ANG P5-M ‘ENROLLMENT FEE’: INILANTAD ANG MUNDO NG ‘TARA SYSTEM’ SA CUSTOMS, MGA MAHAHALAGANG PANGALAN, NABUNYAG!

Nag-iwan ng matinding alingawngaw at hindi mapigilang pagkagulat ang mga rebelasyon sa naganap na pagdinig ng Kongreso, na tumutok sa talamak at mala-sistemang korapsyon sa loob ng Bureau of Customs (BOC). Sa gitna ng mapait na katotohanan at tila kawalang-pag-asa, isang lalaking nagngangalang Mark Taguba, isang fixer sa Customs, ang naglakas-loob na buwagin ang omerta o code of silence ng masalimuot na operasyon, inilantad ang makapangyarihang syndicate na tinawag niyang “Davao Group” at ang kanilang masahol na kalakaran—ang tinaguriang “Tara System.”

Ang kanyang detalyadong pagsasalaysay, na may kalakip na mga pangalan at halaga, ay hindi lamang nagpapatunay sa matagal nang hinala ng publiko tungkol sa katiwalian sa BOC. Ito ay nagpinta ng isang nakakakilabot na larawan ng isang ahensya na hindi na kontrolado ng gobyerno kundi ng isang organisadong grupo na ang pangunahing layunin ay ang sapilitang pagkuha ng suhol kapalit ng mabilis at ilegal na pagpapalabas ng kargamento. Ang mga naglabasang detalye ay nagbigay-linaw sa isang institutionalized crime na matagal nang nagpapahirap sa ekonomiya at naglalagay sa panganib sa seguridad ng bansa.

Ang Mapanlinlang na ‘Green Lane’ at ang P5-M na Pampasok

Nagsimula ang mapait na karanasan ni Mark Taguba noong 2017. Sa kanyang pagnanais na makipag-negosyo sa tracking business—ang pagdadala ng mga kargamento—naramdaman niya agad ang panggigipit ng sistema [07:55]. Bigla na lamang, lahat ng kanyang containers ay idinaan sa Red Lane, o strict inspection, isang malinaw na hudyat na hindi siya kaanib sa established system. Dito siya napilitang maghanap ng “tutulong” sa kanya, na siyang nagdala sa kanya sa tinatawag na “Davao Group” sa pamamagitan ni Jojo Bacod [08:05].

Ang pagpasok sa grupong ito ay may matinding presyo: isang P5 milyong enrollment fee [10:39]. Ayon kay Taguba, ang halagang ito ay inabot niya mismo kay Small Abellera—isang konsehal—sa isang pulong sa Davao [11:27]. Ang mas nakakagulat, inako ni Taguba na mayroon siyang text message na nagsasabing ang pera ay nakalaan kay “Ulong Duterte” (isang pagtukoy kay Pulong Duterte) [11:08]. Bagama’t hindi kailanman nakita o nakausap ni Taguba si Pulong Duterte, ang pagbanggit ng pangalan ay nagbigay ng bigat sa “proteksyon” na ipinangako sa kanya. Ang pagbabayad ng P5 milyon ay hindi garantiya na libre na siya sa lahat. Ito ay isang paunang bayad para lamang mabigyan ng lisensya na maging parte ng sindikato, isang non-refundable investment sa isang krimeng syndicate.

Matapos ang malaking bayarin na iyon, ang kanyang kargamento ay agad na dumaan sa Green Lane, o walang inspeksyon [14:44]. Naging “smoother” ang kanyang operasyon, isang patunay na ang sistema ay sumusunod sa mga taong nagbabayad. Ang kanyang lingguhang bayad sa grupo ay umabot sa P170,000 bawat container [08:42]. Ayon sa kanyang detalye, mas mataas pa ito kaysa sa dati niyang binabayaran bago siya na-enroll sa “Tara System,” ngunit ang “proteksyon” na hatid nito ay worth it para sa kanyang ilegal na negosyo [09:13]. Ang pagbabayad ng Tara ay hindi lamang tungkol sa presyo kundi sa peace of mind na makakalabas ang kargamento, nang walang anumang harrassment o pag-iipit, na siya namang taktika ng grupo para pilitin ang mga negosyante na mag-enroll sa kanilang sistema.

Ang Matematika ng Lagay: Paano Nanakaw ang Milyon-Milyong Buwis

Ang sistema ng “Tara” ay isang organisadong pag-iwas sa tamang pagbabayad ng buwis. Ipinaliwanag ni Taguba na ang P170,000 per container ay hindi puwedeng maging legal na singil, dahil mas mataas pa ang aktuwal na duties and taxes na dapat bayaran ng mga kargamento [12:43]. Ito ay nagpapatunay na ang malaking bahagi ng P170,000 ay ang “Tara” o suhol, habang ang P40,000 na bahagi lamang ang pumasok sa kaban ng BOC [12:52].

Ang kanyang kikitain lang, sa pag-a-average, ay humigit-kumulang P30,000 bawat container [19:09], na nagbigay sa kanya ng potensyal na P3 milyon sa isang linggo kung 100 containers ang kanyang ipinasok [21:06]. Ang ganitong kalaking halaga ay nagpapakita ng sukdulang pagkamahusay ng sistema sa paglikha ng yaman para sa mga sangkot. Ang nakakabahala: kinumpirma niya na ang lahat ng transaksyon sa grupo ay cash at walang opisyal na resibo [15:26], na nagpatibay na ito ay purong lagay at walang money trail na masusundan ng gobyerno [24:04]. Ayon mismo sa mga mambabatas, ang pagbibigay ng resibo para sa suhol ay tanga, kaya’t ang sistema ay sinigurado na ang mga bayarin ay off-the-books sa pamamagitan ng personal na pagpapadala ng cash kay “Tita Nani” at pagtatago ng personal na journal ni Taguba [25:59]. Ito ay isang business model ng korapsyon na tinitiyak ang seguridad ng mga nagpapatakbo nito, habang isinasakripisyo ang milyun-milyong kaban ng bayan. Ang Tara ay inihahatid tuwing Biyernes, isang lingguhang ritwal ng korapsyon na nagpapatuloy sa pagdurog sa moralidad ng BOC [16:06].

Ang Consignee for Hire at ang Paglalaba ng Iligal na Kalakal

Ang pangunahing mekanismo upang maging posible ang Tara System ay ang paggamit ng tinatawag na consignee for hire [00:00]. Ang BOC mismo ay umamin na hindi ito pinapayagan [00:18], ngunit matagal na itong wide practice [00:27]. Ang mga consignee tulad ng EMT, RO, at SS, na umasa lamang sa royalty fee na P1,500 bawat container [26:50], ay walang kinalaman sa tunay na kargamento; ang kanilang pangalan lamang ang kailangan.

Ang mga consignee na ito ay nagsisilbing shield para sa mga tunay na may-ari ng kargamento. Sila ang nakapangalan sa shipping documents, kaya sila ang humaharap sa kaso kung may problema [02:50]. Ang mga tunay na may-ari ay ang mga dayuhang shipper, tulad ng Chinese firm na Hong Fe (na ang may-ari ay si Richard Chen o Chen Julong), na hindi accredited sa Pilipinas, kaya kailangan nila ng lokal na “partner” [35:01].

Inamin ni Taguba na ang kanyang ipinapasok ay pawang misdeclared at underdeclared, kadalasan ay general merchandise o ukay-ukay [41:17]. Ang ukay-ukay, na ipinagbabawal ng Department of Health (DOH) dahil sa panganib sa kalusugan, ay nakakapasok dahil sa sistemang ito, na kinumpirma pa ng isang opisyal ng Customs [42:16]. Ang pag-amin ni Taguba na nag-rely lamang siya sa declaration sa papel at hindi na nag-iimbestiga sa laman—dahil “wala na siyang pakialam” basta nagbayad ang shipper—ay nagpapakita ng matinding kapabayaan sa seguridad ng bansa [13:54]. Ang ganitong klase ng business transaction ay hindi na maituturing na lehitimong negosyo kundi isang malinaw na smuggling activity [41:17].

Ang Pagpapatunay ni Jimmy Guban at ang Kawalang-Alam ng BOC

Ang mga pahayag ni Mark Taguba ay hindi isolated na insidente. Ang kanyang salaysay ay pinagtibay ni Jimmy Guban, isang dating opisyal ng intelligence division ng Customs [17:09]. Kinumpirma ni Guban na ang Tara System ay isang “common transaction in the bureau,” at ito ay umiiral na simula pa noong “time immemorial,” anuman ang administrasyon [17:27]. Ang pinakamatinding rebelasyon: simula noong 2016, ang BOC ay kontrolado ng Davao Group, na nagbigay sa kanila ng kapangyarihan na mag-posisyon ng mga tao sa ahensya [18:43].

Binanggit pa ni Guban ang pangalan ni Michael Yang, isang prominenteng negosyante na dating naka-ugnay sa drug matrix, bilang isa sa pinakamalaking consolidator sa China [57:31]. Ang impormasyon ay galing naman umano sa kanyang kasamahan sa Customs na si Henry Tan, na nag-uugnay sa Tara System sa mga transnational crime at smuggling activities na may malawakang implikasyon sa seguridad at ekonomiya ng bansa [58:34]. Ang mga detalye ni Guban, na lumabas kahit hindi pa nagte-testify si Taguba, ay nagpapatunay na ang Davao Group ay matagal nang established at nagkokontrol sa BOC, ginagamit ang impluwensya sa paglalagay ng mga tao at pagkontrol sa daloy ng mga kargamento [01:18:43].

Ang mga opisyal ng Customs na inimbitahan sa pagdinig ay nagpakita ng tila kawalang-alam o kakulangan sa aksyon. Ang BOC representative ay inamin na possible na hindi alam ng consignee ang laman ng container [03:19]. Isang opisyal ng Customs Police, si Major Cascolan, ay kinumpirma ang sistemang ito, ngunit umamin na wala siyang personal knowledge at information lamang mula sa “grapevine” ang mayroon siya [19:59]. Ang kawalang-aksyon ng BOC—na hindi nag-iimbestiga sa mga consignee na may mababang bayad sa buwis ngunit marami ang kargamento [27:34]—ay nagpapakita na ang sistema ay mas malawak at mas malalim kaysa sa inaasahan. Ang red flag ng mga consignee na nagpapasok ng libu-libong kargamento na may mababang buwis ay hindi inaaksyunan ng Risk Management Office ng ahensya [28:36]. Ang kanilang pag-amin sa kakulangan sa aksyon ay nagdulot ng pagkadismaya sa mga mambabatas, na naniniwalang ang sindikato ay mas makapangyarihan pa sa mga batas at regulasyon ng ahensya.

Ang Trahedya ng 6.7 Toneladang Kontrabando

Ang pinakamalaking trahedya ng Tara System ay ang pagpasok ng 6.7 toneladang shabu sa bansa noong 2017—ang mismong kasong nagdala kay Mark Taguba sa mga pagdinig at sa huli ay sa kanyang konbiksyon [32:23]. Ang kontrobersyal na shipment ay nagmula sa Chinese firm na Hong Fe at kinuha ni Kenneth Dong (kliiyente ni Taguba), na ginamit ang local consignee [49:11].

Bagama’t iginiit ni Taguba na wala siyang kaalam-alam na ang naturang shipment—na dumaan sa Green Lane—ay may lamang droga [56:44], ang katotohanan ay ang Tara System mismo ang nagbigay-daan dito. Ang Green Lane na inayos para sa lahat ng kanyang kargamento, kabilang na ang kontrobersyal na shipment, ay tinitiyak na walang customs official ang mangingialam [53:25]. Ang systemic corruption na binuo ng Davao Group ay lumikha ng isang safe haven para sa mga transnational criminal na gamitin ang Pilipinas bilang entry point para sa kanilang operasyon.

Ang nakakakilabot na katotohanan ay ito: ang BOC, sa ilalim ng impluwensya ng Tara System, ay naging isang kasangkapan para sa mga smuggler. Ang pagpasok ng 6.7 toneladang droga sa gitna ng idineklara ng pamahalaan na war on drugs ay isang mapait at ironikong paglapastangan [01:17:38].

Ang mga rebelasyon nina Mark Taguba at Jimmy Guban ay malinaw na nagpapatunay na ang BOC ay matagal nang balot sa korapsyon na hindi na tolerated kundi institutionalized. Habang naghahanap ng hustisya ang komite, ang pagpapatibay ng mga pahayag ng dalawang tao—na parehong sangkot ngunit walang malapit na koneksyon—ay nagpapatibay sa kredibilidad ng kanilang mga ibinunyag [01:23:04]. Ang bansa ay naghihintay ng malalim at marahas na reporma upang mabawi ang BOC mula sa mga kamay ng syndicate at muling maibalik ang tiwala ng publiko sa ahensya na dapat sanang nagpoprotekta sa ating mga hangganan at ekonomiya. Ang mga pangalang binanggit at ang sistemang inilantad ay tumatayo na ngayon bilang mga simbolo ng matinding korapsyon na kailangang tuldukan. Kailangan ng mabilis na aksyon ng kasalukuyang liderato ng Customs at ng Kongreso upang tulungan ang ahensya na sugpuin ang mga talamak na kalakarang ito, bago pa tuluyang lamunin ng korapsyon ang natitirang integridad ng ahensya. Ang paghahanap sa mga indibidwal tulad nina “Tita Nani” at “Jojo Bacod” at ang pagkalap ng datos tungkol sa mga consignee na sangkot ay magiging susi sa pagbuo ng full picture ng sindikato at sa tuluyang pagwawakas sa kanilang operasyon. Ang tanging paraan upang matigil ang mga transnational crime na ito ay ang paglilinis mula sa loob ng Customs at ang pag-alis sa mga taong nagpoprotekta sa sistema ng Tara.

Full video: