ANG WALANG HANGGANG MANDATO: Ang Huling Habilin ni Susan Roces Kay Senador Grace Poe na Susi sa Kanyang Walang Kapantay na Pamana

Nakatiklop ang kurtina. Nanahimik ang set. Ang “Queen of Philippine Movies,” si Jesusa Purificación Levy Sonora Poe, na mas kilala bilang si Susan Roces, ay tuluyan nang nagpaalam noong Mayo 20, 2022, sa edad na 80, dahil sa cardiopulmonary arrest o heart failure. Ang kanyang pagpanaw ay hindi lamang nag-iwan ng malaking puwang sa mundo ng showbiz, kundi nagdulot din ng matinding pagluluksa sa puso ng kanyang nag-iisang anak, ang Senador ng Republika, si Grace Poe.

Sa mga araw ng kanyang burol, habang nag-aalay ng pagpupugay ang buong bansa sa isang karerang tumagal ng pitong dekada, ang pinakamabigat na sandali ay naganap sa bulwagan ng Senado—ang mismong lugar kung saan patuloy na isinasabuhay ni Grace Poe ang serbisyong-publiko na pinaniniwalaan ng kanyang pamilya. Dito, sa gitna ng mga pormal na talumpati ng pakikiramay, ibinahagi ni Senador Poe ang ilang piraso ng kanyang huling pag-uusap sa kanyang ina. Ang mga salitang ito, na tila huling tagubilin ng isang reyna sa kanyang tagapagmana, ang bumihag at nagpaiyak sa lahat, dahil naglalaman ito ng esensya ng kanilang natatanging relasyon at ng walang hanggang pamana ni Susan Roces.

Ang Di-Mababaliw na Tali ng Puso

Hindi lingid sa kaalaman ng publiko ang pambihirang kuwento ng mag-ina. Si Mary Grace Natividad Sonora Poe-Llamanzares ay isang foundling na natagpuan sa Jaro, Iloilo, at pinalad na kupkupin ng dalawang pinakamalaking bituin sa kasaysayan ng pelikulang Pilipino: si Fernando Poe Jr. (FPJ) at si Susan Roces. Ang kuwentong ito ay lalong nagpatibay sa pananaw ng marami na ang pag-ibig ng isang ina ay hindi nasusukat sa dugo, kundi sa tibay ng pusong nag-aruga.

Naging sentro ng buhay ni Susan Roces ang kanyang anak. Sa kabila ng kanyang karangalan at pino na kilos bilang isang movie queen, nagpakita siya ng matinding tapang at pagiging leonang ina lalo na noong humarap si Grace sa matitinding pagsubok sa pulitika—mula sa isyu ng kanyang pagkamamamayan hanggang sa presidential campaign noong 2016. Si Susan Roces ang naging matibay na haligi, ang boses na lumalaban para sa katotohanan at dignidad ng kanyang anak.

Ang pagpanaw niya, na inilarawan ni Grace Poe bilang pag-alis ng kanyang tagasuporta at pinakamamahal na kaibigan, ay nag-iwan ng kalungkutan na hindi kayang tapatan ng anumang award o standing ovation.

Ang Huling Habilin: Pagtatapos at Pananagutan

Ang pinaka-emosyonal na bahagi ng pagluluksa ay ang pagbabalik-tanaw ni Senador Poe sa kanilang “huling pag-uusap”. Hindi ito isang mahabang sermon o komplikadong mensahe. Sa halip, ito ay isang payak ngunit matindi na tagubilin mula sa isang inang alam na ang kanyang oras ay malapit nang matapos.

Ang isa sa pinakabuod ng huling habilin ay nakatuon sa kanyang serbisyo bilang isang mambabatas. Sinabi ni Grace Poe, na sa kabila ng burol ng kanyang ina, nagawa pa rin niyang bumalik sa trabaho dahil ito raw ang “palaging inuudyok sa akin ng aking ina, na tapusin kung ano ang sinimulan ko”. Ito ay isang makapangyarihang mensahe ng pananagutan. Para kay Susan Roces, ang buhay, maging sa pelikula o sa pulitika, ay isang tungkulin na dapat tapusin nang may buong dangal at dedikasyon. Ang kanyang huling payo ay isang pagpapatibay sa karakter ni Grace—na ang anumang sinimulang laban, lalo na para sa bayan, ay hindi dapat iwanang nakatiwangwang.

Ngunit ang habilin ay hindi lamang tungkol sa pulitika. Ito ay tungkol sa moralidad at pagiging tao. Sa kanyang pag-alala sa una at mga sumunod na anibersaryo ng kamatayan ni Susan Roces, binigyang-diin ni Senador Poe ang pananaw ng kanyang ina na ang bawat isa ay may obligasyon. Ayon kay Grace, kilala niya ang kanyang ina, at alam niyang: “siguradong tinitingnan n’ya kung ginagawa ba natin ang ating mga obligasyon sa ating pamilya, sa ating komunidad at sa ating kapwa”.

Ang mga salitang ito ay nagbigay ng lalim sa pagkatao ni Susan Roces. Ang isang movie queen na tinawag ng mga kasamahan sa Senado bilang sincere, warm, at kind-hearted, ay nag-iwan ng isang checklist ng pananagutan na mas mahalaga kaysa sa anumang yaman. Ito ang tunay na kayamanan na inihabilin niya—ang pagpapahalaga sa pagkakaisa ng pamilya, ang serbisyo sa komunidad, at ang pagmamalasakit sa kapwa Pilipino.

Ang Pamana ng Katapangan at Dangal

Ang emosyon sa huling habilin ay lalong tumitindi dahil sa konteksto ng katapangan ni Susan Roces. Matatandaan na sa kabila ng kanyang pagiging mahinahon at poised, si Susan ay kilalang “talagang napakatapang” kapag ipinaglalaban ang kanyang paniniwala. Ang tapang na ito ang nagpatuloy ng pamana ng kanyang asawang si FPJ at ito rin ang kanyang huling regalo kay Grace. Ang habilin ay nag-utos kay Grace na maging matatag at patuloy na gamitin ang kanyang plataporma upang ipaglaban ang tama.

Ang pagluluksa ni Grace Poe ay naging simbolo ng pagmamahal na nakabatay sa paggalang at matinding suporta. Ang kanyang mga luha sa Senado ay hindi lamang luha ng isang anak na nawalan ng ina, kundi luha rin ng isang tao na nabigatan sa bigat ng huling mandato na kailangan niyang isakatuparan—ang tapusin ang sinimulan at manatiling tapat sa obligasyon.

Kahit pa nag-iisa na si Susan Roces sa Manila North Cemetery sa tabi ng kanyang asawang si FPJ, ang kanyang presensya ay nananatiling matindi. Sa paggunita sa kanyang unang anibersaryo, nagbiro pa si Grace na ngayon daw ay may “curfew” na si FPJ at ang kanyang mga kaibigan sa langit dahil nandoon na si Susan, na nagpapakita ng kanyang dignity at pagiging may-bahay. Ang munting biro na ito ay nagpapakita na ang pag-ibig at ang karakter ni Susan Roces ay hindi nalilimutan at patuloy na nagbibigay-liwanag sa pamilya.

Higit pa sa Pelikula, Isang Aral sa Bayan

Ang “huling habilin” ni Susan Roces kay Grace Poe ay hindi lamang isang personal na paalala. Ito ay isang public na aral. Sa kanyang pag-alis, iniwan ni Susan Roces ang isang template kung paano mamuhay nang may pananagutan, pagmamahal, at tapang.

Sa huling pagsaksi ng buong Senado sa pag-iyak ni Grace Poe, hindi lamang nila nakita ang pagluluksa ng isang pulitiko, kundi ang raw na emosyon ng isang anak na tumatanggap ng kanyang pinakamahalagang pamana. Ang pamana ni Susan Roces ay hindi lamang mga pelikulang pumatok sa takilya o mga award na natanggap. Ang kanyang legacy ay nakaugat sa pag-ibig na walang kondisyon, isang tapang na lumalabas kapag kailangan, at ang huling habilin na patuloy na maging tapat sa obligasyon at tapusin ang sinimulan.

Sa bawat hakbang ni Senador Poe, sa bawat batas na kanyang ipinaglalaban, ang tinig ni Susan Roces ay mananatiling guiding light—isang walang hanggang mandato na nagpapatunay na ang Queen of Philippine Movies ay higit pa sa isang star; siya ay isang ulirang ina at isang simbolo ng Filipino resilience at pananagutan. Ang kanyang huling habilin ang susi hindi lamang sa buhay ni Grace, kundi sa kanyang patuloy na kontribusyon sa bayan. Ito ang aral na nagpa-iyak sa Senado at nagpatuloy sa walang kamatayang pamana ng pamilyang Poe.

Full video: