Ang Bangis ng Batas at Boses ng Bayan: Nagpakulong Kay Lolo Narding Dahil sa Mangga, Ngayon Humihingi ng Proteksyon sa Pulis!

Ang mga mata ni Lolo Narding Punzalan, sa kabila ng pagiging malabo ng kanyang paningin dala ng kanyang walumpung taon (80) sa mundo, ay biglang luminaw—hindi dahil sa lunas, kundi dahil sa luha. Luha ng gutom, luha ng pagod, at luha ng kawalang-katarungan. Si Lolo Narding, ang matandang magsasaka at simbolo ng marami sa ating mga nakatatandang nagtitiis sa gilid ng lipunan, ay naging sentro ng isang pambansang kontrobersiya dahil sa isang simpleng kaso: ang pagnanakaw ng sampung kilo (10 kg) ng manggang pukyutan. Ang kwentong ito, na nag-ugat sa isang maliit na bayan sa Pangasinan, ay mabilis na lumaganap at naging isang malupit na alegorya ng sistema ng hustisya na tila nakakabit sa leeg ng maliliit at naghihikahos, habang pinapabayaan ang mga mas malalaking isda.

Ngunit ang kaso ni Lolo Narding ay hindi lamang tumigil sa kanyang pagkaka-aresto. Ito ay nagbukas ng isang yugto ng pambansang pagngingitngit at simpatiya na ngayon ay bumabalik at humahabol sa mismong taong nagpakulong sa kanya. Ang mga pangyayari ay umikot nang husto—ang dating complainant, ang nagdemanda kay Lolo Narding, ay ngayon ay humihingi ng proteksyon sa pulisya, balot ng takot at pangamba sa galit ng taumbayan.

Ang Walong Dekada ng Buhay, Binasag ng 10 Kilong Mangga

Si Lolo Narding, sa edad na dapat ay nagpapahinga at nag-aani ng pagmamahal mula sa kanyang pamilya, ay napilitang humarap sa matinding parusa ng batas. Ang kanyang ginawa, na aniya ay bunga ng matinding pangangailangan—gutom at kawalan ng pera upang ipanggastos sa pang-araw-araw—ay agad na tinuring na isang krimen. Walang duda na ang pagnanakaw, anuman ang halaga at dahilan, ay labag sa batas. Ngunit ang konteksto ng sitwasyon, ang kahirapan na nagtulak sa isang matanda na isugal ang kanyang kalayaan para lamang sa prutas, ay nagbigay bigat sa tanong: Saan ba nagtatapos ang batas, at saan nagsisimula ang pagkatao?

Ayon sa ulat, si Lolo Narding ay inaresto matapos umanong kumuha ng mga mangga mula sa isang bakuran. Ang halaga ng mga mangga, bagama’t hindi ganoon kataas, ay sapat na upang makasuhan siya ng theft. Ang litrato ni Lolo Narding habang nakakulong, na may bakas ng panghihina at kalungkutan sa mukha, ay mabilis na kumalat online, nagbunsod ng isang ‘social media storm’ na nag-ugat sa buong Pilipinas at maging sa labas ng bansa.

Ang bawat ‘share’, ‘like’, at ‘comment’ ay hindi lamang pag-uulat; ito ay isang pakiusap, isang panawagan para sa awa at katarungan. Ang mga tao ay nagtanong: Bakit napakadaling ikulong ang isang matandang nagugutom, ngunit napakahirap hulihin ang mga bilyon-bilyong piso ang ninakaw sa kaban ng bayan? Ang isyu ay lumampas sa pagnanakaw ng mangga. Ito ay naging pagpuna sa dalawang-pamantayan na umiiral sa legal at penal system ng bansa.

Ang Pagbabago ng Hangin: Mula sa Nagrereklamo, Tungo sa Humihingi ng Proteksyon

Ang pinaka-sensational na bahagi ng kwentong ito ay ang biglaang pagbaligtad ng papel ng mga pangunahing karakter. Ang taong nag-file ng kaso laban kay Lolo Narding, ang may-ari ng mga mangga, ay biglang natagpuan ang kanyang sarili sa gitna ng matinding public scrutiny. Ang personal na galit ng taumbayan, na hindi maibato sa abstrakto at malamig na sistema, ay ibinuhos sa mas nakikita at nahahawakang pinagmulan ng problema—ang complainant.

Hindi nagtagal, kumalat ang balita: Ang complainant ay humingi ng police protection. Ang dahilan? Ang matinding online harassment at posibleng banta sa kanyang seguridad mula sa mga galit na netizens. Ang dating naghahabol ng hustisya para sa kanyang ari-arian ay ngayon ay biktima ng ‘trial by publicity’ at ‘mob justice’ sa digital age.

Ito ay nagbibigay-diin sa isang mahalagang aspeto ng modernong hustisya: ang kapangyarihan ng social media. Sa isang banda, ang social media ang nagligtas kay Lolo Narding, nagbigay ng boses sa kanyang kalagayan, at nagtulak sa mabilis na aksyon mula sa mga indibidwal at grupo na nag-alay ng tulong pinansyal at legal. Sa kabilang banda, ito rin ang nagdulot ng ‘digital lynching’ sa complainant, na, sa mata ng publiko, ay naging simbolo ng kawalang-awa.

Ang Aral sa Likod ng mga Mangga: Ang Emosyon at Batas

Ang kaso ni Lolo Narding ay isang matinding aral tungkol sa intersection ng emosyon, moralidad, at batas. Ang batas ay dapat na bulag at pantay, ngunit ang pagpapatupad nito ay hindi dapat maging manhid. Sa kultura ng mga Pilipino, ang paggalang at pag-aaruga sa mga nakatatanda ay isang pundamental na halaga. Kaya naman, ang pagkulong sa isang matanda dahil sa maliit na pagnanakaw ay tumama sa sensitibong bahagi ng kolektibong konsensiya ng bansa.

Ang complainant, sa kanyang karapatan bilang may-ari, ay ginamit ang legal na paraan upang protektahan ang kanyang ari-arian. Ngunit ang kanyang aksyon, bagama’t legal, ay nakita bilang labis na kalupitan (overkill) sa konteksto ng sitwasyon ni Lolo Narding. Ang batas ay naging sandata, hindi balanse.

Ang paghingi ng proteksyon ng complainant ay nagpapakita na ang galit ng tao ay may katumbas ding kapangyarihan. Maaaring protektahan ng batas ang kanyang ari-arian, ngunit hindi nito kayang protektahan ang kanyang sarili mula sa hatol ng publiko. Ang pressure ng social media at ang mabilis na pagkalat ng impormasyon—kahit hindi ito ganap na na-verify—ay nagresulta sa isang sitwasyon kung saan ang complainant ay napilitang magbayad ng mataas na presyo sa kanyang desisyon.

Hustisya na May Puso: Ang Kinabukasan ni Lolo Narding at ang Lunas sa Sugat

Sa huli, ang kuwento ni Lolo Narding ay nagdulot ng malaking benepisyo. Bilang resulta ng public outcry, mabilis siyang nakalaya. Maraming Pilipino, kabilang ang mga tanyag na personalidad at ordinaryong mamamayan, ang nagbigay ng tulong. Ang kanyang kaso ay nakakuha ng atensiyon ng mga mambabatas at mga tagapagpatupad ng batas, na nagbigay ng pagkakataon upang muling suriin ang mga patakaran na tila nagpapahirap sa mga mahihirap.

Ngunit ang sugat ng insidenteng ito ay lalalim pa. Habang si Lolo Narding ay nakauwi na, ang tanong tungkol sa “hustisya na may puso” ay nananatiling nakabitin. Kailangan ba talagang dumaan sa matinding drama at pambansang kahihiyan bago maipatupad ang simpleng pag-unawa at awa?

Ang paghahanap ng proteksyon ng complainant ay isang paalala na ang batas ay hindi lang tungkol sa pagpaparusa; ito ay tungkol din sa pagpapatawad at pagkakaroon ng malasakit. Ang bawat isa ay may karapatan sa hustisya, ngunit ang tunay na katarungan ay hindi matatagpuan sa pagkuha ng kaparusahan, kundi sa pag-abot ng pag-unawa. Ang kwento ni Lolo Narding at ang mangga ay magiging isang hindi malilimutang yugto sa kasaysayan ng ating bayan, isang pagsubok sa kung gaano tayo ka-tao sa gitna ng ating mga batas at regulasyon. Ito ay isang panawagan na muling timbangin ang ating mga halaga—na ang buhay ng isang tao, lalo na ang isang matanda at nagugutom, ay mas mahalaga kaysa sa halaga ng anumang prutas. Ang buong bansa ay naghihintay kung paano lulunasan ang sugat na ito at kung paano matututo ang sistema mula sa kapalarang dulot ng 10 kilong mangga.

Full video: