para sa mga kritiko, ito ay nagpapakita lamang ng matinding kawalan ng delicadeza.

Gaya ng sinabi ng commentator, ang pagtatago ni Dela Rosa ay isang direktang bunga ng kanyang matinding loyalty kay Duterte at sa madugong programa ng War on Drugs. Noong siya ay naglilingkod, pinakita niya ang tapang na sumunod sa utos ni Duterte, na black and white na nakasaad sa “Oplan Double Barrel” [06:23]. Ngunit ngayon, ang tapang na iyon ay napalitan ng takot.

Ayon sa mga kritiko, ang tanging paraan para maging “payapa” ang kanyang pagtulog ay ang harapin na ang katotohanan. Ang payo ni Trillanes ay simple: “I-surrender niya na… para masamahan niya si ano si Digong… pakita niya ‘yung loyalty niya” [11:10]. Ang mensahe ay malinaw: Ibigay niya ang reciprocation sa lahat ng grasyang natanggap niya mula kay Duterte at harapin ang kinahinatnan ng kanilang ginawa [11:40].

Ang Legal na Labyrinth at ang Ibang Maaring Madamay

Ang DOJ ay nagpahayag na mayroon silang dalawang opsyon sa sandaling matanggap ang opisyal na ICC warrant: surrender o extradition [01:03:02, 01:04:21]. Ang surrender ay mas madali, habang ang extradition ay mas mahaba at may kasamang legal na proseso.

Ang legal na pagsubok ay nakasentro sa RA 9851—ang batas na nagpapahintulot sa Pilipinas na mag-surrender o mag-extradite ng mga akusado sa international court [54:33]. Gayunpaman, dahil umalis ang Pilipinas sa Rome Statute (ang tratado na nagtatag sa ICC), nagiging malabo ang proseso.

Pinagtatalunan ng mga abogado ni Dela Rosa na walang implementing legislation o IRR (Implementing Rules and Regulations) sa batas na magpapaliwanag kung paano siya “dadakutin” at dadalhin sa The Hague [52:04]. Ngunit iginiit naman ng mga legal commentator na hindi lahat ng batas ay nangangailangan ng IRR, at may mga nauna nang precedent sa pagtugon sa Interpol (na siyang katulong ng ICC) [50:00, 53:53]. Ang huling pag-iinterpretasyon ay nakasalalay sa Supreme Court, na sa ngayon ay silent pa rin sa petition na inihain ng kampo ni Dela Rosa [58:21].

Higit pa rito, binanggit sa video na maaaring hindi nag-iisa si Dela Rosa. Kabilang sa mga inaasahang susunod na kakalabitin ng ICC, ayon sa commentator, ay sina Senador Bong Go (na tinukoy bilang “fund master” at may special operations branch sa war on drugs) at dating PNP Chief Oscar Albayalde, dahil may parehong ebidensya na nakakalap laban sa kanila [01:12:18, 01:22:26].

Ang Kinabukasan ng Isang Lingkod-Bayan

Si Senador Ronald “Bato” Dela Rosa ay nakaharap ngayon sa isang two-front war na magtatakda hindi lamang ng kanyang personal na kinabukasan, kundi pati na rin ng kredibilidad ng Senado at ng pananampalataya ng publiko sa pananagutan.

Ang kanyang kawalan sa pinakamahalagang tungkulin sa Bicameral Conference Committee ay isang malaking affront sa mga botante. Sa pagitan ng ICC warrant, ng DILG tracking, ng nagbabadyang ethics case, at ng sarili niyang takot, si Bato Dela Rosa ay nasa gitna ng isang legal at political storm na nagpapakita na ang pagtalikod sa batas at karapatang pantao ay may kapalit na mas mabigat kaysa sa pulitikal na kapangyarihan.

Ang huling sayaw ng ICC ay hindi lamang tungkol sa isang tao, kundi sa pagpapatunay na walang sinuman ang immune sa hustisya, lokal man o internasyonal, lalo na kapag nagawa ang krimen na lumabag sa kabutihan ng sangkatauhan. Ito ang dahilan kung bakit ang mata ng bansa ay nakatutok, naghihintay kung magiging isang fugitive ba siya sa mata ng ICC, o isang ex-senador dahil sa pag-abandona sa kanyang tungkulin.

Full video: