ANG NAGTATAGONG SENADOR: Sinubaybayan ng DILG si Bato Dela Rosa sa 6 na Lokasyon, Ngayon ay Hinihingi ang “Due Process” na Ipinagkait sa mga Biktima ng ‘Oplan Tokhang’

Sa isang malaking kabalintunaan na muling nagpasiklab sa mainit na talakayan sa pulitika at hustisya, nabunyag na ang isang mataas na opisyal ng pamahalaan, na nagsilbing pinuno sa kontrobersyal na “War on Drugs,” ay kasalukuyang minomonitor at tila nagtatago sa gitna ng banta ng International Criminal Court (ICC) warrant of arrest.

Si Senador Ronald “Bato” Dela Rosa, ang dating Philippine National Police (PNP) Chief at pangunahing implementor ng Oplan Tokhang sa ilalim ng administrasyong Duterte, ay higit isang buwan nang hindi nakikita sa sesyon ng Senado. Ang kanyang matagal na pagkawala ay nagbunga ng isang serye ng mga hinala, na pinalakas ng isang diretsong pagbubunyag mula mismo sa Interior and Local Government (DILG).

Ang Pagbubunyag ng DILG: Isang Lalaking Minomonitor

Noong nakaraang araw, si DILG Secretary John Vic Remulla ay nagpahayag ng isang detalye na nagpatindi sa tensyon sa pulitika: Alam umano ng ahensya ang kinaroroonan ni Senator Bato Dela Rosa at mahigpit nilang minomonitor ang kanyang lokasyon. Ang naging laman ng kanyang pahayag ay hindi lamang simpleng pagsubaybay kundi isang serye ng paglalarawan na nagpapahiwatig ng desperadong pag-iwas.

Ayon kay Secretary Remulla, sa loob lamang ng nakalipas na tatlong linggo, si Dela Rosa ay namonitor na lumipat sa anim (6) na magkakaibang bahay o lokasyon. Ang mga lugar na ito, aniya, ay mga bahay ng kanyang mga kaibigan, kung saan siya nagtatago at nananatili sa loob. Mas detalyado pa rito, nabanggit na si Dela Rosa ay palipat-lipat din ng iba’t ibang sasakyan sa tuwing siya ay lilipat ng tirahan—isang malinaw na senyales ng pag-iingat, kung hindi man pagtatago, mula sa matalas na mata ng estado.

“We are monitoring him. Alam namin kung nasaan siya. Wala siyang takas sa amin. Hintayin na lang namin kung may utos na sa itaas,” mariing pahayag ni Remulla [01:09].

Ang mga pahayag na ito ay nagpapatunay na ang gobyerno ay naghahanda na para sa posibilidad na matanggap ang ICC warrant. Kahit pa nilinaw ni Remulla na hindi pa maituturing na “fugitive” si Dela Rosa dahil wala pang opisyal na kopya ng warrant na natatanggap ang DILG, DOJ, o DFA [02:10], ang malalim at detalyadong pagsubaybay ay nagpapakita ng kanilang pagiging handa na umaksyon sa sandaling magkaroon ng pormal na utos.

Ang Ironiya ng “Due Process”

Sa gitna ng pagsubaybay at pagtatago, ang legal na kampo ni Dela Rosa ay nagpahayag ng isang matinding panawagan: due process.

Kinumpirma ng abogado ni Dela Rosa, si Atty. Israelito Torreon, na ang Senador ay nananatili sa Pilipinas, ngunit ginagawa umano nitong unavailable ang sarili dahil wala pang malinaw na policy o batas kung paano haharapin ang isyu ng surrender o extradition sa harap ng ICC [42:36]. Ang pamilya at mga tagasuporta ni Dela Rosa ay humihingi ng katiyakan na bibigyan siya ng tamang proseso, na siya raw magtutulak sa Senador na lumabas at harapin ang kaso.

Ngunit ang panawagang ito para sa due process ay naging sentro ng matinding kritisismo.

Ang mga kritiko, kabilang ang mga komentarista at pumanig sa mga biktima, ay mabilis na nagtaas ng kilay sa matinding kabalintunaan. Sa panahon ng “War on Drugs,” kung saan si Dela Rosa ang namumuno, libu-libo umanong Pilipino ang pinatay sa gitna ng mga operasyon na inilarawan bilang extrajudicial killings (EJKs)—mga insidente na malinaw na lumabag sa karapatan ng biktima sa due process at, higit sa lahat, sa karapatan sa buhay [17:45].

Ang argumento ay mabigat: Habang ang mga biktima ng “War on Drugs” ay pinagkaitan ng buhay (life) nang walang tamang proseso, si Dela Rosa naman ay humihingi ng proteksyon para sa kanyang kalayaan (liberty). Ibinabalik ng mga kritiko ang mga dating pahayag ni Dela Rosa, tulad ng kanyang pag-amin na “walang pagsisisi” sa kanyang ginawa at ang kanyang kahandaang ulitin ito [37:38]. Kung walang pagsisisi, bakit kailangang magtago? At bakit ngayon lamang niya naaalala ang konsepto ng due process?

Ang debate ay nakatuon sa probisyon ng Konstitusyon: “No person shall be deprived of life, liberty, or property without due process of law” [16:44]. Para sa mga biktima, ang pinakamataas na antas ng karapatang ito—ang buhay—ay kinuha nang walang anuman. Ngayon, ang mga nagpatupad ng polisiya ay humihingi ng proteksyon para sa mas mababang antas, ang kalayaan.

Ang Katayuan at mga Susunod na Hakbang

Sa kabila ng mga ulat at pagsubaybay, ang katayuan ni Dela Rosa ay nananatiling sensitibo.

Nilinaw ng DILG na igagalang nila ang proseso. Handa silang umaksyon “ayon sa libro” (according to the book) [02:43] at hindi gagamit ng extrajudicial means, na ironic dahil ito mismo ang akusasyon laban sa kanila. Ang pahayag na ito ay nagpapakita ng pagbabago sa tone ng kasalukuyang administrasyon, na nais ipakita na sila ay gumagalaw alinsunod sa batas at hindi sa pulitikal na utos.

Sa usapin ng legalidad, ang Section 17 ng Republic Act 9851 (Philippine Act on Crimes Against International Humanitarian Law, Genocide, and Other Crimes Against Humanity) ay nagpapahintulot sa Pilipinas na mag-surrender o mag-extradite ng isang akusado sa ICC. Ang legal na pag-aanalisa ay nagpapahiwatig na ang Pilipinas ay mas malamang na gumamit ng “surrender” modality, dahil ang extradition ay karaniwang ginagawa sa pagitan ng mga estado at hindi sa ICC na isang Korte [27:52].

Ang pag-iwas ni Dela Rosa ay nagdulot din ng isyu sa kanyang trabaho bilang Senador. Bilang mambabatas, ang kanyang matagal na pagliban ay maaaring maging basehan ng reklamo sa Senate Ethics Committee [29:38]. Bagama’t gumagana pa ang kanyang opisina at mga tauhan (administratively functioning), ang kanyang pisikal na kawalan ay nakakaapekto sa kanyang mga tungkulin at responsibilidad sa taumbayan.

Ang kaso ni Senator Bato Dela Rosa ay hindi lamang tungkol sa isang pulitiko na humaharap sa kaso. Ito ay isang pagsubok sa konsepto ng hustisya sa Pilipinas. Ito ay nagpapakita ng isang malaking comeback ng legal na proseso at rule of law na tila ipinagkait noong nakaraan. Ang dramatikong pagtatago ni Bato, habang humihingi ng due process, ay nagbubukas ng isang pambansang usapin: Maaari bang makamit ang hustisya sa gitna ng matinding pulitikal na banta, at mayroon bang pantay na proteksyon sa ilalim ng batas ang lahat—lalo na ang mga nagdusa sa ilalim ng kanilang pamumuno?

Ang mundo, at lalo na ang mga biktima ng War on Drugs, ay naghihintay ng opisyal na warrant at ang magiging pormal na tugon ng Pilipinas. Ang bawat galaw ni Dela Rosa, na sinusubaybayan sa anim na lokasyon, ay hindi na lamang pribadong aksyon kundi isang malinaw na litmus test para sa pagbabalik ng moralidad at pananagutan sa serbisyo-publiko. Sa dulo ng lahat, ang panawagan para sa due process ay isang salamin ng nakaraan—isang nakaraang puno ng karahasan na ngayon ay humahabol sa mga nagpatupad nito, gamit mismo ang batas na kanilang tinalikuran.

Full video: